Rada UE przyjęła 28 września 2026 r. reformę prawa farmaceutycznego, która utrzymuje możliwość czasowego użycia nieautoryzowanych leków w sytuacji zagrożenia oraz ogranicza część odpowiedzialności cywilnej i administracyjnej. Grzegorz Płaczek uznał to za ochronę branży. najważniejszy fakt: ten mechanizm obowiązuje w prawie unijnym od 2004 r., a odpowiedzialność za produkt wadliwy pozostaje.
Płaczek: reforma chroni branżę farmaceutyczną
Grzegorz Płaczek, przewodniczący klubu poselskiego Konfederacji, zaatakował unijny pakiet farmaceutyczny. Polityk wskazał na możliwość użycia produktu leczniczego bez zwykłego pozwolenia oraz na wyłączenie części odpowiedzialności producentów i personelu medycznego. Ocenił, iż reforma zamiast pacjentom "służy firmom farmaceutycznym". Konfederacja przedstawiła jego wypowiedź jako rozliczenie władz po doświadczeniach pandemii COVID-19.
Obawa o prawa pacjenta jest uzasadniona. o ile państwo dopuszcza wyjątkową ścieżkę użycia leku, obywatel musi wiedzieć, kto odpowiada za decyzję, jakie ma prawo do informacji i gdzie może dochodzić roszczeń. W tym punkcie przejrzystość jest ważniejsza niż wygoda urzędników i koncernów. Jednak krytyka musi trzymać się tekstu prawa.
Co rzeczywiście zapisano w reformie
Rada UE przyjęła swoje stanowisko w pierwszym czytaniu 28 września 2026 r. Parlament Europejski musi jeszcze zatwierdzić regulację i dyrektywę, a nowe prawo zacznie obowiązywać dopiero po publikacji w Dzienniku Urzędowym UE. Nie jest to więc przepis, który już teraz zastąpił dotychczasowe zasady.
Artykuł 4 dyrektywy przyjętej przez Radę UE pozwala państwu członkowskiemu czasowo dopuścić użycie i dystrybucję nieautoryzowanego leku w odpowiedzi na podejrzewane lub potwierdzone rozprzestrzenianie się czynników chorobotwórczych, toksyn, czynników chemicznych albo promieniowania jądrowego mogących wyrządzić szkodę. To wyjątek na sytuację zagrożenia, a nie ogólne pozwolenie na swobodną sprzedaż niesprawdzonych preparatów.
Ten sam artykuł przewiduje, iż gdy adekwatny organ państwa zaleci albo nakaże takie zastosowanie, podmiot odpowiedzialny, producent i personel medyczny nie ponoszą za jego skutki odpowiedzialności cywilnej lub administracyjnej. Wyłączenie nie obejmuje odpowiedzialności karnej. Co równie ważne, kolejny ustęp wprost zachowuje odpowiedzialność za produkt wadliwy na zasadach unijnej dyrektywy 2024/2853.
Mechanizm istnieje od 2004 roku
Największy problem z przekazem Płaczka dotyczy nowości rozwiązania. Niemal identyczny mechanizm znajduje się w obowiązującej dyrektywie 2001/83/WE, po zmianie przyjętej w 2004 r. Reforma nie tworzy zatem od zera nadzwyczajnego immunitetu dla branży. Przenosi i aktualizuje regułę obecną w prawie Unii od ponad dwóch dekad.
Nie znaczy to, iż pacjent otrzymuje pełny i prosty system ochrony. Artykuł 4 nie ustanawia osobnego, automatycznego funduszu odszkodowań dla każdej osoby, która poniesie szkodę po zastosowaniu leku w trybie nadzwyczajnym. Pozostają jednak roszczenia związane z produktem wadliwym oraz rozwiązania prawa krajowego. Zdanie, iż producent zostaje zwolniony z wszelkiej odpowiedzialności, byłoby więc nieprawdziwe.
Polska potrzebuje własnych bezpieczników
Stawka dla Polski jest konkretna. W kryzysie zdrowotnym decyzje muszą zapadać szybko, ale szybkość nie może kasować odpowiedzialności państwa wobec obywatela. Warszawa powinna dopilnować jasnej procedury informowania pacjentów, dokumentowania decyzji, monitorowania działań niepożądanych i sprawnego dochodzenia odszkodowań. Suwerenność w ochronie zdrowia zaczyna się od tego, iż polski pacjent nie ginie między decyzją urzędu, interesem producenta i nieczytelnym prawem z Brukseli.
Płaczek słusznie stawia pytanie o równowagę między interesem branży a prawami pacjentów. Wcześniej krytykował unijne mechanizmy związane z DSA, wskazując na ryzyko urzędniczej ingerencji. Tym razem jego alarm wymaga jednak istotnego sprostowania: sporny wyjątek nie powstał po pandemii i nie usuwa całej odpowiedzialności producentów.
Prawica nie powinna bronić obywatela dzięki półprawd. Powinna żądać od rządu pełnej informacji o skutkach reformy, mocnych gwarancji odszkodowawczych i polskiej kontroli nad decyzjami podejmowanymi w stanie zagrożenia. Twardy nadzór nad Brukselą jest potrzebny. Równie potrzebna jest uczciwość wobec Polaków.
Źródła: stanowisko Grzegorza Płaczka opublikowane przez Konfederację; dokumenty Rady UE ST 7105/26 i ST 7106/26; dyrektywa 2001/83/WE; dyrektywa 2024/2853.













