Ramy „Samoistnej Reformy Samorządowej”. Polski nie stać na 2,5 tyś.gmin

Kryzys strukturalny polskiego samorządu, wskazuje na konieczność gruntownej reformy administracyjnej kraju. Głównym głosem w tej dyskusji, jest prof. Jerzy Hausner – były wicepremier i minister gospodarki, który 27 stycznia 2026 r. w rozmowie z „Portalem Samorządowym” powiedział wprost, iż „realnie nie da się utrzymać w Polsce 2,5 tys. gmin”. Jako główne przyczyny tego stanu rzeczy wskazał on zmiany demograficzne oraz procesy migracyjne, które prowadzą do systematycznego obniżania dochodów małych jednostek samorządowych.

Projekt „Samoistnej Reformy Samorządowej” w postaci : Celu Zbiorowego Polaków – swych rozwiązaniach, idzie o wiele dalej i głębiej, niż ocena przyczyn nazwana przez prof. Jerzego Hausnera.

Ramy „Samoistnej Reformy Samorządowej” opierają się na radykalnej reorganizacji geometrycznej i nie tylko, jako uproszczenie administracyjne, ale jako bezpośrednie, choć niekonwencjonalne, rozwiązanie problemu demograficznej i finansowej niestabilności.

1.0 Wprowadzenie: Paradygmat Nowego Rozwoju Polski

Program „Cel Zbiorowy Polaków”, to projekt ustrojowej rewolucji, którego celem jest fundamentalna przebudowa administracyjno – finansowych fundamentów państwa. Prezentowana przez nas – biała księga, ma na celu szczegółowe omówienie jej kluczowych filarów oraz strategicznego uzasadnienia, które leży u podstaw tej ambitnej wizji transformacji.

Reforma opiera się na dwóch głównych założeniach: całkowitej reorganizacji terytorialnej kraju oraz fundamentalnej zmianie filozofii zarządzania długiem publicznym, przekierowując go z celów konsumpcyjnych na inwestycje generujące zwrot.

Poniższa analiza przedstawia podstawowe mechanizmy, które mają umożliwić realizację tych założeń i doprowadzić do przebudowy fundamentów gospodarczych Polski.

2.0 najważniejsze Filary Reformy: Fundamenty Nowej Struktury Gospodarczej

Kluczem do zrozumienia reformy jest percepcja jej trzech filarów jako nierozłącznego systemu.

Nowy, geometryczny podział terytorialny (Filar I) tworzy ujednolicone jednostki, które są warunkiem koniecznym dla wdrożenia skalowalnego modelu finansowania (Filar II). Z kolei ten model dostarcza kapitału niezbędnego do realizacji bezprecedensowej transformacji infrastrukturalnej (Filar III), która uzasadnia całą reformę. Ich synergiczne działanie jest najważniejsze dla osiągnięcia zakładanych celów strategicznych.

2.1 Filar I: Radykalna Reorganizacja Terytorialna

Kluczowym elementem reformy jest mechanizm głębokiej reorganizacji terytorialnej, którego celem jest samoistne zmniejszenie liczby jednostek samorządu terytorialnego. Plan zakłada zastąpienie obecnych 2477 gmin docelową strukturą składającą się z 363 tzw. Dużych Gmin.

Użycie terminu „samoistne” sugeruje, iż reorganizacja nie będzie wynikiem oddolnych konsultacji, ale systemowych mechanizmów, których celem jest osiągnięcie z góry założonej optymalizacji strukturalnej.

Nowe jednostki administracyjne zostały zaprojektowane w oparciu o precycyjne założenia geometryczne.

Strategiczne uzasadnienie tego nowego podziału administracyjnego wykracza jednak poza samą geometrię – jego nadrzędnym celem jest zapewnienie zrównoważonego i równego rozwoju na terenie całego kraju, eliminując dotychczasowe dysproporcje. Tak zdefiniowana nowa struktura terytorialna wymaga jednak równie innowacyjnego modelu finansowania, który umożliwi jej dynamiczny rozwój.

2.2 Filar II: Nowy Model Finansowania Inwestycji

Reforma wprowadza fundamentalną zmianę w filozofii finansowania publicznego. Proponuje odejście od tradycyjnego modelu zaciągania długu na cele określane jako „konsumpcyjne”, takie jak budowa urzędów, parków czy dróg, na rzecz kredytu inwestycyjnego generującego przychód.

Ten innowacyjny mechanizm opiera się na precyzyjnym przepływie kapitału i rozłożeniu ryzyka:

Inicjacja Kapitału: Każda Duża Gmina, wykorzystując swoje uprawnienia, staje się formalnym inicjatorem pozyskania kapitału poprzez emisję obligacji przychodowych na kwotę 34 mln zł.

Transfer i Zarządzanie: Środki te, za pośrednictwem państwowego operatora (Bank Gospodarstwa Krajowego), są transferowane w formie pożyczki do wyspecjalizowanego podmiotu – Fundacji Demograficznej. Fundacja przejmuje pełną odpowiedzialność operacyjną za zarządzanie kapitałem i realizację projektów.

Model Spłaty i Ryzyka: Innowacja polega na oddzieleniu długu od budżetu gminy. Zobowiązanie jest spłacane wyłącznie z przyszłych zysków generowanych przez inwestycje Fundacji po 5 latach, z wykorzystaniem mechanizmu procentu składanego. Gmina nie ponosi ryzyka finansowego, a jej rola ogranicza się do zainicjowania procesu i udostępnienia swojego terytorium.

Ten model finansowania został zaprojektowany w celu napędzania konkretnych projektów infrastrukturalnych, które mają całkowicie odmienić krajobraz społeczno-gospodarczy Polski.

2.3 Filar III: Transformacja Infrastrukturalna i Społeczna

Samorządy, które zdecydują się na udział w programie, staną się centrami bezprecedensowych projektów modernizacyjnych, mających na celu skokową poprawę jakości życia mieszkańców. Skala planowanych inwestycji jest ogromna i obejmuje najważniejsze obszary funkcjonowania społecznego.

– Nowoczesne Mieszkalnictwo i Transport: W każdej z 363 Dużych Gmin planowana jest budowa ok. 45 455 nowoczesnych domów – plus energetycznych. Po zakończeniu inwestycji Fundacja Demograficzna przekaże je mieszkańcom.

{Strategiczny cel: Stworzenie jednolitych, samowystarczalnych energetycznie i transportowo mikro-społeczności, co ma zredukować koszty utrzymania państwa i zwiększyć mobilność kapitału ludzkiego}

– Zintegrowana Sieć Komunikacyjna Program zakłada budowę podziemnej sieci płytkiego premetra o łącznej długości 23 000 km, umożliwiającej transport towarów z prędkością 450 km/h – integrująca przestrzeń publiczną i komercyjną w skali całego kraju.

{Strategiczny cel: Zniwelowanie barier geograficznych i stworzenie jednolitego, ogólnokrajowego rynku wewnętrznego, co ma maksymalizować efektywność gospodarczą i przepływ towarów}

– Autarkia Energetyczna: Wizja reformy obejmuje całkowitą likwidację dotychczasowych sieci energetycznych i konwencjonalnych elektrowni. Zastąpią je lokalne, odnawialne źródła energii – geotermia oraz instalacje fotowoltaiczne montowane na każdym nowo wybudowanym domu, zapewniając pełną niezależność energetyczną gmin.

Te trzy filary wspólnie tworzą spójny fundament pod nową, strategiczną rolę samorządów w strukturze państwa.

3.0 Nowa Rola i Odpowiedzialność Samorządów

Proponowana reforma zakłada całkowitą zmianę paradygmatu roli samorządowca. Z lokalnego administratora, zarządzającego ograniczonym budżetem, ma on stać się strategicznym partnerem w ogólnokrajowym holdingu inwestycyjnym. Ta transformacja ma najważniejsze znaczenie dla powodzenia całego programu, ponieważ wymaga proaktywnego zaangażowania i zrozumienia długofalowych celów gospodarczych.

4.0 Wizja Końcowa: Polska, jako Lider Gospodarczy Europy

Ostateczną wizją programu „Cel Zbiorowy Polaków” nie jest jedynie modernizacja istniejących struktur, ale całkowite przekształcenie samorządów w fundamenty budowy nowej struktury gospodarczej kraju. Ta nowa struktura ma opierać się na masowych, skoordynowanych inwestycjach kapitałowych, które uwolnią potencjał rozwojowy każdej części Polski.

W tym ujęciu, Polska staje się holdingiem, w którym 363 Duże Gminy działają jako rentowne, samofinansujące się oddziały, generujące skumulowany kapitał, który napędza ekspansję gospodarczą całego państwa na arenie międzynarodowej. Poprzez ten mechanizm, program ma zapewnić Polsce pozycję niekwestionowanego lidera gospodarczego w Europie.

Realizacja tej wizji opiera się na fundamentalnej zasadzie, która stanowi motto całego przedsięwzięcia: „bogate samorządy, silna i zasobna Polska”. Zgodnie z tą logiką, wzmocnienie finansowe i inwestycyjne gmin, oparte na generowaniu realnego przychodu, przełoży się bezpośrednio na siłę i zasobność całego państwa.

Program „Cel Zbiorowy Polaków” jest zatem przedstawiany, jako transformacyjna szansa na zbudowanie trwałego dobrobytu i zabezpieczenie pomyślnej przyszłości dla kolejnych pokoleń Polaków.

Autorzy:

Marek Barański & Edmund Szwed