Ograniczanie dostępności i promocji alkoholu – analiza projektów ustaw

Cel projektowanych zmian

Zasadniczym celem obu inicjatyw pozostaje ograniczenie negatywnych skutków społecznych, zdrowotnych i ekonomicznych wynikających z nadmiernego spożycia alkoholu. Projektodawcy odwołują się do potrzeby wzmocnienia instrumentów profilaktyki alkoholowej, ochrony osób małoletnich oraz przeciwdziałania normalizacji spożywania alkoholu w przestrzeni publicznej i medialnej.

Przyjęta koncepcja regulacyjna zakłada odejście od dotychczasowego modelu częściowych ograniczeń na rzecz bardziej restrykcyjnych rozwiązań systemowych, które mają prowadzić do realnego zmniejszenia dostępności alkoholu, zarówno w wymiarze fizycznym, jak i ekonomicznym oraz informacyjnym.

Zakres projektowanych zmian

Zakres obu projektów obejmuje szerokie spektrum zagadnień związanych z obrotem napojami alkoholowymi. Regulacje koncentrują się na wprowadzeniu zakazów reklamy i promocji, modyfikacji zasad sprzedaży detalicznej, rozszerzeniu kompetencji jednostek samorządu terytorialnego, a także na powiązaniu polityki alkoholowej z systemem ochrony zdrowia finansowanym ze środków publicznych.

Zmiany mają charakter kompleksowy i ingerują w dotychczasowy model reglamentacji rynku alkoholu, obejmując nowelizację ustawy z 26.10.1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2151), a także – w zależności od zakresu projektu – ustawy z 29.12.1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1722; dalej: RTVU) oraz ustawy z 27.8.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1461), co pociąga za sobą daleko idące konsekwencje dla przedsiębiorców, nadawców medialnych oraz organów administracji publicznej.

Opis projektowanych rozwiązań

Ograniczenie reklamy i promocji alkoholu

Rozwiązania przewidziane w tym obszarze zmierzają do całkowitej eliminacji oddziaływania przekazów reklamowych i promocyjnych dotyczących napojów alkoholowych na odbiorców. Jedna z inicjatyw wprowadza bezwzględny zakaz reklamy i promocji wszystkich napojów alkoholowych, niezależnie od ich rodzaju, zawartości alkoholu czy dotychczasowego statusu regulacyjnego, obejmując nim również piwo, które do tej pory podlegało szczególnym, mniej restrykcyjnym zasadom.

Zakaz ma obejmować wszelkie formy komunikacji marketingowej, w tym przekazy audiowizualne, radiowe, prasowe, internetowe oraz działania o charakterze sponsoringu, lokowania produktu czy promocji pośredniej. Projektodawcy wskazują, iż takie ujęcie ma na celu przerwanie utrwalonego w przestrzeni publicznej związku pomiędzy alkoholem a stylem życia, sukcesem zawodowym lub aktywnością rekreacyjną.

Zmiany w RTVU dostosowują obowiązki nadawców do nowego modelu ochrony odbiorców, w którym niedopuszczalne staje się emitowanie treści promujących alkohol, niezależnie od pory emisji i profilu programowego. Regulacja ta prowadzi do istotnego przeformułowania dotychczasowych standardów reklamy komercyjnej w mediach.

Ograniczenie dostępności alkoholu w obrocie detalicznym

Regulacje przewidziane w tym zakresie koncentrują się na ograniczeniu fizycznej dostępności alkoholu poprzez wprowadzenie jednolitych, ogólnokrajowych zasad sprzedaży. Jedna z inicjatyw ustanawia powszechny zakaz sprzedaży napojów alkoholowych w godzinach nocnych, tj. od 22.00 do 6.00, który ma obowiązywać na całym terytorium kraju, niezależnie od lokalnych uchwał gminnych.

Projektodawcy uzasadniają to rozwiązanie potrzebą ograniczenia nocnych incydentów związanych z nadużywaniem alkoholu, w tym zakłóceń porządku publicznego oraz zdarzeń o charakterze przestępczym. Ujednolicenie regulacji ma także zapobiegać zjawisku przenoszenia sprzedaży do gmin o łagodniejszych zasadach.

Ponadto projekty eliminują możliwość sprzedaży alkoholu w określonych miejscach, w szczególności na stacjach paliw oraz w zakładach leczniczych. W tym zakresie ustawodawca akcentuje potrzebę oddzielenia obrotu alkoholem od przestrzeni związanych z ochroną zdrowia oraz od miejsc, w których sprzedaż ma charakter całodobowy i sprzyja impulsywnym zakupom.

Wzmocnienie kompetencji gmin i instrumentów reglamentacyjnych

W jednym z projektów przewidziano dalsze wzmocnienie roli jednostek samorządu terytorialnego w kształtowaniu lokalnej polityki alkoholowej. Rozszerzenie kompetencji gmin polega na umożliwieniu wprowadzania dodatkowych ograniczeń godzinowych sprzedaży alkoholu na obszarze danej gminy, z uwzględnieniem lokalnych uwarunkowań społecznych i porządkowych.

Równolegle zaproponowano podwyższenie opłat za uzyskanie zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w handlu detalicznym, co ma oddziaływać na liczbę punktów sprzedaży oraz strukturę rynku. Mechanizm ten pełni jednocześnie funkcję reglamentacyjną i fiskalną, zwiększając środki przeznaczane na realizację zadań z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych.

Rozwiązania te wpisują się w koncepcję stopniowego ograniczania dostępności alkoholu poprzez instrumenty administracyjnoprawne, bez konieczności całkowitego wyeliminowania sprzedaży detalicznej.

Regulacja cen i sprzedaży internetowej

Jedna z inicjatyw przewiduje wprowadzenie zakazu sprzedaży napojów alkoholowych po cenie niższej niż suma należnego podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług, co ma przeciwdziałać stosowaniu agresywnych strategii cenowych oraz promocji opartych na dumpingowych cenach alkoholu. Projektodawcy wskazują, iż instrument cenowy stanowi istotny element polityki zdrowia publicznego, wpływający na poziom konsumpcji.

W zakresie sprzedaży na odległość zaproponowano szczegółowe uregulowanie obrotu alkoholem w Internecie. Dopuszczalność takiej sprzedaży została ograniczona do modelu odbioru osobistego, połączonego z obowiązkową weryfikacją wieku nabywcy na podstawie dokumentu tożsamości. Wyłączono możliwość dostarczania alkoholu w formie przesyłek kurierskich bez bezpośredniego kontaktu ze sprzedawcą.

Celem tych rozwiązań jest ograniczenie anonimowości transakcji oraz zwiększenie realnej kontroli nad dostępem do alkoholu w kanałach cyfrowych.

Weryfikacja wieku nabywców

Obie inicjatywy kładą silny nacisk na skuteczniejsze mechanizmy ochrony osób małoletnich przed dostępem do alkoholu. Zaproponowane regulacje wprowadzają jednoznaczny, bezwzględny obowiązek weryfikacji wieku przy każdej sprzedaży napojów alkoholowych, niezależnie od formy i miejsca jej dokonywania.

Obowiązek ten obejmuje zarówno sprzedaż stacjonarną, jak i transakcje realizowane przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość. Projektodawcy wskazują, iż brak weryfikacji wieku ma stanowić naruszenie przepisów reglamentujących obrót alkoholem, co uzasadnia zaostrzenie odpowiedzialności sprzedawców.

Rozwiązania te mają prowadzić do ujednolicenia praktyk sprzedażowych oraz wyeliminowania dotychczasowych luk umożliwiających nabywanie alkoholu przez osoby nieuprawnione.

Etap legislacyjny

Obie inicjatywy poselskie zostały wniesione do Sejmu we wrześniu 2025 r. i skierowane do konsultacji z organizacjami samorządowymi. Pierwsze czytanie obu projektów odbyło się 23.1.2026 r. Prace parlamentarne nad projektami pozostają w toku.