4 dni temu
Niezrozumiałe pouczenia, zaskakiwanie stron rozstrzygnięciem i nadużywanie uprawnień procesowych – to wybrane zagadnienia najnowszego, 67. już numeru „Prawa w Działaniu”. Tematem przewodnim tomu jest lojalność w postępowaniu cywilnym. Autorzy analizują zarówno obowiązki uczestników postępowania, jak i wymagania stawiane samemu sądowi.
Numer jest efektem współpracy Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości z Centrum Badań nad Aksjologią Procedur Cywilnych przy Uniwersytecie Łódzkim. Znalazły się w nim artykuły przygotowane na podstawie referatów i dyskusji podczas Ogólnopolskiej Konferencji Aksjologicznej „Lojalność w postępowaniu cywilnym”, która odbyła się 22 maja 2025 r.
Nowy, 67. numer „Prawa w Działaniu” dostępny jest TUTAJ.
Pouczenie, którego strona nie rozumie
Samo przekazanie informacji o prawach i obowiązkach nie wystarczy, jeżeli adresat nie potrafi jej zrozumieć. Kwestię tę analizują Sławomir Cieślak, Marcin Kostwiński, Anna Lenartowicz-Zagrodna i Monika Talarowska-Dublicka w artykule „Komunikatywność pisemnych pouczeń procesowych a lojalność w postępowaniu cywilnym”.
Autorzy przedstawiają wyniki interdyscyplinarnych badań z udziałem 500 osób w wieku 18–65 lat, bez wykształcenia prawniczego i niezatrudnionych w wymiarze sprawiedliwości. Aż 79 proc. respondentów wskazało w analizowanym pouczeniu co najmniej jedno niezrozumiałe słowo. Jako bariery utrudniające odbiór tekstu badani wymieniali przede wszystkim długie zdania (68,8 proc.) i zbyt obszerną treść (61,2 proc.).
Autorzy wskazują na potrzebę opracowania ogólnokrajowych wzorów pouczeń z wykorzystaniem wiedzy językoznawczej i psychologicznej. Chodzi o to, by informacje były przystępne dla osób bez przygotowania prawniczego i umożliwiały im świadomy udział w postępowaniu.
Sąd nie powinien zaskakiwać
Zaskoczenie może dotyczyć nie tylko treści wyroku, ale także samego faktu jego wydania bez przeprowadzenia rozprawy. Zwraca na to uwagę dr Szymon Śniady w artykule o rozpoznawaniu spraw na posiedzeniach niejawnych. Autor postuluje wprowadzenie obowiązku uprzedzania stron o zamiarze rozstrzygnięcia sprawy w takim trybie. Służyłoby to przewidywalności postępowania i zapewnieniu stronom możliwości przedstawienia stanowiska.
Z kolei dr Tomasz Strumiłło analizuje pouczenia o prawdopodobnym wyniku sprawy (art. 156[1] Kodeksu postępowania cywilnego) oraz o możliwości rozstrzygnięcia na innej podstawie prawnej. Omawia m.in. ich znaczenie dla niezaskakiwania stron, sposób formułowania pouczeń w kontekście bezstronności sędziego oraz możliwe konsekwencje zaniechania pouczenia.
Doktor Marcin Kostwiński z kolei przyjrzał się zagadnieniu ewentualnego pouczania stron reprezentowanych przez zawodowych pełnomocników. Autor krytycznie ocenia kategoryczne wyłączenie pouczeń dotyczących czynności procesowych i proponuje bardziej elastyczne podejście, pozwalające udzielać niezbędnych informacji w uzasadnionych przypadkach.
Próba ugodowa i granice przeciwdziałania nadużyciom
Profesor Sławomir Cieślak podejmuje zagadnienie wykorzystywania wniosku o zawezwanie do próby ugodowej bez rzeczywistego zamiaru zawarcia ugody. Analizuje uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 15 maja 2025 r. (sygn. III CZP 22/24), dotyczącą wpływu takiego wniosku na przerwanie biegu przedawnienia w stanie prawnym obowiązującym do 30 czerwca 2022 r.
Autor dostrzega problem nadużywania tej instytucji, ale wskazuje też ryzyko związane z ocenianiem przez sąd rzeczywistych intencji wnioskodawcy. Jego zdaniem ustalanie po latach, czy strona chciała zawrzeć ugodę, może prowadzić do arbitralnych ocen i nieuzasadnionego zaskoczenia późniejszego powoda. Obowiązek lojalności powinien obejmować również sposób, w jaki sąd reaguje na nadużycie prawa procesowego.
Od egzekucji po restrukturyzację
W numerze znalazły się również opracowania dotyczące lojalności w postępowaniu egzekucyjnym, restrukturyzacyjnym i upadłościowym. Profesor Maciej Muliński, odwołując się do rozwiązań zagranicznych, wskazuje na potrzebę wprowadzenia mechanizmów zachęcających uczestników egzekucji do lojalnego współdziałania, w tym możliwości zawierania ugód egzekucyjnych.
Profesor Anna Hrycaj analizuje z kolei lojalność w postępowaniach restrukturyzacyjnych, uwzględniając także obowiązki ustawodawcy wobec obywateli. Doktor Bartosz Sierakowski omawia zaś m.in. składanie wniosków upadłościowych w złej wierze oraz znaczenie rzetelności dłużnika dla uzyskania oddłużenia.
***
Tom poświęcono pamięci prof. Marii Jędrzejewskiej w setną rocznicę jej urodzin. Wybitna specjalistka prawa procesowego cywilnego przez wiele lat kierowała Katedrą Postępowania Cywilnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Autorem zamieszczonego w numerze wspomnienia jest prof. Piotr Rylski, dyrektor Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości.
„Prawo w Działaniu” ukazuje się od 2006 r. Od lat czasopismo wydawane przez Wydawnictwo Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości utrzymuje wysoki poziom naukowy, stanowiąc tym samym kompendium aktualnej wiedzy z zakresu prawa karnego i cywilnego. Publikacje są udostępniane bezpłatnie.
Aktualny numer można pobrać TUTAJ.
