Ocena krajobrazu a rozwój lądowej energetyki wiatrowej – najważniejsze wyzwanie dla regionów

W ramach wspólnego posiedzenia Zespołu Polityki Energetycznej Związku Województw RP oraz Zespołu Koordynatorów ds. Polityki Przestrzennej ZWRP odbył się wykład, a później dyskusja poświęcona zagadnieniu „Znaczenia oceny krajobrazu w kontekście rozwoju lądowej energetyki wiatrowej w Polsce”.

Krajobraz jako zasób publiczny

Centralnym punktem spotkania był wykład ekspercki Michała Kupca, prof. US. z Instytut Gospodarki Przestrzennej i Geografii Społeczno-Ekonomicznej Uniwersytetu Szczecińskiego poświęcony roli oceny krajobrazu w procedurach oceny oddziaływania na środowisko oraz w planowaniu przestrzennym. Podkreślono, iż krajobraz należy traktować jako zasób ograniczony i publiczny, a jego ochrona powinna być integralnym elementem polityki rozwoju – zarówno energetycznego, jak i przestrzennego.

Ekspert zwrócił uwagę na charakter badań krajobrazowych, które muszą uwzględniać nie tylko aspekty wizualne, ale również funkcjonalne, historyczne i społeczne. W praktyce oznacza to konieczność analizy relacji przestrzennych, struktury krajobrazu oraz jego wrażliwości na zmiany, jakie niosą ze sobą inwestycje wiatrowe.

Brak jednolitych standardów – realne wyzwanie dla samorządów

Jednym z ważniejszych problemów wskazanych podczas dyskusji jest brak jednolitego, ogólnokrajowego systemu oceny krajobrazu dla inwestycji wiatrowych. w tej chwili decyzje środowiskowe i planistyczne podejmowane są w oparciu o zróżnicowane, często nieporównywalne metodyki. Skutkuje to trudnościami zarówno po stronie inwestorów, jak i administracji samorządowej, a także zwiększa ryzyko konfliktów społecznych.

Uczestnicy spotkania podkreślali, iż różnice w jakości raportów środowiskowych, subiektywność ocen wizualnych oraz brak analizy efektów skumulowanych wielu inwestycji na danym obszarze znacząco utrudniają podejmowanie świadomych i odpowiedzialnych decyzji przestrzennych.

Wpływ wizualny i akceptacja społeczna

Istotną częścią dyskusji była kwestia oddziaływania wizualnego turbin wiatrowych. Choć farmy wiatrowe często uznawane są za relatywnie mało inwazyjne w porównaniu z inną infrastrukturą techniczną, to właśnie aspekt estetyczny w największym stopniu wpływa na poziom akceptacji społecznej. Jak podkreślano, lokalne społeczności często oceniają inwestycje nie przez pryzmat ich funkcji energetycznej, ale przez to, jak zmieniają one postrzegany krajobraz.

Zwrócono również uwagę na zjawisko stopniowej adaptacji – podobnie jak historyczne wiatraki stały się integralnym elementem krajobrazu w wielu regionach Europy, tak i współczesne turbiny mogą z czasem zostać zaakceptowane, o ile ich lokalizacja zostanie poprzedzona rzetelną i transparentną oceną krajobrazową.

Kodeks Dobrych Praktyk jako punkt odniesienia

W trakcie spotkania wielokrotnie odwoływano się do tegorocznej monografii naukowej Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie pt. „Środowiskowe aspekty rozwoju lądowej energetyki wiatrowej. Kodeks Dobrych Praktyk”. Publikacja ta proponuje ustandaryzowaną metodykę oceny krajobrazu, łączącą podejścia ilościowe i jakościowe, oraz wskazuje najlepsze praktyki w zakresie minimalizowania konfliktów przestrzennych.

Do kluczowych wniosków należą m.in.:

• konieczność identyfikacji obszarów wrażliwych, w tym krajobrazów kulturowych i terenów chronionych,

• obowiązek analizy efektów skumulowanych wielu inwestycji,

• prowadzenie ocen w różnych skalach przestrzennych – od lokalnej po regionalną,

• znaczenie wczesnej oceny ryzyka krajobrazowego, pozwalającej zaplanować działania minimalizujące potencjalne konflikty.

Rekomendacje dla poziomu regionalnego

Uczestnicy spotkania zgodnie wskazali, iż temat oceny krajobrazu w kontekście rozwoju lądowej energetyki wiatrowej powinien zostać podniesiony na forum Konwentu Marszałków Województw RP, najlepiej w formule wykładu lub referatu eksperckiego. Przyjęcie spójnych i jednolitych zasad postępowania w skali kraju mogłoby znacząco usprawnić procesy administracyjne, ograniczyć napięcia społeczne i zwiększyć akceptację dla inwestycji OZE w regionach.