Kultura nie robi się sama. Można zgłaszać tych, którzy nadają Opolszczyźnie charakter

Nie tylko artyści ze sceny, ale bibliotekarze, muzealnicy, animatorzy z małych miejscowości, społecznicy, opiekunowie zabytków i ludzie nauki. Samorząd województwa rozpoczął nabór do czterech dorocznych nagród kulturalnych. W większości przypadków kandydatury można zgłaszać do 30 września. Na Nagrodę im. Karola Miarki czasu jest nieco mniej – do 24 września.

Kultura ma pewną szczególną adekwatność: najłatwiej zauważyć ją wtedy, kiedy już jest. Kiedy sala jest pełna, wystawa otwarta, książka wydana, pałac uratowany, a dzieciaki wracają z zajęć w domu kultury. Znacznie rzadziej pamiętamy o człowieku, który przez wiele miesięcy albo przez pół życia sprawiał, żeby to wszystko mogło się wydarzyć.

Jesienią samorząd województwa opolskiego tradycyjnie próbuje ten dług spłacić. Ruszył nabór kandydatur do czterech nagród: dla Animatorów i Twórców Kultury, za Wydarzenie Muzealne Roku 2025, „Zabytek na Medal” oraz Nagrody im. Karola Miarki. Samorząd województwa przyznaje swoje nagrody kulturalne co roku za osiągnięcia w twórczości artystycznej, upowszechnianiu i ochronie kultury Śląska Opolskiego.

I warto powiedzieć wyraźnie: pierwsza z tych nagród nie jest przeznaczona wyłącznie dla ludzi z nazwiskami znanymi z afiszy.

Nagroda dla Animatorów i Twórców Kultury może trafić do osoby zajmującej się kulturą zawodowo albo społecznie. Można zostać uhonorowanym zarówno za konkretne, istotne osiągnięcie, jak i za całokształt działalności artystycznej, popularyzatorskiej czy związanej z ochroną kultury województwa. Nagroda jest finansowa. Co szczególnie ważne, krąg zgłaszających jest bardzo szeroki. Kandydata może zaproponować samorząd, instytucja kultury, organizacja pozarządowa, ale również osoba fizyczna. To oznacza, iż nie trzeba czekać, aż na świetnego lokalnego animatora przypomni sobie urząd. o ile ktoś od lat prowadzi zespół, organizuje koncerty, warsztaty, wystawy, pielęgnuje lokalną tradycję albo po prostu sprawia, iż wiejski dom kultury nie jest tylko budynkiem z tabliczką – może zostać zgłoszony.

Druga nagroda jest już znacznie bardziej branżowa. Wydarzenie Muzealne Roku 2025 dotyczy działalności opolskich muzeów właśnie w minionym roku. I nie chodzi wyłącznie o efektowną wystawę. Regulamin przewiduje pięć kategorii: wystawę, inicjatywę edukacyjną, publikację książkową, konserwację i ochronę dziedzictwa kultury oraz projekt naukowo-badawczy. Tu zgłaszającymi nie mogą być już wszyscy. Uprawnione są przede wszystkim muzea działające zgodnie z ustawą o muzeach, ale także muzea kościelne i związków wyznaniowych oraz placówki muzealne funkcjonujące przy szkołach, uczelniach i instytucjach naukowych. Kandydatury ocenia komisja, a nagrody przyznaje marszałek.

Trzecia nagroda ma chyba najbardziej wdzięczną nazwę – „Zabytek na Medal”. Tu człowieka ocenia się poprzez to, co zrobił dla starego budynku. Nagroda została ustanowiona po to, by promować dobre przykłady ochrony materialnego dziedzictwa Opolszczyzny. Mogą ją otrzymać właściciele, posiadacze i zarządcy zabytków z województwa opolskiego – osoby fizyczne, osoby prawne i inne podmioty – za osiągnięcia związane z konserwacją i opieką nad zabytkami. Chodzi m.in. o wysokiej jakości prace konserwatorskie, restauratorskie i budowlane oraz adekwatne, rozsądne użytkowanie historycznych obiektów. To nagroda stosunkowo młoda, ale bardzo potrzebna. Bo na Opolszczyźnie mamy tysiące obiektów, które łatwiej stracić, niż później odzyskać. Dobrym przykładem sensu tej nagrody są ubiegłoroczni laureaci: doceniono m.in. renowację murów miejskich w Głogówku, podniesienie z ruin pałacu w Wysokiej, prace przy kościele św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Opolu-Groszowicach czy adaptacje zabytkowych obiektów do nowych funkcji.

I wreszcie Nagroda im. Karola Miarki – najstarsza i najbardziej prestiżowa z tej czwórki. Jej historia sięga 1983 roku. Przez dziesięciolecia otrzymywali ją ludzie kultury, nauki, regionaliści, badacze, pisarze, muzealnicy i społecznicy związani ze Śląskiem. Wśród opolskich laureatów byli m.in. prof. Dorota Simonides, Jan Goczoł, bp Alfons Nossol, prof. Michał Lis, prof. Teresa Smolińska czy prof. Marek Masnyk. To już nie jest nagroda za jedno dobre wydarzenie. Ma honorować ludzi, którzy swoją działalnością w województwie opolskim nawiązują do idei Karola Miarki i wnoszą trwały wkład w kulturę oraz naukę regionu. Sama tradycja nagrody odwołuje się do takich wartości jak wiedza, praca, język ojczysty, przywiązanie do śląskiego dziedzictwa i społeczna odpowiedzialność.

Tu jednak obowiązuje ważne ograniczenie: kandydatur nie może zgłaszać każdy. Uprawnione są wojewódzkie samorządowe instytucje kultury, Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu, uczelnie wyższe mające siedzibę w województwie opolskim oraz Instytut Śląski w Opolu. Ta sama osoba może otrzymać Nagrodę im. Karola Miarki tylko raz. Zgodnie z obowiązującymi zasadami jest to nagroda pieniężna do 5 tys. zł brutto.

I tu trzeba uważać na kalendarz.

Na zgłoszenia do Nagrody dla Animatorów i Twórców Kultury, Wydarzenia Muzealnego Roku 2025 oraz „Zabytku na Medal” jest czas do 30 września 2026 roku. Kandydatury do Nagrody im. Karola Miarki trzeba natomiast złożyć wcześniej – do 24 września.

Dokumenty i regulaminy udostępnia samorząd województwa. Na stałej stronie poświęconej nagrodom znajdują się również formularze wniosków i uchwały określające zasady poszczególnych wyróżnień.

Więcej informacji oraz regulaminy naborów na stronach:

1. Nagroda Marszałka Województwa Opolskiego dla Animatorów i Twórców Kultury w roku 2026
2. Nagroda Marszałka Województwa Opolskiego za Wydarzenie Muzealne Roku 2025
3. Nagroda Marszałka Województwa Opolskiego „Zabytek na Medal” w roku 2026
4. Nagroda imienia Karola Miarki

Może więc warto przez chwilę rozejrzeć się po własnej miejscowości. Bo kultura nie zawsze ma reflektory, scenę i czerwony dywan. Czasem siedzi wieczorem w świetlicy i uczy dzieci śpiewać. Czasem kataloguje stare fotografie. Czasem przez dziesięć lat walczy o remont rozsypującego się pałacu. A czasem po prostu nie pozwala nam zapomnieć, skąd jesteśmy.

I właśnie takich ludzi najłatwiej przeoczyć, bo zwykle są zbyt zajęci robotą, żeby sami opowiadać, jak wiele robią.