Trwałe chemikalia – nieoczekiwane konsekwencje walki z dziurą ozonową
Wprowadzenie zamienników freonów (CFC), takich jak HCFC i HFC, miało na celu ochronę warstwy ozonowej. Jednak wyniki badań zespołu z Lancaster University wskazują, iż te substancje stają się w tej chwili głównym źródłem trwałego zanieczyszczenia – kwasu trifluorooctowego (TFA), należącego do rodziny PFAS, czyli tzw. „wiecznych chemikaliów”.
Skala zjawiska: setki tysięcy ton TFA na powierzchni Ziemi
Analizy chemiczne i modelowanie transportu atmosferycznego wykazały, iż w latach 2000–2022 na powierzchnię Ziemi osadziło się około 335 500 ton TFA pochodzącego z rozkładu zamienników CFC oraz gazów anestezjologicznych. Zanieczyszczenie to dociera do wód, gleb i lodowców, w tym do odległych rejonów Arktyki.
Dlaczego TFA jest problematyczny?
TFA jest niezwykle trwałym związkiem chemicznym – nie ulega naturalnemu rozkładowi i może utrzymywać się w środowisku przez bardzo długi czas. Europejska Agencja Chemikaliów uznaje go za szkodliwy dla organizmów wodnych. Wykryto go również w ludzkiej krwi i moczu, a niemieckie Federalne Biuro Chemikaliów rozważa klasyfikację TFA jako potencjalnie toksycznego dla rozrodczości człowieka.
Rekordowe emisje i niepewna przyszłość
Choć emisje freonów i ich zamienników są stopniowo ograniczane przez protokoły międzynarodowe (Montrealski, Kigali), ich długowieczność sprawia, iż stężenia TFA wciąż rosną. Naukowcy przewidują, iż roczna produkcja TFA z tych źródeł może osiągnąć maksimum w latach 2025–2100.
Nowe generacje czynników chłodniczych – kolejne wyzwanie
Badania wskazują, iż nowoczesne czynniki chłodnicze typu HFO, wykorzystywane m.in. w klimatyzacji samochodowej, również przyczyniają się do powstawania TFA. Rosnące zastosowanie tych substancji w Europie i na świecie zwiększa niepewność co do przyszłego poziomu tego zanieczyszczenia.
Potrzeba globalnego monitoringu i regulacji
„Nasze badanie pokazuje, iż zamienniki CFC są prawdopodobnie dominującym źródłem atmosferycznego TFA. To podkreśla szersze ryzyka, które należy brać pod uwagę przy regulacji substytutów szkodliwych chemikaliów, takich jak freony.”
– Lucy Hart, Lancaster University
„Poziomy TFA pochodzące z F-gazów rosną w sposób uderzający. Choć stosowanie HFC jest stopniowo ograniczane, źródło TFA pozostanie z nami przez dekady. Konieczne jest międzynarodowe działanie i monitoring.”
– prof. Ryan Hossaini, Lancaster University
Wnioski dla sektora energetycznego i środowiska
Badania te pokazują, iż choćby proekologiczne zamienniki mogą prowadzić do nowych, długotrwałych zagrożeń dla środowiska. Dla branży HVAC i chłodnictwa oznacza to konieczność ścisłego monitorowania cyklu życia używanych substancji oraz poszukiwania rozwiązań minimalizujących powstawanie trwałych zanieczyszczeń.
Źródło: ScienceDaily
