Emeryt przez 18 lat walczył z ZUS. Sąd przyznał mu rację
Historia 74-letniego emerytowanego górnika z Jaworzna pokazuje, jak długo może trwać dochodzenie swoich praw w sporze z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Mężczyzna przez wiele lat pracował w zawodzie górnika, najpierw w Polsce, a następnie przez 25 lat na Węgrzech. O przyznanie emerytury górniczej zaczął starać się w 2007 roku. W kolejnych latach pojawiły się jednak problemy związane z ustaleniem wysokości świadczenia.
Szczególne znaczenie miały przepisy, które zaczęły obowiązywać 1 stycznia 2013 roku. Wprowadzona wówczas regulacja przewidywała pomniejszanie podstawy obliczenia emerytury powszechnej o kwoty wcześniej pobranych świadczeń emerytalnych. W przypadku mieszkańca Jaworzna oznaczało to pomniejszenie kapitału uwzględnianego przy obliczaniu emerytury aż o 125 tysięcy złotych. ZUS ustalił jego świadczenie na poziomie 1230 złotych. Emeryt uważał jednak, iż powinien otrzymywać miesięcznie około 870 złotych więcej.
18 tysięcy złotych wyrównania i wyższa emerytura
Przełom w sprawie nastąpił po wieloletniej batalii prawnej. Wiosną 2025 roku sąd pierwszej instancji przyznał emerytowi rację. Korzystne dla niego rozstrzygnięcie zostało następnie utrzymane przez sąd apelacyjny. W rezultacie mężczyzna otrzymał 18 tysięcy złotych jednorazowego wyrównania, a jego comiesięczna emerytura została podwyższona.
Po kolejnych waloryzacjach świadczenie przekracza już 3 tysiące złotych brutto. Sprawa ma jednak znacznie szerszy wymiar. Jak informował Business Insider, emeryt zwraca uwagę, iż podobnych przypadków mogą być w Polsce tysiące. Zachęca również innych seniorów do sprawdzania swoich decyzji emerytalnych i dochodzenia należnych świadczeń.
Nawet 200 tysięcy emerytów może mieć zaniżone świadczenia
Problem nie ogranicza się wyłącznie do byłych górników. Podobne konsekwencje zmian przepisów mogły dotknąć również osoby wykonujące inne zawody, w tym nauczycieli, którzy przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego korzystali z wcześniejszych emerytur. Według przytaczanych szacunków sprawa może dotyczyć choćby 200 tysięcy seniorów.
Wśród potencjalnie zainteresowanych wymienia się przede wszystkim:
- kobiety urodzone w latach 1949–1959,
- mężczyzn urodzonych w latach 1949–1952,
- mężczyzn urodzonych w 1954 roku.
Nie oznacza to jednak, iż każda osoba z wymienionych roczników automatycznie otrzyma podwyżkę. najważniejsze znaczenie mają okoliczności przejścia na emeryturę oraz sposób obliczenia świadczenia przez ZUS.
Trybunał Konstytucyjny zakwestionował przepisy. Dlaczego ZUS nie przelicza emerytur?
W czerwcu 2024 roku Trybunał Konstytucyjny zakwestionował stosowanie mechanizmu pomniejszania podstawy obliczenia emerytury w odniesieniu do określonej grupy osób, które przeszły na wcześniejsze świadczenia, zanim mogły przewidzieć skutki nowych przepisów. Trybunał wskazał na naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Problem polega jednak na tym, iż orzeczenie nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw. Powodem były kontrowersje dotyczące składu orzekającego, w którym zasiadała osoba określana jako tzw. sędzia dubler. W konsekwencji ZUS nie traktuje tego rozstrzygnięcia jako podstawy do automatycznego przeliczenia wszystkich emerytur objętych problemem. Niektórzy seniorzy decydują się więc na indywidualną walkę o zmianę wysokości świadczenia przed sądem.
Jak ubiegać się o ponowne przeliczenie emerytury?
Osoby, które podejrzewają, iż ich emerytura została pomniejszona wskutek zastosowania zakwestionowanych przepisów, mogą wystąpić do ZUS o ponowne ustalenie wysokości świadczenia. W pierwszej kolejności warto sprawdzić decyzję emerytalną, zwłaszcza sposób obliczenia podstawy świadczenia i ewentualne potrącenie kwot wcześniej pobranych emerytur.
Jeżeli ZUS odmówi przeliczenia, zainteresowany może rozważyć odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Co do zasady na wniesienie odwołania od decyzji ZUS przysługuje miesiąc od jej doręczenia. Trzeba jednak pamiętać, iż korzystny wyrok uzyskany przez jednego emeryta nie oznacza automatycznie takiego samego rozstrzygnięcia w innych sprawach. Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny.
Będą nowe przepisy dotyczące emerytur? Rząd przygotował projekt
Rozwiązaniem problemu na większą skalę ma być przygotowywana zmiana przepisów. Projekt ustawy zakłada ponowne przeliczenie świadczeń dla określonej grupy emerytów, których dotknęły niekorzystne regulacje wprowadzone w 2013 roku. Proponowane rozwiązanie przewiduje jednak istotne ograniczenie. Seniorzy mogliby otrzymać wyższe emerytury na przyszłość, ale bez wyrównania za wcześniejsze lata.
To ważna różnica w porównaniu z sytuacją emeryta z Jaworzna, który na drodze sądowej uzyskał zarówno podwyżkę, jak i jednorazowe wyrównanie. Według informacji podanych 11 listopada 2026 roku projekt pozostawał na etapie konsultacji i nie został jeszcze przyjęty przez rząd. Dopóki nowe regulacje nie wejdą w życie, osoby zainteresowane zmianą wysokości świadczenia mogą dochodzić swoich praw indywidualnie. Przypadek emeryta z Jaworzna pokazuje, iż taka droga może zakończyć się sukcesem, choć nie daje gwarancji wygranej w każdej sprawie.
Źródła: Radio ZET, Business Insider Polska; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20.
