Za nieugiętą obronę demokracji, solidarności i niezależności samorządu lokalnego w obliczu zmasowanej kampanii politycznego hejtu i prób dyskwalifikacji – Ekrem İmamoğlu, burmistrz Stambułu został laureatem V edycji Nagrody im. prezydenta Pawła Adamowicza. Specjalne wyróżnienie jury trafiło do Mary Crilly, założycielki i dyrektorki Centrum do spraw Przeciwdziałania Przemocy Seksualnej w Cork. Nagrodzonych ogłoszono we wtorek, 13 stycznia w Instytucie Kultury Miejskiej.
Ustanowienie Nagrody im. Pawła Adamowicza jest wyrazem hołdu i uznania dla wszystkich, którzy z odwagą i uczciwością występują przeciwko nietolerancji, radykalizacji postaw, mowie nienawiści, uciskowi i ksenofobii i którzy działają na rzecz promowania równości szans, integracji społecznej i praw podstawowych.
– Siedem lat po tragicznych wydarzeniach, które rozegrały się niedaleko stąd, pamięć może zacierać niektóre obrazy. Właśnie dlatego, wspólnie z partnerami z Europejskiego Komitetu Regionów oraz Międzynarodowej Sieci Miast Schronienia ICORN, ustanowiliśmy Nagrodę imienia Pawła Adamowicza. To wyróżnienie dla ludzi i instytucji, którzy w swojej codziennej pracy nie tylko mówią o wartościach bliskich prezydentowi Pawłowi Adamowiczowi, ale realnie je praktykują: demokrację, wolność, tolerancję, walkę z nienawiścią, a przede wszystkim szacunek i równość każdego człowieka – mówiła Aleksandra Dulkiewicz, prezydent Gdańska. – Mamy już plejadę znakomitych laureatów, zarówno osób powszechnie znanych, jak i tych, których nazwiska nie trafiają na pierwsze strony gazet. Łączy ich jedno: codzienna, konsekwentna praca na rzecz drugiego człowieka, niezależnie od tego, czy działają na pograniczu Palestyny i Izraela, Włoch i Bałkanów, czy – jak jedni z pierwszych laureatów – w podlaskiej gminie, która otworzyła swoje serce dla uchodźców na granicy polsko-białoruskiej. Ta Nagroda pokazuje, iż nie trzeba być prezydentem ani urzędnikiem, by skutecznie przeciwstawiać się złu i bronić godności drugiego człowieka – niezależnie od tego, kim jest, w co wierzy, jak wygląda, jakiej jest płci czy pochodzenia. Nagroda imienia Pawła Adamowicza będzie trwać tak długo, jak długo jej laureaci będą realizować w codziennym życiu wartości, w które tak głęboko wierzył pan prezydent.
Wyróżnienie zostało przyznane wspólnie przez miasto Gdańsk, na którego czele przez 20 lat stał Paweł Adamowicz, Międzynarodową Sieć Miast Schronienia ICORN oraz Europejski Komitet Regionów, którego nieżyjący prezydent był członkiem.
– Nagroda imienia Pawła Adamowicza przypomina, iż demokracja, otwartość i solidarność nie są hasłami, ale codzienną praktyką lokalnych wspólnot. W czasach narastającej polaryzacji i mowy nienawiści to wyróżnienie wysyła jasny sygnał: w Europie nie ma miejsca na wykluczenie. Europa budowana jest od podstaw – w miastach i regionach, dlatego z dumą wspieramy tych, którzy bronią jej fundamentalnych wartości, często bez rozgłosu, ale z ogromną odwagą – mówiła podczas łączenia internetowego Kata Tüttő, przewodnicząca Europejskiego Komitetu Regionów.
Magdalena Adamowicz, europosłanka i żona zmarłego prezydenta, w swoim wystąpieniu scharakteryzowała nominowanych do nagrody.
- Bronić praw człowieka i praw obywatelskich. Otwarcie sprzeciwić się barbarzyńskiej napaści na Ukrainę, by trafić za to do łagru w kraju bardziej opresyjnym niż za czasów Stalina. Taki jest Alexei Gorinov.
- Szerzyć pokój, edukację i równe prawa dzięki sztuki w kraju, w którym o ile masz trzydzieści lat, to przeżyłeś już pięć wojen. Takie jest Tiro Association for Arts.
- Walczyć o prawa kobiet, gejów i lesbijek, uchodźców i prześladowanych mniejszości w coraz bardziej autorytarnym kraju. Być za to prześladowaną, uwięzioną i zmuszoną do uchodźctwa.
Taka jest Pinar Selek. - Stawić czoło zaślepionej religijnie władzy. Wyciągnąć pomocną dłoń do ofiar przemocy seksualnej, przemocy domowej, handlu ludźmi. Swoją odwagą i uporem doprowadzić do wielkiej zmiany społecznej. Taka jest Mary Crilly.
- Zostać wybranym burmistrzem 16-milionowego miasta w coraz bardziej autorytarnym kraju. Otworzyć miasto na mieszkańców w duchu solidarności i uczciwości. Wprowadzić polityki równościowe i godnościowe. I zostać aresztowanym przez władzę, która boi się demokracji.
Taki jest Ekrem İmamoğlu.
– Każdy z nominowanych w 5. edycji Nagrody im. Pawła Adamowicza swoim życiem dowodzi, iż wartości, którymi żył Paweł, i niezachwiana odwaga w ich obronie, to wartości uniwersalne, ludzkie, ważne w każdej kulturze, religii i systemie politycznym. Z głębi serca gratuluję i dziękuję nominowanym. To, co robią i jaką za to płacą cenę, przypomina nam jedno: nigdy nie wolno nam przestać wspierać ludzi, którzy ratują naszą cywilizację- mówiła Magdalena Adamowicz.
Laureatem V edycji nagrody prezydenta Pawła Adamowicza został Ekrem İmamoğlu
Jury podjęło decyzję, iż laureatem V edycji nagrody prezydenta Pawła Adamowicza zostaje: Ekrem İmamoğlu, demokratycznie wybrany burmistrz Stambułu i przewodniczący Związku Gmin Turcji. Mimo ryzyka, konsekwentnie promował włączającą i transparentną politykę miejską oraz walczył o prawa demokratyczne na poziomie lokalnym. Został aresztowany i odwołany ze stanowiska 19 marca 2025 r. wraz z ponad 100 urzędnikami miejskimi na podstawie politycznie umotywowanych zarzutów. Jego przywództwo charakteryzuje się przekraczaniem podziałów politycznych, etnicznych i religijnych w celu promowania jedności i godności. Przekształcił Stambuł w model zarządzania skoncentrowanego na obywatelach. Jego administracja wprowadziła przejrzyste budżetowanie, cyfrowe narzędzia uczestnictwa, programy równości płci i polityki przyjazne dla klimatu. Wysiłki te na nowo zdefiniowały demokrację lokalną jako praktykę solidarności i sprawiedliwości. Ekrem İmamoğlu stał się symbolem odwagi, uczciwości i demokratycznej odnowy w Turcji i poza nią.
W imieniu laureata za nagrodę dziękował Nuri Aslan, pełniący obowiązki Burmistrza Stambułu.
– Chciałbym przekazać pozdrowienia i wyrazy uznania panu Ekremowi İmamoğlu, demokratycznie wybranemu burmistrzowi Stambułu i kandydatowi na prezydenta z ramienia Republikańskiej Partii Ludowej, który od dziesięciu miesięcy jest niesprawiedliwie i bezprawnie więziony. Wiem, iż wszyscy dobrzy ludzie na świecie wierzą w demokrację i są odważni – tak jak Paweł Adamowicz. Jego dziedzictwo wzywa nas, szczególnie w trudnych czasach, do zabierania głosu, przeciwstawiania się strachowi i niezłomnej obrony naszego wspólnego zobowiązania do życia we wspólnocie. Wartości, których bronił kosztem życia, przez cały czas są dla nas wszystkich drogowskazem – mówił Nuri Aslan, pełniący obowiązki burmistrza Stambułu po aresztowaniu Ekrema İmamoğlu. – Nagroda im. Pawła Adamowicza przyznawana jest tym, którzy decydują się chronić światło w mrocznych czasach, którzy odważają się podejmować ryzyko i którzy uznają demokrację za sposób na życie. Fakt, iż Ekrem İmamoğlu – trzykrotnie wybrany na burmistrza z wolnej woli mieszkańców Stambułu, a jednocześnie kandydat na prezydenta z ramienia Republikańskiej Partii Ludowej, z głosami 15,5 miliona obywateli – został uznany za godnego tej nagrody, to coś więcej niż tylko indywidualne osiągnięcie. To międzynarodowe uznanie dla postawy, która wsłuchuje się w głosy milionów, pielęgnuje nadzieję i odważnie broni demokracji lokalnej. Przyjmujemy tę nagrodę z wielkim zaszczytem w imieniu wszystkich tych, którzy mówią pomimo strachu, którzy nie odrzucają sprawiedliwości i marzą o bardziej równej i wolnej przyszłości.
Statuetka zostanie wręczona 4–5 marca br. w Brukseli podczas sesji plenarnej Europejskiego Komitetu Regionów.
Specjalne wyróżnienie jury dla Mary Crilly
Specjalne wyróżnienie jury trafiło do Mary Crilly, założycielki i dyrektorki Centrum do spraw Przemocy Seksualnej w Cork.
– Pracuję od ponad czterech dekad w niewielkim ośrodku w Cork w Irlandii, w kraju, który przez lata zmagał się z milczeniem wokół handlu ludźmi i przemocy seksualnej. Wielokrotnie próbowano nas uciszyć, bo to, co mówiliśmy, było niewygodne. A jednak, widząc niesprawiedliwość, wiedzieliśmy, iż naszym obowiązkiem jest działać – mówiła Mary Crilly podczas uroczystości w Gdańsku. – Dzięki determinacji i współpracy udało się zmusić społeczeństwo do słuchania i realnie pomóc setkom, jeżeli nie tysiącom kobiet i mężczyzn, którzy doświadczyli przemocy i dziś mogą prowadzić godne życie. Były momenty zwątpienia i desperacji, ale nie wolno się im poddawać. Ta nagroda jest dla mnie przede wszystkim wyrazem uznania dla ofiar przemocy, które odważyły się opowiedzieć swoje historie. To dowód, iż ich głos ma znaczenie i iż zmiana jest możliwa.
Za działania na rzecz pokoju, wolności, sprawiedliwości
Do piątej edycji Nagrody im. Prezydenta Pawła Adamowicza wpłynęło 20 wniosków. Zróżnicowanie i wysoka jakość nominacji sprawiły, iż komisja oceniająca miała trudne zadanie w wyborze listy finalistów. Ostatecznie wybrano 5 nominowanych.
Byli to:
- Mary Crilly, założycielka i dyrektor Centrum do spraw Przemocy Seksualnej w Cork (Irlandia);
- Aleksiej Gorinow, rosyjski obrońca praw człowieka, polityk opozycyjny, były członek rady miejskiej okręgu Krasnoselsky w Moskwie i członek ruchu Solidarnost;
- Ekrem İmamoğlu, wybrany burmistrzem Stambułu i przewodniczącym Związku Gmin Turcji;
- Pinar Selek, turecki socjolog i działacz na rzecz praw człowieka;
- Tiro Association for Arts, pionierska instytucja kultury w Libanie.
W skład Jury weszli wybrani przedstawiciele Europejskiego Komitetu Regionów, Parlamentu Europejskiego, Kongresu Władz Lokalnych i Regionalnych Rady Europy, miasta Gdańska, ubiegłorocznego laureata, a także przewodnicząca ICORN. Swój głos oddały także eurodeputowana Magdalena Adamowicz i prezydent Aleksandra Dulkiewicz.
Autorem statuetki, która trafi do laureata jest rzeźbiarz Krzysztof Bednarski. Statuetka przedstawia ptaka w locie, jako znak wolności i niezależności. Ptak szybuje ze świata pogrążonego w ciemnościach ku jasności.
Biogramy laureatów
Ekrem İmamoğlu jest demokratycznie wybrany burmistrzem Stambułu i jednym z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych liderów symbolizujących demokratyczne, inkluzywne i oparte na prawach człowieka zarządzanie miastem. Od ponad dekady aktywnie działa na rzecz wolności, równości, solidarności oraz przeciwdziałania dyskryminacji, nietolerancji, mowie nienawiści i ksenofobii. Od dziesięciu miesięcy jest niesprawiedliwie i bezprawnie więziony.
Jego przywództwo stało się symbolem demokratycznej innowacji w czasach rosnącego autorytaryzmu i społecznych podziałów. Wprowadził tzw. „Model Stambulski”, pionierski model zarządzania lokalnego oparty na zasadzie „niepozostawiania nikogo w tyle”, który przekształca mieszkańców w aktywnych współtwórców miasta. Dzięki szeroko zakrojonym inicjatywom obywatelskim, takim jak Rada Miasta, fora tematyczne i grupy robocze, mieszkańcy Stambułu mają realny wpływ na kształtowanie polityki miejskiej, podejmowanie decyzji i priorytetów inwestycyjnych. Inicjatywy partycypacyjne, w tym „Budżet jest Twój” czy otwarte konkursy urbanistyczne, umożliwiają mieszkańcom włączenie się w proces planowania przestrzeni publicznej, a także rozwijają demokratyczną kulturę współodpowiedzialności w całym mieście.
Pod kierownictwem İmamoğlu Stambuł stał się również centrum nowoczesnej dyplomacji miejskiej, promującej prawa człowieka, solidarność i współpracę transgraniczną. Sieć Miast Bałkańskich B40 oraz Deklaracja Sofijska są dowodem na jego zaangażowanie w budowanie współpracy między miastami w regionie naznaczonym konfliktami i podziałami, tworząc przestrzeń do dialogu, ochrony demokracji i wzmocnienia społeczeństwa obywatelskiego.
Burmistrz konsekwentnie wdraża programy społeczne, które w praktyce realizują jego wizję równości i sprawiedliwości społecznej. Szczególną uwagę poświęca edukacji, wsparciu dzieci i młodzieży oraz wyrównywaniu szans niezależnie od sytuacji ekonomicznej mieszkańców. Inicjatywy obejmują pomoc dziewczętom w kontynuowaniu nauki, wsparcie studentów uniwersytetów, pakiety wsparcia dla noworodków, programy żywieniowe w szkołach oraz ośrodki wczesnego rozwoju dzieci, które docierają do dziesiątek tysięcy rodzin i stanowią realne wsparcie dla najbardziej potrzebujących.
Pomimo ogromnego zaangażowania w życie miasta i społeczności, İmamoğlu spotkał się z poważnymi wyzwaniami politycznymi. W marcu 2025 roku został aresztowany i oskarżony o korupcję w procesie o wyraźnie politycznym podłożu. Mimo to jego determinacja i wizja demokratycznego, włączającego zarządzania miastem pozostają niezachwiane. Ekrem İmamoğlu nie tylko przekształca codzienne życie mieszkańców Stambułu, ale także inspiruje inne miasta w Europie i Azji do wdrażania polityki opartej na prawach człowieka, partycypacji obywatelskiej i solidarności społecznej. Jego działania pokazują, iż miasto może stać się przestrzenią wolności, dialogu i współpracy, a przywództwo oparte na wartościach demokratycznych ma realny wpływ na poprawę jakości życia milionów osób.
Specjalne wyróżnienie jury
Mary Crilly jest irlandzką działaczką społeczną, założycielką i dyrektorką Centrum Przeciwdziałania Przemocy Seksualnej w Cork (Cork Sexual Violence Centre), które powstało w 1983 roku – w Międzynarodowy Dzień Kobiet. Od ponad 40 lat Centrum zapewnia kompleksowe wsparcie osobom doświadczającym przemocy seksualnej oraz działa na rzecz jej eliminacji w społeczeństwie.
Od czterech dekad Mary Crilly należy do najważniejszych postaci irlandzkiego ruchu na rzecz praw człowieka, równości i niedyskryminacji. Jest szczególnie znana z konsekwentnej i skutecznej działalności na rzecz zmian w polityce publicznej i ustawodawstwie dotyczącym przemocy seksualnej, przemocy domowej oraz handlu ludźmi w celach seksualnych. Jej praca przyczyniła się do fundamentalnej zmiany społecznego i instytucjonalnego podejścia do przemocy wobec kobiet w Irlandii.
Mary Crilly inicjuje i współtworzy liczne projekty partnerskie, w tym program Cork Against Human Trafficking, łączący organizacje pozarządowe, instytucje publiczne, środowiska akademickie i służby państwowe w walce z handlem ludźmi. Aktywnie współpracuje z uczelniami, organizacjami społecznymi i społecznościami lokalnymi, prowadząc działania edukacyjne, rzecznicze i systemowe.
W 2022 roku została uhonorowana tytułem Wolności Miasta Cork (Freedom of the City) w uznaniu ponad czterech dekad nieustającego wsparcia i rzecznictwa na rzecz osób doświadczających przemocy seksualnej. W 2023 roku otrzymała także tytuł doktora honoris causa University College Cork.
Kierowane przez nią Centrum, finansowane m.in. przez irlandzką agencję rządową Tusla oraz darowizny, utrzymuje wysokie standardy przejrzystości i zarządzania. W samym 2023 roku udzieliło pomocy 412 osobom, wspierając je m.in. w postępowaniach sądowych i dostępie do specjalistycznej terapii.
Mary Crilly pozostaje jedną z kluczowych postaci irlandzkiej debaty publicznej na temat przemocy seksualnej, nieustannie podkreślając potrzebę zerowej tolerancji dla przemocy oraz zmiany kultury, która ją normalizuje.
Marta Formella
Urząd Miejski w Gdańsku
fot. www.gdansk.pl
