PIT do likwidacji? Wraca pomysł nowego podatku dla milionów Polaków

Do rządu trafił apel ekspertów o powrót do pomysłu jednolitej daniny, która miałaby zastąpić PIT i składki na ubezpieczenia. Propozycja pojawia się w tle sporu o reformę Państwowej Inspekcji Pracy i realizację kamieni milowych KPO, a jej skutki mogłyby objąć miliony pracujących Polaków.

Fot. Warszawa w Pigułce

PIT do kosza? Wraca pomysł jednolitej daniny dla milionów Polaków

Do debaty publicznej wraca koncepcja gruntownej reformy systemu podatkowo-składkowego. Eksperci i think tanki apelują do rządu o rozważenie wprowadzenia tzw. jednolitej daniny, która miałaby zastąpić podatek PIT oraz obecne składki na ubezpieczenia społeczne. Pomysł pojawia się w kontekście sporu wokół reformy Państwowej Inspekcji Pracy oraz realizacji kamieni milowych Krajowego Planu Odbudowy.

O co chodzi w sporze wokół KPO

Jednym z kamieni milowych polskiego KPO ma być wzmocnienie uprawnień Państwowej Inspekcji Pracy. To właśnie ten element wywołał napięcia w rządzie i doprowadził do wstrzymania projektu ustawy. W tle sporu pojawiła się jednak szersza kwestia, czyli tzw. segmentacja rynku pracy.

Chodzi o duże różnice w opodatkowaniu i oskładkowaniu osób pracujących na etacie, na umowach cywilnoprawnych oraz prowadzących działalność gospodarczą. W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której część pracujących odprowadza znacznie niższe składki, a w przyszłości może mieć bardzo niskie świadczenia lub nie mieć ich wcale.

Eksperci proponują zmianę kierunku

W liście skierowanym do ministrów rodziny, finansów oraz funduszy i polityki regionalnej przedstawiciele kilku znanych think tanków zaproponowali odejście od punktowych zmian i rozpoczęcie prac nad kompleksową reformą. Ich zdaniem celem KPO powinno być ograniczenie segmentacji rynku pracy, a najlepiej osiągnąć to poprzez jednolitą daninę.

Eksperci postulują, by zamiast spornego wzmocnienia PIP zaproponować Komisji Europejskiej nowy kamień milowy. Miałoby nim być opracowanie przez rząd w 2026 roku tzw. Białej Księgi Jednolitej Daniny, czyli dokumentu zawierającego szczegółową mapę drogową reformy.

Na czym miałaby polegać jednolita danina

Koncepcja jednolitej daniny zakłada połączenie podatku dochodowego i składek na ubezpieczenia społeczne w jeden spójny mechanizm. Zamiast obecnego systemu, w którym osobno liczone są podatki i składki, podatnik rozliczałby się w ramach jednego modelu.

Według jednej z najnowszych propozycji składki miałyby charakter liniowy, a część podatkowa byłaby progresywna. Oznaczałoby to, iż wraz ze wzrostem dochodów rosłoby całkowite obciążenie. Jednocześnie zachowane miałoby być zabezpieczenie emerytalne i rentowe, wynikające z opłacania składek.

W planach jest także likwidacja składki zdrowotnej. Finansowanie ochrony zdrowia miałoby się w całości odbywać z budżetu państwa. Jednolita danina objęłaby również przedsiębiorców, choć przewidziane byłyby dla nich dodatkowe ulgi.

Co zmieniłoby się dla pracujących

Autorzy propozycji podkreślają, iż reforma miałaby zbliżyć obciążenia podatkowo-składkowe osób pracujących na różnych formach umów. Zniknęłyby duże różnice między etatem a działalnością gospodarczą czy umowami cywilnoprawnymi.

Zdaniem ekspertów obecny system jest skomplikowany i nieprzejrzysty, co generuje chaos zarówno po stronie pracowników, jak i przedsiębiorców. Wskazują oni, iż podobne problemy były widoczne przy wdrażaniu Polskiego Ładu.

Dlaczego temat wraca teraz

Moment publikacji apelu nie jest przypadkowy. Rząd znalazł się w trudnej sytuacji związanej z realizacją kamieni milowych KPO. Brak porozumienia w sprawie reformy PIP może zagrozić wypłacie kolejnych środków unijnych.

Eksperci argumentują, iż kryzys wokół jednego projektu może być okazją do rozpoczęcia szerszej, ponadpolitycznej debaty o reformie systemu podatkowo-składkowego. Podkreślają, iż jednolita danina to zmiana, która musi być rozpisana na lata i wymaga stabilnego konsensusu politycznego.

Pomysł znany, ale wciąż niezrealizowany

Jednolita danina nie jest nową koncepcją. Pierwsze prace nad nią pojawiały się już kilkanaście lat temu, niezależnie od tego, kto sprawował władzę. Za każdym razem projekt kończył się na etapie analiz i raportów.

Eksperci podpisani pod listem wskazują, iż brak realizacji tej reformy wynikał nie z jej wad, ale z obaw politycznych i skali zmian, jakie musiałaby objąć, w tym systemy informatyczne państwa.

Co dalej?

Na razie jednolita danina pozostaje propozycją środowisk eksperckich. Rząd nie zapowiedział formalnie rozpoczęcia prac nad takim rozwiązaniem. Jednocześnie realizowane są prace nad nową wersją reformy Państwowej Inspekcji Pracy, która ma zostać wpisana w wymagania KPO.

Dyskusja pokazuje jednak, iż temat przyszłości PIT-u i składek wraca w kluczowym momencie. jeżeli propozycja Białej Księgi zostanie podjęta, może to oznaczać początek jednej z największych reform podatkowych ostatnich dekad.