Czy rabacja galicyjska była buntem czy zbrodnią? Na to pytanie próbowano odpowiedzieć podczas konferencji zorganizowanej przez Starostwo Powiatowe w Bochni we współpracy ze Stowarzyszeniem Bochniaków i Miłośników Ziemi Bocheńskiej w ramach 180. rocznicy rzezi galicyjskiej. Spotkanie, które zgromadziło historyków, regionalistów, nauczycieli, młodzież oraz mieszkańców powiatu miało na celu naukową i wolną od uproszczeń refleksję nad jednym z najtragiczniejszych epizodów w historii regionu.
Konferencję otworzył starosta bocheński Adam Korta, podkreślając znaczenie rzetelnej refleksji nad jednym z najbardziej dramatycznych epizodów w dziejach regionu.
Moderację konferencji objął Mirosław Mroczek, przedstawiając założenia merytoryczne spotkania oraz różnorodne sposoby narracji historycznej – od chronologicznej i problemowej po biograficzną i przyczynowo-skutkową. W części referatowej głos zabrali badacze i regionaliści. Prof. dr hab. Marek Kornat omówił kontekst powstania krakowskiego oraz genezę rzezi szlachty w zachodniej Galicji, wskazując na słabe przygotowanie zrywu i rolę administracji austriackiej w eskalacji konfliktu społecznego. Tadeusz Olszewski przedstawił przebieg rabacji w cyrkule bocheńskim, analizując sytuację gospodarczą Galicji, skalę przemocy oraz bilans ofiar na terenie regionu. Janina Kęsek zaprezentowała referat poświęcony Bochni w dniach rabacji, ukazując funkcjonowanie administracji austriackiej oraz postawy mieszkańców miasta, którzy w obliczu zagrożenia udzielali pomocy prześladowanym. Z kolei Jagoda Kozłowska spojrzała na wydarzenia 1846 roku z perspektywy psychologii społecznej, omawiając mechanizmy wpływu, strachu i zachowań grupowych sprzyjających eskalacji przemocy.
W panelu dyskusyjnym eksperci podkreślili, iż rabacja była efektem kumulacji wieloletnich napięć społecznych, kryzysu gospodarczego i politycznego wykorzystania konfliktu przez władze zaborcze. W głosowaniu podsumowującym obrady większość uczestników uznała, iż wydarzenia z 1846 roku należy oceniać jako zbrodnię, a nie jedynie bunt społeczny.
Zwieńczeniem konferencji była promocja reprintu książki „Krwawe ręce. Powieść z dziejów rzezi galicyjskiej” autorstwa Ludwika Stasiaka. Publikację zaprezentowali własciciele Wydawnictwa Regis Anita i Paweł Bielakowie, podkreślając jej walory literackie i historyczne oraz związki z Bochnią i regionem. Pierwsze wydanie powieści ukazało się w 1907 roku, a jego egzemplarz znajduje się w zbiorach Muzeum im. Stanisława Fischera w Bochni.
Warto podkreslic, iż jeszcze w tym roku ukaże się publikacja pokonferencyjna zawierająca referaty przygotowane przez uczestników wydarzenia oraz wystawa plenerowa.
—
sp
