Nawet 8 tys. zł dla właścicieli domów. W całej Polsce ruszają inwestycje za miliony

Jednym z programów skierowanych bezpośrednio do właścicieli nieruchomości jest przedsięwzięcie Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi. Jego budżet na 2026 r. wynosi 5 mln zł, a przy pełnym wykorzystaniu dostępnych pieniędzy ma umożliwić wykonanie 625 nowych przydomowych biologicznych oczyszczalni ścieków. Mają one obsługiwać łącznie 1875 RLM, czyli równoważnej liczby mieszkańców.

Dofinansowanie wynosi do 50 proc. kosztów kwalifikowanych inwestycji, ale nie może przekroczyć 8 tys. zł. Program dotyczy biologicznych oczyszczalni o wydajności do 5 metrów sześciennych na dobę i jest przeznaczony dla nieruchomości położonych na terenach, na których nie jest planowana budowa zbiorczej kanalizacji sanitarnej.

Beneficjentami mogą być osoby fizyczne będące właścicielami lub współwłaścicielami zabudowanych nieruchomości, a także – na warunkach określonych przez Fundusz – właściciele budynków mieszkalnych znajdujących się na gruntach oddanych w użytkowanie wieczyste. Program nie jest natomiast przeznaczony dla domów letniskowych i innych nieruchomości rekreacyjnych.

Likwidacja szamba warunkiem otrzymania dotacji

W przypadku nieruchomości, na której funkcjonuje już zbiornik bezodpływowy, czyli szambo, uzyskanie dofinansowania oznacza konieczność rozwiązania kwestii dotychczasowej instalacji. WFOŚiGW w Łodzi wymaga jej likwidacji, wyłączenia z użytkowania albo zmiany przeznaczenia w taki sposób, aby zbiornik nie mógł być dalej wykorzystywany do gromadzenia ścieków.

Co istotne, do kosztów kwalifikowanych mogą zostać zaliczone nie tylko zakup urządzeń oraz roboty budowlano-montażowe związane z wykonaniem oczyszczalni, ale także prace związane z likwidacją dotychczasowego szamba.

Nie wszystkie wydatki można jednak rozliczyć. Fundusz wyłącza m.in. koszty przygotowania dokumentacji projektowej, opłaty za pozwolenia i decyzje administracyjne, opłaty geodezyjne oraz nadzór inwestorski.

30 września 2027 r. ważnym terminem dla beneficjentów

Data 30 września 2027 r. pojawiająca się przy programie wymaga istotnego doprecyzowania. Nie jest to termin, w którym właściciele nieruchomości w całej Polsce mają obowiązek zlikwidować szamba.

To końcowa data kwalifikowalności wydatków i realizacji inwestycji w programie WFOŚiGW w Łodzi. Beneficjent korzystający z tego konkretnego dofinansowania musi do tego dnia zakończyć przedsięwzięcie oraz ponieść objęte programem wydatki. Wniosek o płatność można złożyć najpóźniej do 31 października 2027 r., natomiast wypłata środków ma nastąpić nie później niż do końca 2027 r.

Jeżeli właściciel nieruchomości korzysta wcześniej z szamba, jego likwidacja, wyłączenie z eksploatacji albo skuteczna zmiana przeznaczenia jest elementem warunków uzyskania dofinansowania. Termin 30 września 2027 r. należy więc wiązać z rozliczeniem programu, a nie z powszechnym zakazem posiadania zbiorników bezodpływowych.

Przydomowe oczyszczalnie ścieków także za pieniądze dla gmin

Skala inwestycji jest znacznie większa niż jeden program dla osób fizycznych. W samym województwie łódzkim uruchomiono również środki z Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027. W tym przypadku beneficjentami są gminy i związki międzygminne.

Według Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego dostępne środki wynoszą około 62,7 mln zł. W lipcu 2026 r. wskazano 44 projekty mieszczące się w dostępnej puli finansowej. Wcześniej samorząd województwa informował, iż dzięki niemal 62 mln zł wsparcia ma powstać 2316 przydomowych oczyszczalni ścieków, a inwestycje obejmą mieszkańców 50 gmin. Maksymalna pomoc przypadająca na obszar pojedynczej gminy w tym mechanizmie wynosi zasadniczo 1,5 mln zł.

To odrębny system od dotacji w wysokości do 8 tys. zł dla osób fizycznych. W pierwszym przypadku pieniądze trafiają do samorządów realizujących projekty infrastrukturalne, w drugim właściciel nieruchomości może być bezpośrednim beneficjentem programu regionalnego.

Blisko 80 mln zł na przydomowe oczyszczalnie w Małopolsce

Duże inwestycje rozpoczęto również w Małopolsce. Jak informował portal Bochnianin.pl, w regionie na przedsięwzięcia dotyczące indywidualnego oczyszczania ścieków przeznaczono blisko 80 mln zł. Według szacunków samorządu województwa środki mają umożliwić wykonanie około 6 tys. przydomowych oczyszczalni.

W lipcu promesy otrzymało m.in. 19 samorządów z regionów tarnowskiego, dąbrowskiego, brzeskiego i bocheńskiego. W tej grupie znalazły się m.in. gminy Lipnica Murowana, Łapanów, Trzciana i Nowy Wiśnicz. Wartość pomocy przekazanej podczas tego etapu wyniosła ponad 26 mln zł.

Kilka dni później samorząd Małopolski informował o kolejnej grupie 25 gmin, które otrzymały promesy o łącznej wartości ponad 32 mln zł. Środki pochodzą z mechanizmu wspierającego systemy indywidualnego oczyszczania ścieków na obszarach wiejskich.

Dotacje na oczyszczalnie przede wszystkim poza dużymi sieciami kanalizacyjnymi

Programy finansowania przydomowych oczyszczalni są kierowane przede wszystkim na tereny, na których rozbudowa tradycyjnej kanalizacji byłaby nieuzasadniona technicznie albo ekonomicznie. Dotyczy to zwłaszcza obszarów wiejskich i miejscowości o rozproszonej zabudowie, gdzie wykonanie wielu kilometrów sieci dla niewielkiej liczby gospodarstw oznaczałoby bardzo wysokie koszty.

W ramach interwencji I.10.10 Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 wsparcie dotyczy inwestycji realizowanych poza aglomeracjami określonymi w Krajowym Programie Oczyszczania Ścieków Komunalnych. Pomoc może sięgać do 75 proc. kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia, przy czym beneficjentami tego mechanizmu są samorządy, a nie bezpośrednio pojedynczy właściciele domów.

Oznacza to, iż mieszkańcy zainteresowani budową oczyszczalni powinni sprawdzać jednocześnie ofertę wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska, swojego urzędu gminy oraz projekty realizowane przez samorząd z funduszy europejskich. Warunki i wysokość wsparcia różnią się bowiem w zależności od miejsca zamieszkania.

Szambo przez cały czas jest legalne, ale podlega obowiązkom i kontrolom

Polskie przepisy nie wprowadzają w tej chwili ogólnokrajowego terminu, po którym wszystkie zbiorniki bezodpływowe mają zniknąć. Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach przewiduje, iż o ile budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, nieruchomość może być wyposażona w szczelny zbiornik bezodpływowy albo przydomową oczyszczalnię spełniającą wymagania prawa.

Inaczej wygląda sytuacja tam, gdzie istnieje sieć kanalizacyjna. Co do zasady właściciel ma obowiązek podłączyć nieruchomość do takiej sieci. Obowiązek nie dotyczy jednak posesji wyposażonej w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach.

Właściciele szamb muszą również dokumentować legalne pozbywanie się nieczystości ciekłych. Gminy są zobowiązane kontrolować umowy zawarte z przedsiębiorcami odbierającymi nieczystości oraz dowody ponoszenia opłat. Ustawowo taka kontrola powinna być przeprowadzana co najmniej raz na dwa lata.

Budowa przydomowej oczyszczalni ścieków i wymagane formalności

Samo uzyskanie dotacji nie zwalnia inwestora z wymagań budowlanych i wodnoprawnych. Zgodnie z aktualnymi zasadami oczyszczalnia ścieków o wydajności do 7,5 metra sześciennego na dobę może zostać wykonana na podstawie zgłoszenia budowy, bez konieczności uzyskiwania klasycznego pozwolenia na budowę, o ile spełnione są pozostałe wymogi prawa.

Oddzielne obowiązki mogą wynikać z Prawa wodnego. Zgłoszenia wodnoprawnego wymaga m.in. wykonanie urządzeń służących do wprowadzania do ziemi ścieków oczyszczonych w przydomowej oczyszczalni na potrzeby zwykłego korzystania z wód. Zgłoszeniem objęte jest także wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w ilości nieprzekraczającej łącznie 5 metrów sześciennych na dobę na potrzeby zwykłego korzystania z wód.