1 dzień temu
Gminy, które chronią najcenniejsze obszary przyrodnicze, otrzymają dodatkowe możliwości finansowania. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) wprowadza preferencje dla samorządów, na których terenie od 2024 r. utworzono lub powiększono rezerwaty przyrody oraz parki narodowe. Wsparcie obejmie m.in. inwestycje wodno-ściekowe, ochronę bioróżnorodności oraz poprawę efektywności energetycznej budynków.
Najważniejsze informacje:
- 21 sierpnia 2026 r. ogłoszono nabór w programie „Przestrzeń dla przyrody. Część 5) Zielone gminy – stawiając na bioróżnorodność” z budżetem 40 mln zł.
- Nabór wniosków do programu rozpocznie się 1 października 2026 r. i potrwa do 30 czerwca 2028 r.
- Samorządy będą mogły otrzymać do 95% dofinansowania na działania wspierające ochronę przyrody i ograniczające presję turystyczną.
- Od 6 sierpnia 2026 r. gminy z nowymi lub powiększonymi formami ochrony przyrody mogą korzystać z preferencyjnych zasad w programie „Gospodarka wodno-ściekowa w aglomeracjach”.
- W programie wprowadzono korzystniejsze warunki umarzania pożyczek – choćby do 50% wypłaconego finansowania (maksymalnie do 5 mln zł).
- Korzyści dla samorządów z rezerwatami i parkami narodowymi są planowane w programie „Zielone gminy i parki narodowe – renowacja energetyczna budynków”.
Ochrona przyrody oznacza także nowe możliwości rozwoju
Utworzenie lub powiększenie parku narodowego czy rezerwatu przyrody oznacza dla samorządu zarówno większą ochronę cennych ekosystemów, jak nowe warunki związane z rozwojem lokalnym. Obecność obszarów chronionych może przecież sprzyjać rozwojowi zrównoważonej turystyki, zwiększać atrakcyjność regionu i przynosić korzyści lokalnej gospodarce.
Dlatego wprowadzamy rozwiązania wspierające samorządy w realizacji zadań związanych z ochroną przyrody. Preferencyjne zasady finansowania będą jednocześnie formą dodatkowego wsparcia dla gmin, które ponoszą koszty i muszą uwzględniać dodatkowe wymagania wynikające z funkcjonowania obszarów chronionych.
40 mln zł na ochronę bioróżnorodności i rozwój zielonych gmin
Dzięki programowi „Przestrzeń dla przyrody. Część 5) Zielone gminy – stawiając na bioróżnorodność” samorządy z nowymi lub powiększonymi parkami narodowymi i rezerwatami będą mogły pozyskać do 95% dofinansowania na inwestycje służące ochronie przyrody i ograniczaniu presji turystycznej. O dofinansowanie będą mogły ubiegać się gminy, miasta na prawach powiatu i powiaty, na terenie których od 2024 r. utworzono lub powiększono park narodowy albo rezerwat przyrody.
W realizacji przedsięwzięć będą mogli uczestniczyć również partnerzy poszczególnych projektów ponoszący koszty kwalifikowane, czyli m.in. związki jednostek samorządu terytorialnego, Lasy Państwowe, Wody Polskie, urzędy morskie, parki narodowe i krajobrazowe, regionalne dyrekcje ochrony środowiska, ekologiczne organizacje pozarządowe, uczelnie.
Pieniądze z programu będzie można przeznaczyć na konkretne działania, które pomogą samorządom lepiej chronić przyrodę, a jednocześnie odpowiadać na potrzeby mieszkańców i turystów. Wsparcie obejmie m.in. rozwój infrastruktury, która pozwoli lepiej organizować ruch turystyczny i ograniczać jego wpływ na cenne obszary przyrodnicze. Dofinansowanie będzie można wykorzystać także na ochronę i rozwój zielonej oraz niebieskiej infrastruktury, działania edukacyjne i promocję lokalnych walorów przyrodniczych, ochronę pomników przyrody oraz rozwijanie wiedzy i umiejętności mieszkańców w zakresie ochrony środowiska.
Na realizację programu przeznaczono 40 mln zł. Samorządy będą mogły otrzymać dotację pokrywającą do 95% kosztów kwalifikowanych. Maksymalna kwota wsparcia zostanie wyliczona według określonego w programie wskaźnika proporcjonalnie do liczb hektarów nowego lub powiększonego parku narodowego czy rezerwatu przyrody.
Realizacja programu przewidziana jest na lata 2026-2031. Nabór wniosków ma charakter ciągły i rozpocznie się 1 października 2026 r. i potrwa do 30 czerwca 2028 r.
Korzystniejsze finansowanie inwestycji wodno-ściekowych
Od 6 sierpnia 2026 r. gminy, na terenie których od 2024 r. utworzono lub powiększono park narodowy albo rezerwat przyrody, mogą korzystać z preferencyjnych zasad finansowania inwestycji wodno-ściekowych realizowanych w aglomeracjach. W praktyce oznacza to łatwiejsze finansowanie inwestycji, które bezpośrednio wpływają na jakość życia mieszkańców – m.in. rozwój i modernizację kanalizacji oraz infrastruktury związanej z oczyszczaniem ścieków.
Gminy spełniające określone warunki mogą ubiegać się o pożyczki na korzystniejszych zasadach w programie priorytetowym „Gospodarka wodno-ściekowa w aglomeracjach”. W zakresie oprocentowania przyjęto wskaźnik referencyjny WIBOR 3M – 100 punktów bazowych, nie mniej niż 1% w skali roku. O ile do tej pory redukcja zadłużenia mogła wynieść do 10% całej kwoty (nie więcej niż 1 mln zł), to teraz umorzenie może sięgać choćby do 50 lub 30% wypłaconej kwoty pożyczki (nie więcej niż 5 mln zł). Wysokość umorzenia uzależniona jest od zamożności gminy. Nabór jest prowadzony w trybie ciągłym.
Co ważne, dotychczasowy poziom umorzenia przez cały czas będzie funkcjonował we wdrażanym w tej chwili programie dotyczącym gospodarki wodno-ściekowej poza granicami aglomeracji.
Jeszcze w tym roku pomoc w poprawie efektywności energetycznej
Jeszcze w 2026 r. oferta wsparcia dla zielonych gmin ma zostać rozszerzona o działania z zakresu efektywności energetycznej. Przygotowywany przez NFOŚiGW program „Zielone gminy i parki narodowe – renowacja energetyczna budynków” ma umożliwić samorządom realizację inwestycji zmniejszających zużycie energii i koszty utrzymania budynków.
Dla zielonych gmin przewidywane są także korzystne zmiany w programach poprawy efektywności energetycznej w budynkach szkolnych i szpitalnych, dla których nabory ze środków Funduszu Modernizacyjnego planowane są również w tym roku.
Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska
