Ochrona środowiska morskiego – przegląd przepisów UE

Zdjęcie: w sprawie strategii morskiej

Komisja Europejska prowadzi konsultacje publiczne inicjatywy będącej następstwem oceny dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej Unii Europejskiej, a zmierzające do przygotowania wniosku dotyczącego jej zmiany. Celem prowadzonych działań jest skuteczniejsza ochrona środowiska morskiego, uproszczenie przepisów i dalsze wdrażanie dyrektywy, lepsze wykorzystanie danych oraz zmniejszenie obciążeń administracyjnych.

Zgodnie z założeniami powyższe działanie nie wpłynie na dotychczasowe cele środowiskowe dyrektywy, tj. zapewnienie, aby wody morskie Unii Europejskiej były czyste, zdrowe, odporne i produktywne.
Przyłącz się do konsultacji, Twój głos się liczy!

Ogólny kontekst

Ochrona wód morskich jest jednym z kluczowych zadań państw członkowskich UE w obszarze ochrony środowiska. Cel ten realizowany jest m.in. poprzez wdrażanie obowiązującej od 2008 r. dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE.

Niemniej jednak pogłębiająca się utrata różnorodności biologicznej, rosnące zanieczyszczenie i zmiana klimatu, wraz z coraz większym zapotrzebowaniem na wodę, energię, surowce naturalne i żywność, sprawiają, iż ochrona czy odbudowa ekosystemów wymaga podejmowania dalszych działań.
Zgodnie ze stanowiskiem KE zachowanie i ochrona środowiska morskiego są kluczowymi elementami radzenia sobie z wyżej wspomnianym kryzysem oraz drogą do stopniowej transformacji w celu osiągnięcia:

• neutralności klimatycznej do 2050 r.;
• celów planu działania UE na rzecz eliminacji zanieczyszczeń wody, powietrza i gleby;
• celów strategii na rzecz bioróżnorodności;
• celów rozporządzenia o odbudowie zasobów przyrodniczych.

Transgraniczny charakter morza wymaga jednak zharmonizowanego i skoordynowanego podejścia w regionach morskich i pomiędzy nimi.

Dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE z dnia 17 czerwca 2008 r., ustanawiająca ramy działań Wspólnoty w dziedzinie polityki środowiska morskiego (tzw. dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej), wskazuje potrzebę ochrony środowiska morskiego Unii Europejskiej oraz zapewnienie zrównoważonej eksploatacji jego zasobów.

Jej głównym celem było osiągnięcie i/lub utrzymanie dobrego stanu wód morskich Unii Europejskiej do 2020 r. Stanowi ona podstawę do podejmowania niezbędnych działań na rzecz osiągnięcia lub utrzymania dobrego stanu ekologicznego środowiska morskiego w odniesieniu do mórz europejskich, w tym Bałtyku.
Jest uzupełnieniem innych unijnych aktów prawnych dotyczących wód, w tym Ramowej Dyrektywy Wodnej, która koncentruje się na wodach śródlądowych, powierzchniowych i podziemnych.

Transpozycja zapisów dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej do prawodawstwa polskiego nastąpiła przede wszystkim poprzez ustawę – Prawo wodne oraz niektóre akty wykonawcze do tej ustawy.

Ocena dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej

Komisja Europejska regularnie ocenia wdrażanie dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej, publikując raporty wskazujące zarówno na postępy, jak i na konieczność podejmowania dalszych działań w dążeniu do poprawy stanu wód morskich oraz identyfikacji kluczowych obszarów wymagających wzmocnienia ochrony.

W ostatniej ocenie dyrektywy wskazano, iż uniemożliwiła ona zrealizowanie głównego założenia, jakim jest osiągnięcie dobrego stanu środowiska we wszystkich wodach morskich UE do 2020 r., a potrójny kryzys planetarny spotęgował presje na wody morskie. W ocenie zidentyfikowano niedociągnięcia w ramach regulacyjnych dyrektywy, w jej wdrażaniu i zarządzaniu. Spowodowało to nieosiągnięcie założeń dyrektywy, a także nieefektywność i zbędne obciążeniami administracyjne dla państw członkowskich. Ponadto wskazano, iż przez cały czas kilka wiadomo o ekosystemach morskich, w tym o ich stanie i o tym, jaki wpływ ma na nie działalność człowieka.

Dlatego uznano rolę dyrektywy w tworzeniu przejrzystych i zintegrowanych ram działania w dziedzinie ochrony środowiska morskiego, w tym podejścia od źródła do morza. Podejście to zalecono w strategii odporności gospodarki wodnej oraz w Europejskim pakcie na rzecz wszechoceanu (COM(2025)281 final). W dokumentach tych przegląd dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej jest jednym z działań przewodnich.

Trwają konsultacje publiczne – Twój głos się liczy!

W dniu 15 grudnia 2025 r. Komisja Europejska rozpoczęła konsultacje publiczne w celu zebrania opinii i danych potrzebnych do dokładniejszego zdefiniowania problemu opisanego w ocenie dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej, opracowania wariantów strategicznych oraz oceny ich wykonalności i skutków.

Celem prowadzonych prac jest zapewnienie wszystkim zainteresowanym możliwości przedstawienia opinii i argumentów dotyczących ewentualnej zmiany i uproszczenia dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej.

Zgodnie ze strategią odporności gospodarki wodnej zmieniona dyrektywa pomogłaby wzmocnić odporność gospodarki wodnej w UE. Ponadto rozwijające się technologie cyfrowe mogłyby przyczynić się do zwiększenia skuteczności i łatwiejszego wdrożenia dyrektywy. W opinii KE zintensyfikowanie odpowiednich badań naukowych może dostarczyć informacji na potrzeby przeglądu dyrektywy oraz wspomóc niektóre sektory gospodarki w planowaniu inwestycji i działań dotyczących stref i technologii morskich.

Przegląd dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej miałby na celu osiągnięcie dwóch głównych celów:

• zwiększenia ochrony środowiska morskiego i wspomagania postępu w zakresie osiągnięcia dobrego stanu środowiska;
• uproszczenia wdrażania i zmniejszenia obciążeń administracyjnych.

Zgodnie z założeniami KE przygotowanie wniosku dotyczącego zmiany dyrektywy będzie ściśle skoordynowane z przygotowaniem aktu o wszechoceanie, który opiera się na przeglądzie dyrektywy w sprawie planowania przestrzennego obszarów morskich. Celem tych działań jest zapewnienie spójnego i zintegrowanego podejścia do zarządzania oceanami w UE.

Według informacji zamieszczonych na stronie KE uwagi i opinie do podejmowanej inicjatywy można nadsyłać do dnia 9 marca 2026 r. poprzez specjalny formularz.

Komisja Europejska planuje opublikować na swojej stronie sprawozdanie z konsultacji, a podsumowanie wyników i odpowiedzi dołączyć do oceny skutków prowadzonej inicjatywy.

Przewidywane skutki

Komisja Europejska zakłada, iż inicjatywa będzie miała:

• wpływ na środowisko (m.in. lepsza ochrona zasobów morskich, łagodzenie zmiany klimatu, zmniejszenie zanieczyszczeń);
• wpływ na prawa podstawowe i równość (m.in. ochrona prawa przyszłych pokoleń);
• skutki gospodarcze (m.in. jasność i pewność regulacyjna; lepsze usługi ekosystemu morskiego; zrównoważona turystyka morska, rybołówstwo i akwakultura; mniejsze koszty monitorowania, sprawozdawczości i wykorzystywania danych);
• skutki społeczne (m.in. poprawa zdrowia publicznego i nowe możliwości zatrudnienia w sektorze niebieskiej gospodarki; ochrona wybrzeża przed powodziami; większa świadomość, wiedza o oceanach oraz zaangażowanie społeczeństwa w ochronę środowiska morskiego);
• skutki terytorialne (m.in. kooperacja regionalna).

W artykule korzystałam z:

https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/16093-Ochrona-srodowiska-morskiego-przeglad-przepisow-UE_pl

https://www.gov.pl/web/infrastruktura/ramowa-dyrektywa-w-sprawie-strategii-morskiej

https://commission.europa.eu/topics/environment/water-resilience-strategy_pl