Płetwale błękitne wracają na Antarktydę. Ich populacja wzrosła niemal dziesięciokrotnie

Pół wieku temu antarktyczne płetwale błękitne były na skraju wyginięcia. Po dziesięcioleciach intensywnych połowów pozostało ich zaledwie kilkaset. Najnowsza analiza przynosi jednak dobre wiadomości: naukowcy szacują, iż liczebność tych największych na świecie zwierząt wzrosła z 418 osobników w 1973 r. do 4018 w 2024 r. To niemal dziesięciokrotny wzrost, choć do odbudowy dawnej populacji wciąż daleko.

Jak wielorybnictwo niemal wyniszczyło płetwale błękitne?

Płetwal błękitny (Balaenoptera musculus) jest największym zwierzęciem w historii Ziemi. Antarktyczny podgatunek (Balaenoptera musculus intermedia) osiąga niemal 30 m długości i ponad 180 t masy. To właśnie on stał się w XX w. jednym z głównych celów przemysłowego wielorybnictwa, przede wszystkim ze względu na możliwość pozyskiwania dużych ilości tłuszczu.

W 1904 r. zabito 11 antarktycznych płetwali błękitnych, a w rekordowym 1930 r. aż 30 405. Międzynarodowa Komisja Wielorybnicza (IWC) zakazała ich połowów w 1964 r., jednak radzieckie floty zakaz zignorowały. Ostatni odnotowany połów nastąpił w 1973 r. Łącznie zabito ponad 347 tys. osobników, a według nowego modelu populacja płetwali błękitnych skurczyła się o 99,8 proc. Sam zakaz, obowiązujący od lat 60., nie przyniósł natychmiastowej poprawy. Dopiero zaprzestanie nielegalnych połowów umożliwiło stopniową odbudowę populacji.

Czytaj więcej: Największe gatunki zwierząt morskich na świecie

Jak policzono wieloryby w Oceanie Południowym?

Skalę odbudowy oszacował międzynarodowy zespół kierowany przez Zoe Rand z Uniwersytetu Waszyngtońskiego.

Badacze zestawili historyczne rejestry połowów z wynikami obserwacji wielorybów podczas rejsów i identyfikacją osobników na fotografiach. Podstawą były trzy serie wypraw obejmujące Ocean Południowy w latach 1978–2004. Statki poruszały się po wyznaczonych trasach, a obserwatorzy zapisywali dostrzeżone zwierzęta i ich odległość od jednostki. Pozwalało to szacować zagęszczenie wielorybów na większym obszarze.

Naukowcy wykorzystali również fotografie płetwali, które można rozpoznawać po charakterystycznych wzorach na skórze. Porównując zdjęcia wykonane podczas kolejnych wypraw, sprawdzali, jak często obserwowano te same osobniki. Dzięki temu mogli oszacować liczbę wielorybów, których nie udało się sfotografować. W analizie uwzględniono wyniki wcześniejszych badań fotograficznych z sezonów 2003/2004–2018/2019. Wszystkie dane połączono w modelu statystycznym, pozwalającym odtworzyć zmiany liczebności populacji w latach 1904–2024.

Prawie dziesięciokrotny wzrost. Dlaczego to wciąż za mało?

Według najnowszych szacunków w 1973 r. wokół Antarktydy żyło zaledwie 418 płetwali błękitnych. W 2024 r. ich liczebność określono na 4018 osobników. Model pozwala przypuszczać, iż populacja rośnie w tempie ok. 4,5 proc. rocznie. To wyraźny postęp, choć naukowcy podkreślają, iż podane liczby są szacunkowe.

Wielorybów nie da się bowiem policzyć co do jednego: przemieszczają się po rozległych obszarach Oceanu Południowego, większość czasu spędzają pod wodą, a obserwacje nie obejmują wszystkich miejsc ich występowania. Dlatego badacze określili również zakres niepewności. Dla 2024 r. 95-procentowy przedział niepewności wynosi od 1874 do 8395 osobników. Rzeczywista liczebność populacji może więc znacząco różnić się od głównego oszacowania.

Mimo niemal dziesięciokrotnego wzrostu liczby osobników do pełnej odbudowy wciąż daleko. Przed rozpoczęciem przemysłowych połowów wokół Antarktydy żyło ok. 206 tys. płetwali błękitnych. Obecna liczebność stanowi więc zaledwie 1,9 proc. dawnej populacji. Dodatkowo zwierzęta te rozmnażają się powoli. Samica rodzi zwykle jedno młode co dwa–trzy lata, dlatego odtworzenie populacji może potrwać jeszcze wiele pokoleń. Nie wiadomo również, czy zmieniające się warunki w Oceanie Południowym pozwolą na powrót do historycznej liczebności.

Może Cię zainteresować: Wielorybi mocz jako ukryta siła napędzająca życie w oceanach

Co przez cały czas zagraża antarktycznym płetwalom?

Zakaz polowań nie wyeliminował innych zagrożeń. Kolizje ze statkami mogą powodować śmierć wielorybów, a hałas podwodny – zakłócać ich komunikację. Szczególnie istotna jest dostępność kryla, którym żywią się antarktyczne płetwale. Ocieplanie oceanu, zmiany zasięgu lodu morskiego i połowy tych skorupiaków mogą ograniczać zasoby pokarmu.

Badacze podkreślają konieczność dalszego monitorowania płetwali, obejmującego rejsy, fotografowanie osobników i obserwacje akustyczne. Same nagrania głosów wielorybów nie wystarczają jednak do wiarygodnego policzenia populacji. Mimo wyraźnej poprawy antarktyczne płetwale błękitne przez cały czas są krytycznie zagrożone. Ich dalsza odbudowa będzie zależała nie tylko od utrzymania ochrony, ale także od zmian zachodzących w Oceanie Południowym, szczególnie tych wpływających na dostępność pokarmu.

zdj. główne: Todd Cravens/Unspalsh

Pisząc artykuł, korzystałam z:
https://www.int-res.com/journals/esr/articles/esr01557?
https://www.washington.edu/news/2026/11/05/as-antarctic-blue-whales-advance-along-the-road-to-recovery-continued-oversight-is-key/
https://iwc.int/management-and-conservation/international-research-programmes/sorp/antarctic-blue-whale