Po przymocowanych nakrętkach kolejne zmiany. Butelki z napojami mogą wyglądać inaczej

Nakrętka pozostająca przy butelce była zmianą, którą konsumenci zauważyli od razu. Kolejne wymagania dotyczą samego tworzywa, z którego powstaje opakowanie. Unia Europejska zwiększa obowiązkowy udział plastiku pochodzącego z recyklingu, a część tych zasad już działa. Na sklepowych półkach może to oznaczać butelki o nieco innym odcieniu lub przejrzystości. Nie ma jednak przepisu nakazującego produkowanie szarych butelek ani daty, od której wszystkie opakowania mają wyglądać tak samo.

Fot. Warszawa w Pigułce.

Nakrętki były początkiem. Wymóg dla PET już obowiązuje

Od 3 lipca 2024 roku plastikowe nakrętki i wieczka objętych przepisami jednorazowych pojemników na napoje o pojemności do 3 litrów mają pozostawać przymocowane podczas użytkowania. Komisja Europejska wyjaśnia, iż chodzi o ograniczenie zaśmiecania środowiska i ułatwienie zbierania tych małych elementów razem z opakowaniem. Przepis określa wymagany efekt, dlatego producenci stosują różne konstrukcje połączenia z szyjką. Dla kupującego zmiana jest widoczna przy każdym odkręceniu napoju. Wymagania dotyczące surowca są mniej oczywiste, bo nie można ich sprawdzić przez samo otwarcie butelki.

Od 2025 roku obowiązuje próg 25 proc. tworzyw pochodzących z recyklingu dla objętych przepisami jednorazowych butelek na napoje do 3 litrów, których głównym składnikiem jest PET. Od 2030 roku próg ma wynosić 30 proc. i obejmować również butelki wykonane z innych tworzyw. W Polsce obowiązek zapisano w ustawie o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi. Rozliczenie opiera się na masie tworzyw w opakowaniach wprowadzonych do obrotu w danym roku przez zobowiązany podmiot, z uwzględnieniem plastikowych zakrętek i wieczek. Z tych przepisów nie wynika, iż każda pojedyncza butelka na półce musi mieć identyczny skład.

25 proc. nie oznacza co czwartej butelki

Najłatwiej pokazać to na uproszczonym przykładzie masy surowca. o ile w rocznym rozliczeniu objęte obowiązkiem opakowania zawierają łącznie 100 kilogramów tworzyw sztucznych, próg 25 proc. oznacza co najmniej 25 kilogramów materiału z recyklingu. Przy progu 30 proc. byłoby to 30 kilogramów, czyli o 5 kilogramów więcej przy tej samej łącznej masie. Nie chodzi o liczbę butelek ani o ilość wody w środku. Poszczególne opakowania mogą mieć różny udział recyklatu, dlatego porównywanie dwóch butelek wyłącznie po ich wyglądzie nie pozwala sprawdzić, czy firma wypełnia roczny obowiązek.

UE wyznaczyła również próg 65 proc. na 2040 rok

Dalszy kierunek zapisano w unijnym rozporządzeniu 2025/40 dotyczącym opakowań i odpadów opakowaniowych, stosowanym zasadniczo od 12 sierpnia 2026 roku. Dla jednorazowych plastikowych butelek na napoje przewiduje ono 65 proc. materiału z recyklingu odpadów pokonsumenckich na 2040 rok, liczonego jako średnia dla zakładu produkcyjnego i roku w danej kategorii opakowań. Ten próg nie ogranicza się do butelek do 3 litrów. Rozporządzenie przewiduje także poziom 30 proc. na wcześniejszym etapie. Nie oznacza to jednak wejścia wszystkich wymagań jednocześnie w sierpniu 2026 roku.

Termin nowego obowiązku 30 proc. w rozporządzeniu określono jako 1 stycznia 2030 roku albo trzy lata od wejścia w życie odpowiedniego aktu wykonawczego, zależnie od tego, która data będzie późniejsza. Dotychczasowa dyrektywa już wskazuje 2030 rok dla butelek do 3 litrów. Przejście między regulacjami nie jest więc równoznaczne ze zniesieniem wcześniej zapisanego celu. Dla klientów istotny jest kierunek tych zmian: producenci mają wykorzystywać więcej surowca odzyskanego z odpadów. Nie wskazano przy tym jednego obowiązkowego koloru butelki.

Skąd może się wziąć szarawy lub żółtawy odcień

PET pochodzący z recyklingu jest często oznaczany skrótem rPET. Jego adekwatności optyczne zależą między innymi od jakości zebranego materiału i sposobu przetwarzania. W badaniu opublikowanym w 2021 roku w czasopiśmie „Sustainability” autorzy wskazali szarzenie, żółknięcie i zamglenie jako parametry istotne przy mechanicznym recyklingu PET. Dlatego producent musi kontrolować również wygląd surowca. Większy udział recyklatu może oznaczać odmienny odcień opakowania, ale sam procent odzyskanego plastiku nie przesądza o efekcie widocznym dla kupującego.

To samo badanie pokazuje, iż pogorszenie przejrzystości można ograniczać. W laboratoryjnej symulacji 11 cykli recyklingu stosowano mieszankę 75 proc. rPET i 25 proc. nowego PET. Dzięki dobrej jakości materiału wejściowego, kontroli procesu i korekcji barwy uzyskiwano przezroczysty materiał o dobrych adekwatnościach optycznych. Był to wynik uzyskany w określonych warunkach, a nie gwarancja dla dowolnego odpadu. Z przepisów i badań nie wynika więc, iż wszystkie butelki nieuchronnie staną się szare albo żółte.

Wygląd opakowania nie zastępuje oceny bezpieczeństwa

Tworzywo przeznaczone do kontaktu z napojem podlega wymaganiom dotyczącym materiałów do kontaktu z żywnością. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, czyli EFSA, ocenia bezpieczeństwo procesów recyklingu oraz przewidzianych zastosowań uzyskanego materiału. Na tej podstawie Komisja Europejska i państwa członkowskie podejmują decyzje o dopuszczeniu procesów do takich zastosowań. Znaczenie mają między innymi usuwanie zanieczyszczeń i warunki wykorzystania surowca. Szarawy odcień ścianek sam w sobie nie dowodzi zagrożenia, tak jak idealna przezroczystość nie jest samodzielnym potwierdzeniem bezpieczeństwa.

Surowiec ma wracać ze sklepów. Ministerstwo podało nowe dane

Rosnące wymagania dotyczące wykorzystania odzyskanego plastiku są powiązane z jego zbiórką. Ministerstwo Klimatu i Środowiska wyjaśnia, iż zwrócone butelki PET trafiają do centrów logistycznych, gdzie są ewidencjonowane i sortowane, a następnie do zakładów przetwarzających je na granulat. Z takiego materiału mogą powstać kolejne opakowania lub inne wyroby. Sam zwrot nie oznacza więc, iż każda konkretna butelka na pewno zostanie przerobiona na identyczną butelkę. Dostarcza jednak materiału, bez którego trudno zwiększać udział recyklatu w nowych produktach.

W komunikacie z 5 października 2026 roku ministerstwo podało, iż do systemu kaucyjnego wróciło już 5 miliardów opakowań. Liczba dotyczy łącznie butelek i puszek, a nie wyłącznie plastikowych butelek. Według tego samego komunikatu w Polsce działa 65,5 tys. punktów zwrotu, a automaty są dostępne w 23,5 tys. lokalizacji. To właśnie urządzenia odpowiadają za 90 proc. wszystkich zwrotów. Dane pokazują skalę zbiórki, ale nie określają udziału odzyskanego plastiku w butelce konkretnej marki kupowanej dziś w sklepie.

Co sprawdzić przy zakupie i przed oddaniem butelki

Przy wyborze napoju warto przeczytać całą informację o materiale opakowania, razem z wyłączeniami dotyczącymi nakrętki i etykiety. Zmiana odcienia ścianek nie pozwala samodzielnie ustalić procentu recyklatu ani ocenić jakości zawartości. przez cały czas znaczenie mają szczelność zamknięcia, termin przydatności i warunki przechowywania wskazane przez producenta. Gdy nietypowy wygląd budzi wątpliwości, można poprosić producenta o wyjaśnienie dotyczące konkretnego produktu. Deklaracje o składzie butelki i oznaczenie kaucji przekazują różne informacje, dlatego trzeba odczytywać je osobno.

Plastikową butelkę do 3 litrów objętą polskim systemem kaucyjnym rozpoznaje się po znaku kaucji na opakowaniu. Za jej zwrot można odzyskać 50 groszy, a paragon nie jest potrzebny. Przed oddaniem trzeba ją opróżnić, zachować etykietę z czytelnym kodem kreskowym i pozostawić bez zgniatania. Ministerstwo przypomina, iż mocno zgniecione opakowanie może nie zostać rozpoznane przez automat. To praktyczna zmiana codziennego postępowania z butelką, która pomaga odzyskać kaucję i skierować zużyte opakowanie do przetworzenia.