2 tygodni temu
To nie jest zapowiedź ani projekt – to prawo, które już obowiązuje od końca listopada 2025 roku. Sejm uchwalił nowelizację Prawa bankowego 25 lipca 2025 roku, prezydent Karol Nawrocki podpisał ją, a ustawa weszła w życie 28 listopada 2025 roku (Dz.U. 2025 poz. 1191). Od tego momentu bank ma już nie prawo, a obowiązek sprawdzić właściciela w rejestrze PESEL.
Wejście do zabytkowego budynku banku. Fot. Shutterstock2,5 miliarda złotych zamrożonych na kontach od lat
Ministerstwo Finansów oszacowało, iż na polskich rachunkach bankowych zalega w tej chwili ok. 2,5 miliarda złotych należących do osób, które już nie żyją. Pieniądze te przez lata pozostają poza zasięgiem rodzin, bo spadkobiercy często nie wiedzą, w którym banku bliscy trzymali oszczędności – a banki, bez odpowiednich narzędzi prawnych, nie mogły same weryfikować statusu właścicieli. Od lipca 2025 roku działa co prawda Centralna Informacja o Rachunkach Bankowych, za pośrednictwem której spadkobiercy mogą pytać o konta zmarłych – ale system działa wyłącznie na wniosek i wymaga zebrania dokumentów. Według danych Krajowej Izby Rozliczeniowej miesięcznie wpływa 700-800 takich zapytań. To wciąż kropla w morzu potrzeb.
Co konkretnie zmienia nowa ustawa – i co zmieniała już wcześniej
Tu warto wprowadzić ważne rozróżnienie, którego w publicznym przekazie często brakuje. Obowiązek weryfikacji nieaktywnych rachunków w rejestrze PESEL nie jest zupełną nowością – banki miały go już od prawie 10 lat. Po 5 latach braku jakiejkolwiek dyspozycji ze strony właściciela rachunku instytucja musiała zapytać PESEL, czy klient żyje. Problem polegał jednak na tym, iż dostępna była wyłącznie odpowiedź zero-jedynkowa: tak lub nie. Bez daty.
Tymczasem Prawo bankowe wiąże szereg skutków prawnych właśnie z datą śmierci, a nie z datą, gdy bank się o niej dowiedział. Nowelizacja z 25 lipca 2025 roku (ustawa o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2025 poz. 1191) wypełnia tę lukę. Zgodnie z dodanym przepisem bank, który stwierdzi zgon właściciela, może teraz zapytać rejestr PESEL o dokładną datę śmierci albo datę znalezienia zwłok. To pozwala precyzyjnie ustalić moment, od którego umowa rachunku bankowego uległa rozwiązaniu – i sprawnie przeprowadzić całą procedurę spadkową.
Przepisy dotyczą wszystkich banków, banków spółdzielczych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych (SKOK). Ustawa objęła też dodatkowy przypadek: jeżeli lokata terminowa wygasła, a właściciel nie złożył dyspozycji wypłaty – bank ma 3 miesiące od dnia wygaśnięcia umowy na weryfikację w PESEL, czy właściciel żyje.
Kiedy bank NIE musi weryfikować – istotny wyjątek
Przepisy przewidują jeden istotny wyjątek. jeżeli właściciel ma w danym banku więcej niż jeden rachunek, 5-letni termin liczony jest od ostatniej dyspozycji dotyczącej wszystkich kont łącznie – nie każdego z osobna. Innymi słowy: jeżeli rzadko logujesz się do konta oszczędnościowego, ale regularnie używasz rachunku bieżącego w tym samym banku, to konto oszczędnościowe nie zostanie uznane za uśpione. Wyjątek ten chroni przed przypadkowym zamykaniem kont osób, które aktywnie korzystają z innych produktów tej samej instytucji.
Jak przebiegał proces legislacyjny
Projekt przygotowało Ministerstwo Finansów jako część tzw. pakietu deregulacyjnego. Rada Ministrów przyjęła go w czerwcu 2025 roku. Sejm uchwalił nowelizację 25 lipca 2025 roku – za głosowało 260 posłów, przeciw było 175, 1 wstrzymał się od głosu. Senat przyjął ustawę bez poprawek. Prezydent Karol Nawrocki ją podpisał. Ustawa została ogłoszona w Dzienniku Ustaw 28 sierpnia 2025 roku i – zgodnie z art. 6 ustawy – weszła w życie po upływie 3 miesięcy od ogłoszenia, czyli 28 listopada 2025 roku. Przepisy obowiązują zatem już od ponad 4 miesięcy.
Co to oznacza dla Ciebie? Sprawdź swoje konta i powiedz o nich rodzinie
Jeśli regularnie logujesz się do bankowości elektronicznej, wykonujesz przelewy lub wypłacasz gotówkę, nie masz się czym martwić. Procedura dotyczy wyłącznie rachunków, na których przez 5 pełnych lat nie odbyła się żadna dyspozycja – ani przelew, ani logowanie, ani choćby sprawdzenie salda. Warto jednak wykonać kilka prostych kroków: raz w roku zaloguj się do każdego posiadanego konta i wykonaj choćby symboliczną operację. jeżeli masz rachunki w kilku bankach i rzadko z niektórych korzystasz, rozważ ich konsolidację. Najważniejsze – powiedz bliskim, w których bankach trzymasz oszczędności. Żadna ustawa nie zastąpi tej rozmowy. Gdyby coś Ci się przydarzyło, rodzina bez tej wiedzy musiałaby samodzielnie pytać przez Centralną Informację o Rachunkach – system działa, ale wymaga inicjatywy ze strony spadkobiercy. Nowe przepisy odwracają ten mechanizm i sprawiają, iż bank sam zainicjuje procedurę – ale dopiero po 5 latach braku aktywności, nie wcześniej.
