Projekt ustawy – wsparcie dla poszkodowanych beneficjentów
Ministerstwo Klimatu i Środowiska przedstawiło projekt ustawy mającej na celu pomoc osobom poszkodowanym przez nierzetelnych wykonawców w ramach programu Czyste Powietrze. Proponowane przepisy umożliwiają zawieszenie ściągania nierozliczonych zaliczek oraz wyłączenie odpowiedzialności za ich spłatę wobec beneficjentów, którzy padli ofiarą nieuczciwych firm.
Warunki objęcia ochroną
- Beneficjent musi złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa lub postępowanie karne musi zostać wszczęte z urzędu.
- Przepisy dotyczą przypadków, gdy beneficjenci udzielili pełnomocnictw firmom, które pobrały zaliczki, ale nie wykonały lub nie rozliczyły inwestycji.
- Rząd wesprze dochodzenie roszczeń od firm objętych postępowaniami karnymi dotyczącymi nadużyć finansowych.
Projekt ustawy został skierowany do uzgodnień, opiniowania i konsultacji. Ministerstwo planuje przedłożyć go Radzie Ministrów w marcu 2026 roku.
Zmiany w programie Czyste Powietrze
Według informacji resortu, nowa edycja programu Czyste Powietrze, uruchomiona w marcu 2025 roku, została zaprojektowana tak, by ograniczyć ryzyko nadużyć i zwiększyć bezpieczeństwo beneficjentów. Operatorzy programu – gminy oraz wojewódzkie fundusze ochrony środowiska – wspierają beneficjentów na każdym etapie procesu inwestycyjnego.
Mechanizmy ochrony i procedury
- Właściwy wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej (WFOŚiGW) może zawiesić spłatę należności na wniosek beneficjenta, jeżeli złożono zawiadomienie o przestępstwie lub wszczęto postępowanie karne.
- Po prawomocnym wyroku sądu orzekającym winę wykonawcy, beneficjent zostaje zwolniony z obowiązku zwrotu nierozliczonej zaliczki.
- Fundusz może wystąpić do sądu o nałożenie obowiązku naprawienia szkody przez wykonawcę, a beneficjent może upoważnić WFOŚiGW do dochodzenia spłaty należności.
Według danych resortu, kwota nierozliczonych zaliczek, w tym nienależnie pobranych przez wykonawców, wynosi w tej chwili około 285 mln zł i może dotyczyć ponad 8 000 rodzin.
Poprawa bezpieczeństwa i kontroli w programie
Procedury oceny wniosków i wypłat są stale usprawniane. W wojewódzkich funduszach zwiększono liczbę pracowników, uruchomiono punkty konsultacyjne oraz umożliwiono umawianie spotkań online. NFOŚiGW oraz wojewódzkie fundusze prowadzą regularny dialog z wykonawcami, dbając o prawidłowe wydatkowanie środków publicznych.
Dofinansowanie w ramach programu pochodzi również ze środków europejskich, które podlegają restrykcyjnym zasadom kontroli i rozliczania. Jednym z wyzwań pozostaje zawyżanie kosztów inwestycji przez wykonawców, co wydłuża procedury, ale jest niezbędne dla ochrony interesu publicznego.
Źródła finansowania programu Czyste Powietrze
Rząd zapewnił finansowanie programu z kilku źródeł:
- 7,9 mld zł z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS) 2021-2027
- 13 mld zł z Krajowego Planu Odbudowy
- 10 mld zł z Funduszu Modernizacyjnego
Łączny budżet programu przekracza 44 mld zł, co umożliwia jego realizację w najbliższych latach.
