41 minut temu
Black friday i świąteczne zakupy mogą być droższe niż rok temu. Wprowadzone przez resort kultury przepisy o opłacie reprograficznej wejdą w życie już 13 listopada. To dodatkowa opłata, która może dotyczyć wszystkich, którzy chcą kupić laptopa czy telefona. W praktyce obejmie ona setki produktów. Kto zapłaci, ile i czy rzeczywiście opłata dotknie bezpośrednio klientów? Wyjaśniamy to w poniższym tekście.
Fot. ShutterstockPrzepisy są już ogłoszone. Zmiana zacznie obowiązywać 13 listopada
Rozporządzenie podpisała 30 kwietnia 2026 roku minister kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska. Dokument został ogłoszony 12 maja w Dzienniku Ustaw pod pozycją 626, a przewidziany w nim sześciomiesięczny okres oczekiwania kończy się właśnie w listopadzie. Data rozpoczęcia obowiązywania nowych zasad to piątek, 13 listopada. Oznacza to, iż rozszerzony katalog urządzeń zacznie działać przed główną falą przedświątecznych zakupów. Nie jest to już zapowiedź konsultacji ani projekt, którego termin może zostać ustalony dopiero po kolejnych pracach legislacyjnych.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przedstawia zmianę jako dostosowanie systemu do sprzętu, z którego rzeczywiście korzystają dziś konsumenci. Mechanizm opłaty reprograficznej funkcjonuje w polskim prawie od 1994 roku, ale ostatnie aktualizacje rozporządzenia pochodziły z lat 2008 i 2011. W katalogu pozostawały urządzenia kojarzone z kasetami, płytami i starszymi sposobami kopiowania. Tymczasem codzienne korzystanie z treści przeniosło się w dużej mierze na urządzenia mobilne i komputery. Nowelizacja obejmuje więc nowe grupy sprzętu, a jednocześnie porządkuje dotychczasowe pozycje.
Za co jest ta opłata i kto ma ją odprowadzać?
Opłata ma zapewniać uprawnionym rekompensatę za kopiowanie chronionych utworów w ramach dozwolonego użytku osobistego. Chodzi o mechanizm zbiorowy, a nie sprawdzanie, ile piosenek, filmów lub tekstów zapisał konkretny właściciel telefonu. Obowiązek odprowadzania należności spoczywa na producentach i importerach określonych urządzeń oraz nośników. Klient kupujący telefon w zwykłym polskim sklepie nie musi z tego powodu sam składać deklaracji ani wykonywać przelewu do organizacji zbiorowego zarządzania. Nie jest to również abonament, który trzeba będzie co miesiąc opłacać za samo posiadanie sprzętu.
Istotna jest jednak różnica między podmiotem zobowiązanym do zapłaty a osobą, która ostatecznie może odczuć koszt w cenie zakupu. Firma może uwzględnić nowe obciążenie w kalkulacji ceny, pokryć je ze swojej marży albo rozłożyć jego skutki w inny sposób. Rozporządzenie nie nakazuje sklepom podniesienia cen o określoną kwotę. Eksperci nie mają jednak wątpliwości, iż wzrost kosztów zostanie częściowo lub w całości przeniesione na klienta.
Smartfony i tablety od 32 GB. Na liście także komputery i dyski
Dla telefonów komórkowych, w tym telefonów, oraz tabletów wskazano próg co najmniej 32 GB wbudowanej pamięci. Komputery stacjonarne i przenośne są osobną kategorią, dla której nie zapisano takiego progu. Katalog obejmuje również telewizory i dekodery z wbudowaną pamięcią lub funkcją nagrywania na nośnik zewnętrzny. W praktyce znaczenie ma więc rodzaj urządzenia i jego wyposażenie. Nie oznacza to, iż nowa opłata obejmuje wszystkie akcesoria, przewody, ładowarki czy dowolny produkt zasilany prądem.
| Telefon, w tym telefon, z pamięcią od 32 GB | 1 proc. |
| Tablet z pamięcią od 32 GB | 1 proc. |
| Komputer stacjonarny lub laptop | 1 proc. |
| Telewizor lub dekoder z pamięcią albo funkcją nagrywania | 1 proc. |
| Dyski HDD i SSD, w tym zewnętrzne | 1 proc. |
| Karty pamięci, pendrive’y i inne wymienne pamięci półprzewodnikowe | 1 proc. |
| Drukarka atramentowa lub laserowa | 1,5 proc. |
| Kopiarka, skaner lub urządzenie wielofunkcyjne zawierające skaner albo kopiarkę | 2 proc. |
| Płyty CD, DVD i Blu-ray | 2 proc. |
| Papier A3 i A4 | 0,75 proc. |
Nie wszystkie pozycje z tabeli oznaczają zupełnie nowe obciążenie. Opłaty od części nośników i sprzętu funkcjonowały już wcześniej, a nowelizacja zmienia również ich stawki i sposób uporządkowania. Nowy załącznik obejmuje 19 kategorii zamiast dotychczasowych 65 pozycji. Nie jest to lista 19 konkretnych produktów ze sklepowej półki: w jednej kategorii mieszczą się liczne modele różnych marek. Dlatego zakres rynkowy jest znacznie szerszy, niż sugerowałaby sama liczba wierszy w rozporządzeniu. Najważniejszą zmianą dla osób planujących prezenty pozostaje objęcie systemem popularnych urządzeń mobilnych i komputerów.
Ile wynosi 1 procent? Liczymy na konkretnych kwotach
Podstawą nie jest automatycznie cena brutto widoczna przy produkcie w sklepie, ale cena netto sprzedaży urządzenia lub nośnika przez producenta albo importera. Tych wartości nie należy utożsamiać, ponieważ w cenie detalicznej znajdują się także inne elementy, w tym marża sprzedawcy i VAT. Klient zwykle nie zna pełnego rozliczenia wcześniejszych etapów sprzedaży. Nie da się więc odczytać z samej metki dokładnej wysokości należności producenta lub importera. Można natomiast pokazać prosty rachunek dla przyjętych przykładowych podstaw, bez przedstawiania go jako prognozy cen konkretnych modeli.
| 1000 zł netto | 10 zł |
| 3000 zł netto | 30 zł |
| 5000 zł netto | 50 zł |
| 10 000 zł netto | 100 zł |
| 30 000 zł netto łącznie za kilka urządzeń | 300 zł łącznie |
Jeżeli w przykładowej transakcji podstawą byłoby 3000 zł netto, należność wyniosłaby 30 zł. Gdyby następnie pełne 30 zł zostało doliczone do ceny netto dla konsumenta, przy założonym VAT 23 proc. różnica w cenie brutto wyniosłaby 36,90 zł. To wyłącznie scenariusz pokazujący mechanizm przeniesienia kosztu. Nie dowodzi, iż telefon kosztujący dziś określoną kwotę podrożeje właśnie o tyle. Firma może utrzymać dotychczasową cenę, a wysokość marż i sposób rozliczeń w łańcuchu sprzedaży mogą być inne niż w takim uproszczonym przykładzie.
Kilkaset złotych więcej jest możliwe, ale przy dużych zakupach i określonych założeniach
Kwota rzędu kilkuset złotych pojawia się w rachunku, gdy kupowanych jest kilka drogich urządzeń albo wyjątkowo kosztowny sprzęt. Przy łącznej podstawie 30 tys. zł netto opłata wynosi 300 zł. Gdyby taki koszt w całości powiększył końcową cenę netto i został objęty założonym VAT 23 proc., różnica brutto wyniosłaby 369 zł. Nie jest to jednak typowa dopłata do każdego telefona czy laptopa. W przypadku podstawy 2000 zł netto sama opłata to 20 zł. Skala wydatku zależy więc przede wszystkim od wartości sprzętu i od tego, jaka część obciążenia trafi do ceny dla klienta.
Nie ma też podstaw, aby samą opłatę uznać za dowód, iż tegoroczne zakupy będą o konkretną sumę droższe niż rok temu. Do takiego porównania potrzebne byłyby rzeczywiste ceny tych samych modeli lub porównywalnych zestawów w obu okresach. Nowa generacja telefonu, inna pamięć, zmieniona konfiguracja laptopa czy wyprzedaż starszej serii mogą zupełnie zmienić wynik. Koszt wynikający z regulacji jest jednym z elementów kalkulacji, a nie gotowym porównaniem całego rynku. W ocenie skutków regulacji sam resort zakładał, iż wpływ przyjętych stawek na sytuację konsumentów nie będzie znaczący.
Dlaczego opłata budzi spór? RPO pytał o płatny streaming
Sprawą zajmował się również Rzecznik Praw Obywatelskich. Do jego biura trafiały zastrzeżenia osób wskazujących, iż płacą już za dostęp do treści w serwisach streamingowych, a mimo to urządzenia mają być objęte opłatą. RPO nie kwestionował samej potrzeby aktualizacji katalogu, ale zwrócił uwagę na konieczność odpowiedniego ustalenia wysokości obciążenia i zbadania rzeczywistych sposobów kopiowania. To ważne rozróżnienie: spór dotyczy nie tylko istnienia rekompensaty, ale także jej proporcji oraz związku ze współczesnym korzystaniem z utworów.
W odpowiedzi, którą biuro RPO opublikowało w sierpniu 2026 roku, ministerstwo nie znalazło podstaw do zmiany wysokości stawek wyłącznie z powodów wskazanych w wystąpieniu. Zapowiedziało natomiast monitorowanie orzecznictwa unijnego i działania systemów rekompensaty. Równolegle resort argumentuje, iż dotychczasowy katalog nie odpowiadał zmianom technologicznym. W ocenie skutków regulacji wskazał 35,8 mln zł wpływów z opłat w 2024 roku, a po zmianach oczekuje około 150–200 mln zł rocznie. Są to szacunki dotyczące całego systemu, a nie kwota, którą można wprost podzielić na poszczególne świąteczne koszyki.
Przed Black Friday porównuj cenę konkretnego modelu, nie sam procent rabatu
Dla kupującego najważniejszy pozostaje końcowy koszt tego samego urządzenia. Przy telefonie trzeba porównywać identyczną pojemność pamięci, a przy laptopie również procesor, pamięć RAM, dysk i wyposażenie. Warto wcześniej zapisać cenę wybranego modelu i sprawdzić oferty kilku sprzedawców. Sama wiadomość o opłacie nie pozwala rozstrzygnąć, czy lepiej kupić sprzęt przed 13 listopada, czy podczas późniejszej promocji. Rabat może przewyższyć ewentualny wzrost kosztu, ale hasło „ostatnia szansa przed podwyżką” także nie zastępuje porównania konkretnych kwot.
Przy ogłaszanej obniżce pomocna jest informacja o najniższej cenie z 30 dni przed jej wprowadzeniem. UOKiK przypomina, iż obowiązek jej podania dotyczy zarówno sklepów stacjonarnych, jak i internetowych oraz reklam. Dla produktu sprzedawanego krócej niż 30 dni punktem odniesienia jest najniższa cena od rozpoczęcia sprzedaży do obniżki. Dzięki temu można ocenić promocję na tle wcześniejszej oferty danego sprzedawcy. Przed zakupem warto doliczyć dostawę i sprawdzić, czy rabat wymaga dodatkowego produktu albo płatnej usługi. To końcowa kwota do zapłaty pokaże, czy oferta rzeczywiście mieści się w zaplanowanym budżecie.
Źródła: Dziennik Ustaw, poz. 626, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, ocena skutków regulacji, KIGEiT, Rzecznik Praw Obywatelskich, UOKiK.
