Guy Verhofstadt nazwał w 2017 r. 60 tys. uczestników Marszu Niepodległości „faszystami” i „neonazistami”, a rok później szwajcarski dziennikarz Fabian Eberhard pisał o 200 tys. „nacjonalistów i neonazistów”. Te etykiety, zestawiane z realnymi incydentami z lat 2011 i 2013, budowały fałszywy obraz całego patriotycznego pochodu jako zbiorowiska ekstremistów.
Jedno zdanie, 60 tysięcy oskarżonych
11 listopada 2017 r. ulicami Warszawy szedł Marsz Niepodległości pod hasłem „My chcemy Boga”. Według szacunków policji uczestniczyło w nim około 60 tys. osób. Były rodziny, młodzi ludzie, kombatanci, działacze narodowi i zwykli Polacy, którzy chcieli uczcić odzyskanie państwa. W tłumie pojawiły się także transparenty i hasła, które budziły uzasadniony sprzeciw oraz zainteresowanie prokuratury. Tych dwóch obrazów nie wolno mieszać. Odpowiedzialność za niedopuszczalne hasło ponosi jego autor, a nie kilkadziesiąt tysięcy ludzi idących tą samą ulicą.
Guy Verhofstadt tej granicy nie zachował. W oficjalnym zapisie debaty Parlamentu Europejskiego z 13 listopada 2017 r. widnieją jego słowa o 60 tys. faszystów, neonazistów i zwolenników białej supremacji maszerujących w Warszawie. Nie wskazał grupy prowokatorów ani konkretnych transparentów. Objął etykietą liczbę odpowiadającą policyjnemu szacunkowi całego zgromadzenia. Następnie połączył marsz z żądaniem uruchomienia wobec Polski art. 7 Traktatu o Unii Europejskiej.
Tu leży polityczna stawka. Obraz wielkiej manifestacji jako pochodu neonazistów stał się argumentem w sporze o pozycję Polski w Unii. Patriotyczne święto wykorzystano do uzasadniania presji na polskie państwo. Krytyka konkretnych naruszeń prawa jest potrzebna. Zbiorowe zniesławianie uczestników legalnego zgromadzenia służyło już innemu celowi.
Dwieście tysięcy „neonazistów” w jednym wpisie
Rok później mechanizm zadziałał jeszcze prościej. Szwajcarski dziennikarz Fabian Eberhard napisał w mediach społecznościowych o 200 tys. nacjonalistów i neonazistów maszerujących w Warszawie. Po reakcji polskich internautów w kolejnej wersji jego przekazu słowo „naziści” już się nie pojawiło. Pierwszy komunikat poszedł jednak w świat.
Liczba robiła wrażenie, a etykieta zastępowała opis. Wystarczyło połączyć wielki tłum, biało-czerwone flagi i pojedyncze skrajne zachowania, by całe wydarzenie przedstawić zagranicznemu odbiorcy jako demonstrację ideologicznych spadkobierców III Rzeszy. W kraju, który poniósł gigantyczne ofiary niemieckiej okupacji, takie uproszczenie jest historycznie bezczelne. Jest też wygodne dla tych, którzy każdą silną manifestację polskiego patriotyzmu chcą sprowadzić do zagrożenia dla liberalnego porządku.
Dzisiejszy czytelnik planujący udział w wydarzeniu może znaleźć osobno praktyczne informacje o Marszu Niepodległości 2026. Ten tekst dotyczy czegoś innego: wieloletniego mechanizmu, w którym incydent, cudzy slogan albo niezweryfikowany wpis zaczyna reprezentować dziesiątki tysięcy Polaków.
Niemiecka Antifa w Warszawie
Czarna legenda marszu nie powstawała wyłącznie przy redakcyjnych biurkach. W 2011 r. Warszawa rzeczywiście stała się miejscem ulicznych starć. Biuro Bezpieczeństwa Narodowego odnotowało, iż policja zatrzymała 210 osób, a 176 usłyszało zarzuty dotyczące wykroczeń lub przestępstw. Wśród zatrzymanych było 92 obywateli Niemiec, z których część prawdopodobnie należała do Antify. W zamieszkach brali udział przedstawiciele środowisk narodowych i lewicowych oraz chuligani nastawieni na bójkę.
Pięcioro obywateli Niemiec zostało następnie skazanych na kary od sześciu do dziesięciu miesięcy więzienia w zawieszeniu za udział w zbiegowisku i atakowanie policjantów. To istotny fakt, bo burzy wygodny podział na pokojowych przeciwników „faszyzmu” i agresywnych uczestników marszu. Przemoc polityczna pozostaje przemocą także wtedy, gdy sprawca przypina jej etykietę antyfaszyzmu.
Polskie państwo powinno jednakowo egzekwować prawo wobec każdej bojówki. Ma chronić legalne zgromadzenie, mieszkańców miasta i funkcjonariuszy. Nie może pozwalać, by zagraniczni aktywiści przyjeżdżali do Warszawy rozstrzygać polskie spory uliczną siłą. To kwestia elementarnej suwerenności i bezpieczeństwa.
Spalona budka i fakt, którego nie wolno przekręcać
11 listopada 2013 r. w czasie zajść przy ambasadzie Rosji spłonęła budka strażnicza. Incydent natychmiast obciążył wizerunek Marszu Niepodległości. Dwa lata później ujawniona rozmowa ówczesnego szefa CBA Pawła Wojtunika z Elżbietą Bieńkowską wywołała sugestie, iż za podpaleniem mogli stać policjanci działający na polityczne zlecenie.
Tego zarzutu nie wolno przedstawiać jako faktu. Prokuratura oceniła w 2015 r., iż z nagrania nie wynika, aby Bartłomiej Sienkiewicz zlecił podpalenie, i odmówiła wszczęcia śledztwa w tym wątku. Sam pożar był realny. Późniejsza interpretacja o prowokacji państwowej nie została potwierdzona. Rzetelna publicystyka musi zachować tę różnicę, choćby gdy jest ona niewygodna dla mocnej tezy.
Ten przypadek pokazuje zarazem, jak jeden dramatyczny kadr potrafi przykryć całe zgromadzenie. Płonący obiekt zostaje w pamięci dłużej niż tysiące spokojnie idących ludzi. Na tej nierównowadze przez lata budowano przekaz o marszu.
Marsz ma prawo do obrony i obowiązek porządku
Obrona Marszu Niepodległości nie wymaga zaprzeczania każdemu incydentowi. Organizatorzy mają obowiązek usuwać zakazane symbole, odcinać się od rasistowskich haseł i współpracować ze służbami przeciw ludziom szukającym zadymy. Patriotyzm nie potrzebuje rasowej ideologii ani ulicnego bandytyzmu. Polska tradycja narodowa opiera się na wspólnocie politycznej, odpowiedzialności i służbie państwu.
Równie stanowczo trzeba odrzucić metodę, która winę jednostek przenosi na cały pochód. Marsz z 2022 r. zapisał się jako wielka manifestacja biało-czerwonych flag, ale podobne obrazy rzadziej przebijały się za granicę niż słowo „neonaziści”. To nie przypadek. Spokojna wspólnota nie pasuje do opowieści o Polsce jako kraju wymagającym zewnętrznego nadzoru.
Przed tegorocznym 11 listopada Warszawa wzmacnia ochronę marszu. Państwo powinno zapewnić bezpieczeństwo, a organizatorzy muszą pilnować porządku. Media zaś mają obowiązek opisywać fakty w odpowiedniej skali. Dla Polaków stawką jest prawo do świętowania niepodległości bez cudzej przemocy i bez zbiorowej etykiety faszystów. Wolność zgromadzeń traci sens, jeżeli legalny uczestnik z góry zostaje uznany za winnego.
Źródła: Prawy.pl, Parlament Europejski, Biuro Bezpieczeństwa Narodowego, PAP, RMF FM, Wirtualna Polska.
Źródło: Prawy.pl
