Narodziny symbolu w cieniu transformacji. Jak 5 listopada 1992 roku gmina Gdów tworzyła swój pierwszy herb

gazetagdowianin.pl 5 dni temu

5 listopada 1992 roku Rada Gminy Gdów podjęła historyczną uchwałę o ustanowieniu swojego pierwszego herbu. Wydarzenie to idealnie wpisywało się w burzliwy i fascynujący trend, który na początku lat 90-tych ubiegłego wieku ogarnął całą Polskę. Odrodzony po latach komunizmu samorząd terytorialny masowo poszukiwał wówczas własnej tożsamości, co z jednej strony owocowało ogromnym entuzjazmem, z drugiej zaś – chaosem i „heraldyczną wolną amerykanką”.

Po reformie samorządowej z 1990 roku nowo powstałe gminy zyskały ogromną autonomię, a wraz z nią naturalną potrzebę odcięcia się od PRL-owskiej symboliki. Każde miasteczko i gmina wiejska chciały posiadać własny herb, flagę i pieczęć, które podnosiły prestiż i jednoczyły lokalną społeczność.
Problem polegał na tym, iż na początku lat 90-tych w Polsce panowała luka prawna oraz brak instytucji kontrolnych. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie posiadało jeszcze odpowiednich organów weryfikacyjnych (Komisja Heraldyczna powstała dopiero w 1999 roku). W efekcie o wyglądzie herbów decydowali lokalni radni, a projekty zamawiano u plastyków amatorów, nauczycieli plastyki lub tworzono je w ramach otwartych konkursów szkolnych. Na herby masowo trafiały elementy niezgodne z surowymi zasadami sztuki heraldycznej: traktory, kłosy zbóż, kominy fabryczne, a choćby współczesne na tamten czas kontury granic administracyjnych gmin.
Właśnie w realiach „heraldycznej wolnej amerykanki” rodził się pierwszy, oficjalny herb gminy Gdów. Zamiast zakorzenionych w średniowieczu symboli rycerskich, postawiono na kompozycję literową i dosłowność, co było wówczas niezwykle popularnym trendem w wielu polskich gminach. Centralnym punktem tarczy była duża, żółta litera „G” zwieńczona koroną, symbolizująca nazwę stolicy gminy. Umieszczono ją na jaskrawym, zielonym tle. Nad literą poprowadzono niebieską, pofalowaną linię oznaczającą rzekę Rabę, która od wieków wyznacza rytm życia mieszkańców. Całość dopełniało białe pole (tzw. głowica tarczy) umieszczone na samej górze, w które wpisano po prostu zielony napis „GDÓW”.
    Choć dla współczesnych heraldyków umieszczanie nazw miejscowości bezpośrednio w tarczy herbowej czy stosowanie inicjałów jest kardynalnym błędem (w klasycznej sztuce herb ma mówić obrazem, a nie tekstem), to właśnie ten zielono-żółty znak przez ponad dwie dekady zakorzenił się w pamięci mieszkańców jako symbol ich małej ojczyzny. Stał się on też doskonałym dowodem na to, jak wielkim wyzwaniem dla odradzających się samorządów było samodzielne tworzenie lokalnej symboliki bez wsparcia profesjonalnych ekspertów.

    Gdy na przełomie wieków państwo uregulowało przepisy i powołało Komisję Heraldyczną, dziesiątki polskich gmin – w tym gmina Gdów – stanęły przed koniecznością naprawy błędów z przeszłości. Choć gmina była mocno przywiązana do wzoru z 1992 roku, nie spełniał on kryteriów niezbędnych do oficjalnego zatwierdzenia.

    Dopiero w 2014 roku, dzięki współpracy z krakowskim heraldykiem Włodzimierzem Chorązkim i Mariuszem Paluchem, gmina Gdów zdołała uratować i profesjonalnie przerysować unikalną ideę z lat 90. Choć obecny, urzędowy herb jest plastycznie doskonalszy, to właśnie 5 listopada 1992 roku pozostaje datą przełomową – dniem, w którym gmina Gdów, idąc w ślad za budzącą się do życia wolną Polską, po raz pierwszy określiła swoją graficzną tożsamość.
    Idź do oryginalnego materiału