"Kto ma przewagę militarną w Arktyce? Przyglądamy się bliżej okrętom podwodnym, pociskom rakietowym oraz systemom obserwacji, które kształtują konfrontację Rosji z NATO."

grazynarebeca5.blogspot.com 5 godzin temu

Updated 19 Nov, 2026 19:05

Autor: Dmitrij Stefanowicz, pracownik naukowy Centrum Bezpieczeństwa Międzynarodowego w Instytucie Gospodarki Światowej i Stosunków Międzynarodowych im. Primakowa (IMEMO RAN) oraz współzałożyciel projektu Vatfor. Obserwuj go w serwisie X: @KomissarWhipla

ZDJĘCIE ARCHIWALNE: Rosyjscy żołnierze w bazie wojskowej „Nagurskaja” na Ziemi Franciszka Józefa w rosyjskiej Arktyce. © Legion-Media / Alamy / ZUMA Press, Inc.



W Arktyce kształtuje się nowa rywalizacja wojskowa. Samoloty monitorują ruchy jednostek morskich, okręty podwodne patrolują wody pod powierzchnią, a nadbrzeżne baterie rakietowe chronią bazy i podejścia do wybrzeży. Satelity, stacje radarowe oraz sieci łączności integrują te siły w regionie, w którym ogromne odległości, lód i ekstremalne warunki pogodowe utrudniają niemal każde działanie.

Przystąpienie Finlandii i Szwecji do NATO zmieniło geografię wojskową Europy Północnej, a postęp w dziedzinie broni dalekiego zasięgu oraz systemów obserwacji poszerza wachlarz możliwości dostępnych dla obu stron. Rosja musi chronić swoją Flotę Północną, strategiczne siły podwodne oraz rozbudowaną infrastrukturę przybrzeżną. Państwa NATO dążą natomiast do monitorowania rosyjskiej aktywności morskiej, obrony swoich północnych terytoriów oraz zabezpieczenia szlaków przerzutu sił przez Atlantyk.

Jakimi zdolnościami dysponują obie strony w tym coraz bardziej spornym regionie? Które z nich są już operacyjne, a które dopiero powstają? Gdzie leżą największe atuty, a gdzie słabe punkty każdej ze stron?

Dlaczego Arktyka ma znaczenie?
Rosyjska obecność wojskowa w Arktyce wynika z uwarunkowań geograficznych. Moskwa postrzega swoje wysiłki na rzecz wzmocnienia tej obecności jako odpowiedź na rosnące zagrożenia dla infrastruktury krytycznej, w tym baz strategicznych okrętów podwodnych oraz kosmodromu Plesieck.

Arktyka odgrywa kluczową rolę w rosyjskiej gospodarce, sektorze energetycznym, systemach transportowych oraz bezpieczeństwie wojskowym. Region ten odpowiada za znaczną część rosyjskiej produkcji energii i służy jako poligon doświadczalny dla zaawansowanych systemów uzbrojenia, w tym projektów strategicznych, takich jak „Posejdon” czy „Buriewiestnik”. Centralny Poligon na Nowej Ziemi pozostaje istotny dla rosyjskiego programu broni jądrowej, choćby w warunkach moratorium na przeprowadzanie prób jądrowych. To właśnie przez Arktykę przebiegają najkrótsze trajektorie lotu rakiet między Rosją a USA, co sprawia, iż ​​region ten stał się główną areną konfrontacji wojskowej między Rosją a NATO.

Cztery główne czynniki zaostrzają tzw. dylemat bezpieczeństwa – sytuację, w której działania jednego państwa na rzecz poprawy własnego bezpieczeństwa są postrzegane przez inne państwo jako zagrożenie:


Większa dostępność Północnej Drogi Morskiej


Przystąpienie Szwecji i Finlandii do NATO


Upadek traktatu o całkowitej likwidacji pocisków rakietowych pośredniego i średniego zasięgu (traktat INF)


Odtworzenie Leningradzkiego Okręgu Wojskowego


Zjawiska te zwiększyły zainteresowanie Północną Drogą Morską – zarówno w wymiarze komercyjnym, jak i wojskowym – co rodzi ryzyko sporów o dostęp do niej, w tym możliwość prowadzenia przez zachodnie okręty wojenne operacji na rzecz swobody żeglugi. Rozszerzenie NATO stwarza dodatkowe możliwości rozmieszczenia infrastruktury wojskowej bliżej rosyjskich granic i obiektów o znaczeniu strategicznym. Upadek traktatu INF zniósł ograniczenia dotyczące amerykańskich i rosyjskich rakiet naziemnego bazowania o zasięgu od 500 do 5500 km, a odtworzenie Leningradzkiego Okręgu Wojskowego stanowi element rosyjskich działań na rzecz wzmocnienia obrony na północnym zachodzie kraju.


Konflikt na Ukrainie oraz szersza konfrontacja między Rosją a „zbiorowym Zachodem” dodatkowo potęgują te napięcia. Moskwa obawia się m.in. tego, iż najważniejsze obiekty – takie jak kosmodrom Plesieck czy bazy morskie – mogą stać się celem ataków dronów, a także tego, iż siły morskie NATO mogłyby zakłócać żeglugę handlową do i z rosyjskich portów. Obawy te wpływają zarówno na skład rosyjskich sił rozmieszczonych w Arktyce, jak i na rodzaj zdolności, które Rosja stara się rozwijać.


Uzbrojenie w Arktyce

Przyjrzyjmy się bliżej głównym narzędziom konfrontacji w Arktyce. Biorąc pod uwagę specyfikę geograficzną regionu, kluczową rolę odgrywają tu siły morskie i powietrzne – zwłaszcza duże okręty nawodne oraz okręty podwodne, a także jednostki wsparcia, takie jak lodołamacze i okręty rozpoznawcze. Istotne znaczenie mają również ciężkie bombowce oraz samoloty patrolowe i przeznaczone do zwalczania okrętów podwodnych. istotną rolę odgrywają także systemy rakietowe dalekiego zasięgu.


Rywalizacja podwodna

Arktyka stanowi tradycyjny obszar bazowania i patrolowania dla rosyjskich strategicznych okrętów podwodnych przenoszących pociski balistyczne. Jednak w obliczu zmieniającej się sytuacji militarnej może to być raczej słaby punkt niż atut.


Potencjalni przeciwnicy Rosji intensyfikują patrole z wykorzystaniem wielozadaniowych okrętów podwodnych o napędzie jądrowym, samolotów patrolowych i bombowych oraz jednostek rozpoznawczych. Można również spodziewać się coraz częstszej obecności dronów powietrznych i morskich w pobliżu baz oraz tras operacyjnych rosyjskich strategicznych okrętów podwodnych, w tym wykorzystania boi hydroakustycznych. Stany Zjednoczone wraz z sojusznikami dążą do włączenia lotnictwa zwalczania okrętów podwodnych w jednolity system z elementami sztucznej inteligencji, co dodatkowo zwiększyłoby skuteczność wykrywania jednostek podwodnych.


Po stronie rosyjskiej najważniejsze znaczenie mają wielozadaniowe okręty podwodne o napędzie jądrowym typu Jasień. Istnieje również szereg jednostek specjalnego przeznaczenia, w tym platformy służące do przenoszenia i wprowadzania do działań autonomicznych pojazdów podwodnych (UUV) o napędzie jądrowym, takich jak „Posejdon”.

Wielozadaniowy system oceaniczny „Posejdon”. © Sputnik / Ministerstwo Obrony Rosji
Uderzenia dalekiego zasięgu



Arsenał precyzyjnej broni dalekiego zasięgu NATO również ulega rozbudowie: szwedzkie statki powietrzne są wyposażane w pociski manewrujące Taurus, Finlandia dysponuje pociskami manewrującymi JASSM (odpalania powietrznego), a w planach jest pozyskanie pocisków PrSM (odpalania naziemnego). Finlandia i Szwecja integrują także infrastrukturę obsługi technicznej swojej artylerii rakietowej. W Norwegii oraz na wybranych wyspach prowadzone są testy różnych amerykańskich naziemnych systemów rakietowych.

Rosyjski potencjał obejmuje fregaty projektu 22350, wyposażone w hipersoniczne systemy rakietowe „Cyrkon”, a także statki powietrzne przenoszące hipersoniczne pociski „Kindżał”. Niewykluczone jest również utworzenie w regionie nowych brygad rakietowych, uzbrojonych w systemy „Iskander-M” oraz zaawansowane, przyszłościowe systemy rakietowe bazowania naziemnego.

Ponadto nie należy pomijać udziału państw arktycznych we wspólnych misjach nuklearnych NATO i powiązanych z nimi ćwiczeniach, takich jak „Steadfast Noon”, a także zaangażowania Szwecji we francuską inicjatywę „odstraszania wysuniętego” (forward deterrence).

Siły nawodne i obrona wybrzeża
Norwegia wyróżnia się jako producent pocisków przeciwokrętowych i manewrujących, w tym systemów NSM oraz JSM.

Po stronie rosyjskiej potencjał floty nawodnej wzmacniają fregaty projektu 22350, natomiast nad bezpieczeństwem arktycznych granic czuwają nadbrzeżne systemy rakietowe „Bastion”.

Warto również wspomnieć o zmodernizowanym ciężkim atomowym krążowniku rakietowym „Admirał Nachimow”. Jednostka ta dysponuje potężnym arsenałem pocisków ofensywnych i defensywnych, a także zaawansowanymi systemami monitorowania aktywności w powietrzu, na powierzchni morza oraz pod wodą.

Nadzór, łączność i wczesne ostrzeganie
Kluczowe znaczenie mają także systemy monitorowania środowiska powietrznego, morskiego, podwodnego oraz przestrzeni kosmicznej – w szczególności stacje radiolokacyjne, satelity obserwacji Ziemi oraz bezzałogowe statki powietrzne i morskie. Wszystkie te elementy muszą ze sobą skutecznie współpracować, co wymaga niezawodnych systemów łączności, w tym konstelacji satelitów na niskiej orbicie okołoziemskiej.

Norweskie centrum kosmiczne Andøya Space Center jest wykorzystywane do europejskich startów rakiet orbitalnych i mogłoby wspierać rozmieszczanie konstelacji satelitów na niskiej orbicie okołoziemskiej. Ponadto fińska firma ICEYE jest wiodącym dostawcą usług satelitarnego rozpoznania radarowego – co stanowi niezwykle cenny atut, biorąc pod uwagę specyficzne wyzwania w Arktyce, takie jak częste zachmurzenie. Grenlandia od dawna odgrywa kluczową rolę w amerykańskich i natowskich systemach wczesnego ostrzegania przed pociskami rakietowymi oraz w działaniach zwalczających okręty podwodne. W dającej się przewidzieć przyszłości można spodziewać się rozmieszczenia dodatkowych systemów obrony przeciwrakietowej w ramach projektu „Golden Dome for America”.
Załoga samolotu MiG-31 rosyjskich Sił Powietrzno-Kosmicznych przeprowadziła symulowane odpalenie hipersonicznego pocisku aerobalistycznego „Kindżał”, charakteryzującego się niską sygnaturą radarową i dużą manewrowością. © Sputnik / Ministerstwo Obrony Rosji


Myśliwce przechwytujące MiG-31 oraz ich warianty odgrywają również rolę w ochronie rosyjskich granic w Arktyce.

Jeśli chodzi o infrastrukturę kosmiczną, Rosja stoi przed wyzwaniami, których rozwiązanie wymaga czasu. W ostatnich latach uruchomiono projekty oparte na rodzimych technologiach, mające na celu usprawnienie łączności oraz teledetekcji w Arktyce. Są one jednak jeszcze dalekie od ukończenia.

Co więcej, w miarę jak europejscy sojusznicy USA coraz bardziej angażują się w powstrzymywanie Chin, nie można wykluczyć, iż w średniej perspektywie czasowej w Arktyce pojawi się stała obecność chińskiej marynarki wojennej. Rosyjskie i chińskie bombowce przeprowadziły już wspólne patrole w pobliżu Alaski.

Perspektywy i konsekwencje
Utrzymanie obecnych trendów wiąże się z poważnym ryzykiem dla obiektów o znaczeniu strategicznym w Rosji, zwłaszcza biorąc pod uwagę krótki czas reakcji. Niektórzy norwescy analitycy rozważali już skuteczność działań mających na celu przeniknięcie przez rosyjskie „bastiony”. Można przypuszczać, iż zjawiska te wpisują się w koncepcję odwrócenia paradoksu stabilności i niestabilności.
View over Oksebasen, the area Andoya Space is located. © Wikipedia / CC BY-SA 4.0 / Hoyd

Paradoks stabilności i niestabilności to koncepcja z zakresu stosunków międzynarodowych, opisująca sytuację, w której potencjalni przeciwnicy zachowują ostrożność na szczeblu strategicznym – ze względu na wzajemne odstraszanie nuklearne oraz zdolność do zadania nieakceptowalnie dotkliwych strat. Angażują się oni jednak w konflikty w tzw. szarej strefie, unikając przy tym bezpośredniej konfrontacji militarnej. Odwrócenie tego paradoksu polega na tworzeniu zagrożeń dla strategicznych zdolności odwetowych, co zmusza przeciwników do powściągliwości choćby w ramach szarej strefy.


Problem polega na tym, iż takie działania mogą skłonić drugą stronę (w tym przypadku Rosję) do podjęcia znacznie bardziej agresywnych kroków, prowadzących do eskalacji na szczeblu strategicznym. Niewykluczone jednak, iż ani Norwegia, ani USA, ani pozostałe państwa arktyczne należące do NATO w ogóle nie rozważają tych kwestii teoretycznych – zwłaszcza dziś, gdy odstraszanie w swojej najbardziej prymitywnej postaci przyćmiło wszelkie inne formy relacji między państwami.


Przetlumaczono przez translator Google

zrodlo:https://rt-english.com/news/649127-musk-ukraine-coup-us/

Idź do oryginalnego materiału