Order Orła Białego dla Wołodymyra Zełenskiego: jutro ma zapaść decyzja

Jutro przed południem rozstrzygnie się, czy Wołodymyrowi Zełenskiemu zostanie odebrany Order Orła Białego. To inicjatywa prezydenta Karola Nawrockiego, podejmowana w następstwie decyzji, którą wcześniej podjął Zełenski — nadano wówczas jednej z jednostek Sił Zbrojnych Ukrainy imię „Bohaterów UPA”.

W uzasadnieniu tej decyzji Zełenski wskazywał, iż działał „w celu przywrócenia historycznych tradycji narodowego wojska” oraz z uwzględnieniem „wzorowego wykonywania powierzonych zadań” podczas obrony integralności terytorialnej i niepodległości Ukrainy. Po stronie polskiej wywołało to jednak ostrą krytykę ze strony polityków.

Kto i w jakim trybie podejmie decyzję

Order Orła Białego, nazywany najstarszym i najważniejszym polskim orderem państwowym, może zostać odebrany w trybie przewidzianym przez ustawę o orderach i odznaczeniach. W tym przypadku prerogatywa należy do prezydenta, który podejmuje decyzję na własną inicjatywę po zasięgnięciu opinii odpowiedniej kapituły — mowa m.in. o sytuacji, gdy nadanie orderu nastąpiło „w wyniku wprowadzenia w błąd” albo odznaczony dopuścił się czynu, przez który stał się niegodny orderu i odznaczenia.

„Na straży honoru” orderu stoi Kapituła Orderu Orła Białego, której przewodniczy prezydent. Kapituła może wyrażać opinię we wszystkich sprawach dotyczących orderu oraz zwracać się z inicjatywą w sprawie nadania odznaczenia lub jego pozbawienia.

Wypowiedzi polskich polityków i odpowiedź strony ukraińskiej

W rozmowach i komentarzach po stronie polskiej podkreślano, iż decyzja Zełenskiego jest kontrowersyjna. Kanclerz Orderu prof. Michał Kleiber zapowiedział, iż opowiada się za odebraniem odznaczenia, argumentując to tym, iż nie powinno być ono przyznane osobie postępującej w sposób, który uznano za „haniebny”. Z kolei w ocenie Agnieszki Jędrzak — podawanej w tekście opublikowanym w „Wszystko Co Najważniejsze” — gloryfikowanie organizacji mającej ponosić odpowiedzialność za śmierć dziesiątek tysięcy osób trudno pogodzić z ideą relacji opartych na wzajemnym szacunku i „prawdzie historycznej”.

Na tle sporu pojawiały się też odniesienia do wcześniejszych działań. Donald Tusk podkreślał, iż Polska i Ukraina w obszarze bezpieczeństwa są partnerami, ale w kwestiach historii „musimy mówić sobie prawdę”. Z kolei w rozmowach o zażegnaniu napięć udział brał m.in. szef kancelarii prezydenta Ukrainy Kyryło Budanow, który w Warszawie rozmawiał m.in. z szefem MON, szefem prezydenckiego Biura Polityki Międzynarodowej Marcinem Przydaczem, szefem Biura Bezpieczeństwa Narodowego Bartoszem Grodeckim oraz wiceszefem MSZ Marcinem Bosackim. Według relacji po spotkaniu, ukraińska strona zadeklarowała gotowość do dialogu oraz wskazała, iż ma świadomość, jak te tematy wywołują reakcje w Polsce.

Order Orła Białego Zełenski otrzymał w kwietniu 2023 roku z inicjatywy ówczesnego prezydenta Andrzeja Dudy „w uznaniu znamienitych zasług” w pogłębianiu przyjaznych i wszechstronnych relacji między Polską a Ukrainą oraz za rozwijanie współpracy na rzecz demokracji, pokoju i bezpieczeństwa w Europie. Teraz o jego dalszym losie ma rozstrzygnąć decyzja prezydenta Karola Nawrockiego po zebraniu opinii kapituły.