Odnawialne zasoby wody słodkiej w Europie

2 godzin temu

Zdjęcie: w Europie

Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej (JRC) dokonało analizy zasobów wodnych w Europie na podstawie szacowanego zapotrzebowania na nie w najważniejszych sektorach gospodarki (m.in. energetyce, rolnictwie, sektorze komunalnym) oraz szacunkowych ilości dostępnej wody słodkiej. Wyniki analiz zamieszczone zostały w opublikowanym przez JRC w lutym 2026 r. przeglądzie pt. Freshwater appropriation in Europe.

Tło ogólne

Woda jest cennym zasobem. W sytuacjach, jakich coraz częściej doświadczamy, a związanych z jej niedoborem czy też powodziami, istnieje potrzeba realizacji działań wspierających odporność. Przygotowany przez JRC przegląd wpisuje się w prace nad opracowaniem spójnego bilansu wodnego w Europie. Jednocześnie pokazuje, iż szacunki zapotrzebowania na wodę wciąż są obarczone istotnymi niepewnościami, a wzorce w poszczególnych sektorach się zmieniają.

Ulepszanie bazy danych dotyczących zapotrzebowania na wodę będzie w opinii autorów przeglądu kluczowym elementem wsparcia stabilnego zarządzania wodą i podstawą do podejmowania świadomych decyzji politycznych w najbliższych latach.

Szacunki zapotrzebowania na wodę w Europie

JRC w swoich analizach wskazuje, iż istnieje duże zróżnicowanie zasobów wody słodkiej w Europie, a wstępne szacunki podają, iż roczne zapotrzebowanie w Unii Europejskiej wynosi ok. 140–200 mld m³. W ocenie autorów przeglądu działalność człowieka pochłania już od 10 do 50 proc. dostępnej wody słodkiej z europejskich dorzeczy. Ponadto prognozuje się, iż dostępność zasobów prawdopodobnie pogorszy się wraz z postępowaniem globalnego ocieplenia.

Przykłady zapotrzebowania na wodę

W badaniu przywoływanych jest kilka przykładów zapotrzebowania na wodę.

Podany został przykład produkcji sera w UE, gdzie zapotrzebowanie na wodę przekracza 50 mld m³/rok. Chociaż badanie nie precyzuje, jaka część tej ilości przypada na zieloną wodę z upraw paszowych dla bydła, owiec albo kóz (a zatem już uwzględnioną w nawadnianiu), niemniej jednak wskazuje, iż prawdopodobny udział 10 proc (tj. ponad 5 mld m³/rok) mógłby odpowiadać niebieskiej wodzie, potrzebnej przemysłowi (w tym do procesów technologicznych i chłodzenia).

Szacuje się, iż produkcja piwa będzie wymagać 1,7 mld m³ wody rocznie, pomimo iż tylko niewielka część tej ilości przypada na wodę wykorzystywaną stricte w przemyśle, a reszta związana jest z nawadnianiem upraw.

Autorzy przeglądu sugerują więc, iż związek między wodą a żywnością (obejmujący powiązania pomiędzy zapotrzebowaniem na wodę a produkcją roślinną lub zwierzęcą) jest problematyczny i będzie miał coraz większe znaczenie dla Europy.

Podany został również przykład produkcji półprzewodników, która w tej chwili potrzebuje ok. 0,5 mld m³ wody rocznie i szacuje się, iż wartość ta może zostać podwojona do 2030 r.

Niemniej jednak, jak wskazują autorzy przeglądu, przez cały czas istnieją luki w wiedzy, które należy uzupełnić, aby spróbować zrozumieć powiązania między dostępnością a popytem oraz priorytetyzować inwestycje w odporność na deficyt wody w Europie. O ile zużycie wody słodkiej do celów domowych jest stosunkowo dobrze znane, to to do celów energetycznych, hodowli zwierząt, nawadniania i przemysłu wymaga dalszych badań.

Zasoby wodne pod presją

Określając obszary, w których presja na wodę jest duża oraz sektory, które ją napędzają, opublikowana analiza dostarcza informacje wspierające strategię budowania odporności na deficyt wody w Unii Europejskiej. Podkreśla się znaczenie zarządzania popytem, stosowania podejścia nastawionego na wydajność oraz pozyskiwania i wykorzystywania danych na temat zużycia wody w Europie.

Wyniki przeglądu wykonanego przez JRC wskazują, iż północna Europa walczy z niższą presją, podczas gdy w zlewniach rzek na południu kontynentu, m.in. śródziemnomorskich, systematycznie obserwuje się wyższy poziom zapotrzebowania.

W całej Europie nawadnianie okazuje się największym źródłem presji związanej ze zużyciem słodkiej wody, szczególnie w dorzeczach, które już są narażone na stres wodny. Zapotrzebowanie na wodę dla zwierząt gospodarskich często pokrywa się z zapotrzebowaniem na wodę do nawodnień, co wzmacnia presję lokalną.

Duże ilości wody, w opinii autorów przeglądu, pochłania również produkcja energii.

Zmiana klimatu

Zmiana klimatu pogarsza obecną sytuację, szczególnie w zakresie nawadniania i hodowli zwierząt. Niemniej jednak istnieje szeroki potencjał ponownego wykorzystania wody w różnych sektorach, co może znacząco przyczynić się do zwiększenia odporności na niedobory.

Prognozy klimatyczne wskazują, iż dostępność wody słodkiej prawdopodobnie ulegnie dalszemu zmniejszeniu w południowej Europie przez cały czas będzie spadać, co zwiększy jej wykorzystanie, zwłaszcza do nawadniania i w hodowli zwierząt.

Z kolei w niektórych częściach północnej Europy średnia dostępność może być stabilna lub rosnąca, co dodatkowo zwiększy różnice regionalne.

Tendencje te wskazują, iż zmiana klimatu pogłębi istniejące zagrożenia, sprawiając, iż działania zapobiegawcze będą coraz ważniejsze.

Konflikty o zasoby wodne będą się nasilać – alarmuje Komisja Europejska

Ponowne wykorzystanie wody

JRC podkreśla znaczenie ponownego wykorzystania wody i wydajności w celu wspierania odporności na deficyt. Wyniki badania wskazują również potencjał ponownego wykorzystania wody w celu zmniejszenia jej zużycia. Ponowne wprowadzenie do obiegu oczyszczonych ścieków, np. do nawadniania w rolnictwie, może stać się najbardziej realnym rozwiązaniem. Szacuje się, iż w obecnych warunkach mogłoby ono zmniejszyć zużycie wody o 5 do 20 proc.

Autorzy przeglądu wskazują, iż wody przemysłowe mogą być trudniejsze do ponownego wykorzystania ze względu na obawy dotyczące ich jakości. Temat wymaga osobnej oceny.

Istnieją również szersze możliwości ponownego wykorzystania wody w różnych sektorach, które, w opinii autorów przeglądu, wymagają dalszych badań, szczególnie tam, gdzie można zarządzać ograniczeniami dotyczącymi jakości.

Wnioski z przeglądu

Autorzy przeglądu podkreślają następujące kwestie:

Od 10 do 50 proc. naturalnie dostępnych zasobów wodnych jest przeznaczane na działalność człowieka.
Nie ma powszechnej zgody, co do limitów poboru wody słodkiej, jeżeli nie są przekraczane granice planetarne.
Wdrożenie zasady najpierw efektywność może okazać się nie tylko skuteczne w minimalizowaniu wpływu poboru wody na środowisko, ale także w zmniejszaniu zależności działalności gospodarczej od wód.
Zapotrzebowanie na wodę można określić ilościowo, uwzględniając rozkład działań wykorzystujących wodę w czasie i przestrzeni oraz odpowiednie czynniki zużycia, stosowane w szacowaniu śladu środowiskowego (wodnego).
Zapotrzebowanie na wodę jest bardziej niepewne niż jej dostępność i wymaga dalszych badań.
Poprawa bilansu wodnego pozostaje narzędziem, które zasługuje na dalszy rozwój w skali europejskiej w celu monitorowania i zarządzania celami dotyczącymi efektywnego wykorzystania wody.
Wyczerpywanie zasobów wodnych można ograniczyć poprzez ponowne wykorzystanie wody w różnych sektorach.
Nawadnianie jest sektorem, który odpowiada za najwyższy odsetek zmienności potencjalnego wykorzystania zasobów w Europie – przewiduje się, iż to on najbardziej odczuje skutki zmiany klimatu.
Zmiany w dostępności wody, wynikające z trendów klimatycznych, wymagają odpowiednich strategii w celu zmniejszenia zapotrzebowania na wodę, w tym poprzez dostosowanie upraw.
Aby uzyskać bardziej szczegółowe oceny, uwzględniające zmienność czasową obu komponentów, konieczne jest zastosowanie bardziej szczegółowych narzędzi, takich jak model LISFLOOD.