Od 2027 roku każdy większy zakup gotówkowy oznacza sprawdzenie tożsamości. Kupujesz droższy telewizor lub samochód? Twoje dane trafią do systemu

10 lipca 2027 roku skończą się anonimowe płatności gotówką powyżej określonego progu. Unijne przepisy wprowadzają maksymalny limit transakcji gotówkowych na poziomie 43 000 zł, a przy zakupach przekraczających 13 000 zł sprzedawca będzie musiał sprawdzić dowód osobisty kupującego. Koniec z prywatnością przy zakupie droższego sprzętu AGD, mebli czy elektroniki – każda taka transakcja zostanie odnotowana.

Fot. Warszawa w Pigułce

43 000 zł to nowy górny pułap gotówki

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 z 31 maja 2024 roku to najważniejszy dokument, który zmieni zasady obrotu gotówkowego we wszystkich krajach Unii. Od 10 lipca 2027 roku maksymalna kwota płatności gotówkowej wyniesie 10 000 euro, co przy obecnym kursie oznacza około 43 000 złotych. Żadna transakcja handlowa powyżej tego progu nie będzie mogła być regulowana banknotami.

To dopiero początek zmian. Już przy zakupach przekraczających 3 000 euro (około 13 000 złotych) sprzedawca będzie zobowiązany do weryfikacji tożsamości klienta. Kupujesz droższy telewizor, laptop, meble do salonu czy agregat prądotwórczy? Twój dowód osobisty musi trafić do systemu.

Polska mogła wprowadzić niższe limity – do 3 000 euro – ale póki co nie ma sygnałów, iż rząd planuje być bardziej restrykcyjny niż zakłada rozporządzenie unijne. Obecny polski limit 15 000 złotych dla transakcji między przedsiębiorcami zostanie dostosowany do nowych ram prawnych.

Kogo obejmie obowiązek weryfikacji

Przepisy nie dotyczą transakcji czysto prywatnych – jeżeli kupujesz używany rower od sąsiada za 5 000 złotych, nikt nie będzie sprawdzał twojego dowodu. Nowe zasady obowiązują tylko w relacjach z przedsiębiorcami.

Lista podmiotów zobowiązanych do identyfikacji klientów przy transakcjach powyżej 3 000 euro jest obszerna:

Banki i instytucje finansowe będą weryfikować każdą gotówkową wpłatę lub wypłatę przekraczającą próg. Sklepy z elektroniką, sprzętem AGD, meblami i innymi dobrami o wysokiej wartości muszą sprawdzać tożsamość przy każdym większym zakupie. Agencje nieruchomości, notariusze i pośrednicy działający na rynku nieruchomości dołączą do grona podmiotów kontrolujących klientów. Kantory wymienające waluty, lombardy, komisy samochodowe – każdy z nich będzie musiał zarejestrować dane kupującego przy transakcji gotówkowej przekraczającej próg. Sklepy jubilerskie, salony z dziełami sztuki, dealerzy luksusowych samochodów, statków i samolotów – wszyscy oni będą objęci szczególnym nadzorem. Kasyna i inne zakłady hazardowe również dostaną nowe obowiązki weryfikacyjne.

Praktycznie każdy większy zakup w sklepie stacjonarnym – od pralki przez zestaw mebli po sprzęt komputerowy – będzie wymagał okazania dokumentu tożsamości, jeżeli płacisz gotówką.

Jak to będzie działało w praktyce

Wchodzisz do sklepu z elektroniką, wybierasz telewizor za 6 000 złotych. Podchodzisz do kasy z gotówką. Sprzedawca pyta o dowód osobisty – od 2027 roku ma taki obowiązek. Twoje dane zostaną zapisane w systemie sprzedawcy. Sklep musi przechowywać informacje o transakcji i być gotowy przekazać je na żądanie odpowiednich organów.

Jeśli transakcja budzi jakiekolwiek podejrzenia – na przykład kupujesz za gotówkę kilka droższych przedmiotów w krótkim czasie – sprzedawca ma obowiązek zgłosić ją jako podejrzaną do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej. Ten sam mechanizm obowiązuje już teraz banki przy transakcjach przekraczających 15 000 euro (około 65 000 złotych), które są automatycznie raportowane do GIIF.

Dla sklepów oznacza to konieczność wdrożenia nowych procedur. Pracownicy będą musieli przejść szkolenia z zakresu przeciwdziałania praniu pieniędzy, sklepy będą musiały posiadać odpowiednie oprogramowanie do rejestracji danych klientów, a każda weryfikacja tożsamości wydłuży czas obsługi przy kasie.

Zakup samochodu tylko z dowodem osobistym

Rynek motoryzacyjny odczuje zmiany szczególnie dotkliwie. Kupno używanego auta od komisu za 20 000 złotych będzie wymagało pełnej weryfikacji tożsamości. Dealer będzie musiał zarejestrować twoje dane, sprawdzić dowód osobisty i przechowywać te informacje przez lata.

Nie dotyczy to transakcji prywatnych – jeżeli kupujesz auto od kolegi, który nie prowadzi działalności gospodarczej, nikt nie sprawdzi twojego dowodu w kontekście przepisów AML. Ale każda transakcja z komis em, dealerem czy salonem samochodowym podlega nowym zasadom.

Podobnie jest z nieruchomościami. jeżeli kupujesz mieszkanie przez agencję nieruchomości i regulujesz część należności gotówką, agencja ma obowiązek zweryfikować twoją tożsamość. Notariusze również będą musieli sprawdzać dane przy transakcjach z udziałem gotówki.

Co jeszcze się zmieni

Rozporządzenie AML wprowadza jeszcze bardziej restrykcyjne zasady dla transakcji kryptowalutowych – już przy równowartości 1 000 euro giełdy i operatorzy portfeli będą musieli identyfikować klientów. To odpowiedź na rosnące wykorzystanie kryptowalut do prania pieniędzy.

Osoby posiadające majątek powyżej 50 milionów euro automatycznie trafią na listę podmiotów wymagających wzmożonej weryfikacji przy każdej większej transakcji finansowej. Profesjonalne kluby piłkarskie i agenci piłkarscy dostaną 2 lata więcej na dostosowanie się do przepisów – dla nich nowe zasady zaczną obowiązywać dopiero 10 lipca 2029 roku.

We Frankfurcie powstanie nowy unijny Urząd ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu (AMLA), który będzie nadzorował stosowanie przepisów we wszystkich krajach członkowskich.

Czy to likwidacja prywatności?

Unia Europejska uzasadnia nowe przepisy walką z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu. Według danych Komisji Europejskiej rocznie przez system finansowy UE przepływa od 70 do 191 miliardów euro pochodzących z nielegalnych źródeł. Transakcje gotówkowe są najłatwiejszym sposobem wprowadzania „brudnych” pieniędzy do legalnego obiegu.

Krytycy wskazują jednak na erozję prywatności obywateli. Węgry już zarejestrowały sprzeciw wobec unijnych planów, wprowadzając ochronę konstytucyjną dla płatności gotówkowych. Argument jest prosty – możliwość anonimowej płatności to element wolności obywatelskiej, a nie przywilej przestępców.

Według badań Narodowego Banku Polskiego z 2022 roku około 50% Polaków uważa, iż możliwość płacenia gotówką jest ważna lub bardzo ważna, choćby jeżeli na co dzień korzystają z kart. Nowe przepisy nie zakazują gotówki, ale wprowadzają mechanizmy kontroli, które dla wielu osób mogą być uciążliwe.

Jak inne kraje radzą sobie z gotówką

Polska nie jest pierwszym krajem, który ogranicza obrót gotówkowy. Grecja wprowadziła już limit 500 euro (z wyjątkiem zakupu samochodów), Francja ustaliła próg na 1 000 euro dla rezydentów, Włochy również na 1 000 euro, a Portugalia na 3 000 euro. Niemcy pozostają jednym z nielicznych państw bez limitu, wymagając jedynie weryfikacji tożsamości przy transakcjach powyżej 10 000 euro.

Czechy zezwalają na dzienne transakcje gotówkowe do 270 000 koron czeskich (około 10 500 euro), podczas gdy Belgia ustaliła limit na 3 000 euro, ale transakcje prywatne pozostają bez ograniczeń.

Małe firmy mogą stracić klientów

Fryzjerzy, kosmetyczki, mechanicy, elektrycy, hydraulicy – małe firmy usługowe często preferują płatności gotówkowe ze względu na prostotę rozliczeń. Nowe przepisy mogą ich zmusić do rezygnacji z części klientów, którzy nie chcą okazywać dowodu osobistego przy każdej większej usłudze.

Salon fryzjerski oferujący kompleksowe zabiegi za 600 złotych nie będzie musiał sprawdzać tożsamości klienta – próg 13 000 złotych jest dość wysoki. Ale firma remontowa wykonująca prace za 20 000 złotych i przyjmująca zapłatę gotówką będzie już zobowiązana do pełnej weryfikacji.

Dla dużych sieci handlowych to żaden problem – mają procedury, systemy informatyczne i przeszkolony personel. Małe przedsiębiorstwa mogą mieć trudności z wdrożeniem wymaganych mechanizmów kontroli. Koszty dostosowania się do przepisów spadną głównie na ich barki.

Kary za nieprzestrzeganie przepisów

Przedsiębiorca, który nie zweryfikuje tożsamości klienta przy transakcji przekraczającej próg, naraża się na poważne konsekwencje. Kary administracyjne mogą sięgać do 5 milionów euro lub 10% rocznego obrotu firmy – w zależności od tego, która kwota jest wyższa.

Generalny Inspektor Informacji Finansowej ma prawo nałożyć również kary sankcyjne, które wynoszą od 2 do 3% średniego dziennego dochodu w poprzednim roku kalendarzowym i mogą być stosowane przez okres do 6 miesięcy. W skrajnych przypadkach, gdy naruszenie przepisów jest celowe i rażące, grozi kara pozbawienia wolności.

Oprócz kar finansowych instytucja, która nie przestrzega przepisów AML, może się spodziewać publikacji informacji o nałożonej karze, co wiąże się z poważnym ryzykiem reputacyjnym. Kontrole GIIF nie tylko generują dodatkowe koszty, ale mogą ujawnić kolejne uchybienia proceduralne.

Co możesz zrobić

Przyzwyczaj się do płatności bezgotówkowych – karty, BLIK, przelewy to najbezpieczniejsza forma rozliczeń przy większych zakupach. jeżeli jednak wolisz gotówkę, pamiętaj iż przy zakupach przekraczających 13 000 złotych będziesz musiał okazać dowód osobisty.

Sprawdzaj, czy sklep ma procedury AML – przed większym zakupem możesz zapytać sprzedawcę, jak wygląda proces weryfikacji tożsamości. Uczciwe firmy powinny mieć przejrzyste zasady.

Transakcje prywatne wciąż bez ograniczeń – jeżeli kupujesz coś od osoby fizycznej (nie przedsiębiorcy), nikt nie będzie sprawdzał twojego dowodu. Ale pamiętaj o innych obowiązkach, jak podatek od czynności cywilnoprawnych przy zakupie samochodu.

Małe zakupy gotówką są bezpieczne – nowe przepisy dotyczą tylko transakcji powyżej progów. Codzienne zakupy w sklepie spożywczym, opłacenie fryzjera czy zakup mniejszych przedmiotów pozostają poza systemem kontroli.

Dla przedsiębiorców najważniejsze będzie wdrożenie odpowiednich procedur przed 10 lipca 2027 roku. Firmy mają nieco ponad rok na dostosowanie systemów informatycznych, przeszkolenie pracowników i wprowadzenie mechanizmów weryfikacji klientów.