Kraków zadłużony na 9 miliardów złotych. Radny Starobrat: „Nie możemy zwiększać długu choćby o złotówkę” (Nasza rozmowa)

Na koniec roku zadłużenie Krakowa ma wynieść 9 mld zł. Jednocześnie miasto musi znaleźć setki milionów złotych na bieżące funkcjonowanie. Jak nowa ekipa zamierza poradzić sobie z takim obciążeniem i czy zapowiadane oszczędności pozwolą uniknąć kolejnych kredytów? O tym rozmawiamy z Michałem Starobratem, radnym klubu Kraków dla Mieszkańców.

Małgorzata Armada, KRKNews.pl: Jednym z powodów, dla których mieszkańcy chcieli odwołania prezydenta Miszalskiego, była krytyczna ocena polityki finansowej miasta. W przestrzeni publicznej, szczególnie w czasie referendum, mówiło się o zadłużeniu przekraczającym 8 mld zł. Jakie zadłużenie mamy obecnie? Czy znamy już konkretną kwotę?

Michał Starobrat, radny klubu Kraków dla Mieszkańców: Tak naprawdę już wcześniej pojawiały się informacje o 9 mld zł zadłużenia na koniec tego roku. Taka kwota została zapisana w Wieloletniej Prognozie Finansowej jeszcze przez Aleksandra Miszalskiego. Stąd wzięło się porównanie, iż prezydent Majchrowski, po ponad 20 latach, pozostawił miasto z długiem wynoszącym ok. 6 mld zł, a prezydent Miszalski przez 2 lata zwiększył go o kolejne 50 procent, do poziomu 9 mld zł.

To były dość proste dane, które przekazywali sobie mieszkańcy i media. Na koniec 2026 roku, czyli w budżecie przygotowanym i realizowanym przez prezydenta Miszalskiego, a później Stanisława Kracika, zaplanowano więc zadłużenie na poziomie 9 mld zł.

W czasie kampanii pojawiało się również pojęcie długu ukrytego. Co ono adekwatnie oznacza i czy Kraków ma taki dług?

Dług ukryty to na przykład zadłużenie miejskich spółek. Rzeczywiście, realizując inwestycje, spółki zaciągają zobowiązania na duże kwoty. Nie są one widoczne ani w budżecie, ani w Wieloletniej Prognozie Finansowej Gminy Miejskiej Kraków.

Przyznam szczerze, iż nie mam teraz informacji, ile dokładnie wynosi to zadłużenie. w tej chwili trwa wymiana rad nadzorczych w niektórych spółkach. W przypadku każdej z nich trzeba zlecić audyt, który pokaże rzeczywistą sytuację finansową.

W jakich obszarach miasto ponosi w tej chwili najwyższe wydatki?

Największe wydatki generuje edukacja. W tym roku to ponad 3,7 miliarda złotych. W ciągu ostatnich kilku lat koszty te znacząco wzrosły. Jest to oczywiście związane z uzasadnionym wzrostem wynagrodzeń nauczycieli. Drugi pod względem wartości obszar to komunikacja miejska. Edukacja i transport to niemal połowa wszystkich corocznych wydatków miasta.

Prezydent Miszalski krytycznie ocenił w mediach społecznościowych zmiany wprowadzane przez prezydenta Gibałę w ramach szukania oszczędności. Wymienił m.in. likwidację departamentów i stanowisk pełnomocników. W swoim wpisie stwierdził, iż wszystkie te zmiany przyniosą zaledwie około 17 mln zł oszczędności. Czy to prawidłowe wyliczenia?

Prezydent Miszalski nie ucieknie od odpowiedzialności za podejmowane błędne decyzje, które w sposób nieodwracalny wywołały dramatyczną sytuację finansową naszego miasta, i nie ukryje się w roli recenzenta.

Doświadczeni, wieloletni urzędnicy potwierdzają, iż Prezydent Miszalski miał pełną wiedzę, iż podejmowane przez niego kolejne finansowe obciążenia doprowadzą w ciągu roku lub dwóch do gigantycznego problemu, jakim jest przekroczenie dozwolonych wskaźników zadłużenia.

Miał świadomość, iż Kraków zostanie objęty nadzorem Regionalnej Izby Obrachunkowej i będzie musiał wdrożyć restrykcyjny program naprawczy. A to oznacza rezygnację z zadań fakultatywnych i odczuwalny spadek świadczonych na rzecz mieszkańców usług.

Mimo tej wiedzy nie zrobił nic, żeby realnie zmienić nieuchronny kurs na zderzenie. Swoim postem w mediach społecznościowych Prezydent Miszalski pokazał swój styl zarządzania krakowskimi finansami, pisząc: „600 tys., 2 mln, 17 mln zł. Czy to uzdrowi finanse Krakowa?”. Właśnie dlatego dostał od mieszkańców Krakowa czerwoną kartę.

Prezydent Miszalski odniósł się wyłącznie do tych informacji, które zostały przekazane publicznie przez prezydenta Gibałę. Tymczasem skala oszczędności, które prezydent Gibała wdrożył jeszcze w tym roku i zaplanował na kolejne lata, to skala kilkuset milionów złotych. W przyszłym roku może to być choćby grubo ponad 300 mln zł, a oszczędności te przełożą się również na lata kolejne. Zaryzykowałbym stwierdzenie, choć wiem, iż to bardzo ambitny plan, iż w ujęciu 2–3-letnim uda się wydać około 1 mld zł mniej.

23 października prezydent Gibała zlecił panu znalezienie 390 mln zł. Miał pan na to dwa tygodnie. Czy udało się znaleźć te pieniądze? Przypomnę, iż chodzi o środki, których brakuje na tegoroczne wydatki bieżące.

Tak, tuż po zaprzysiężeniu Prezydent Gibała dostał informację, iż na 2026 rok brakuje ok. 400 mln zł i pojawiła się groźba nieplanowanego zwiększenia długu na koniec 2026 roku do kwoty 9,4 mld zł. Prezydent wydał wtedy dyspozycje służbom finansowym szukania oszczędności, aby uniknąć zwiększania długu poza ten już zaplanowany.

Jesteśmy w trakcie tych prac. Już na najbliższej sesji radni otrzymają projekt zmian w budżecie, który będzie obejmował przesunięcia na kwotę około 150 mln zł. Kolejne środki będą zabezpieczane na następnych sesjach Rady Miasta Krakowa.

Dlaczego nie można zrobić tego od razu?

Największym kosztem jest oświata, a jej wydatki nie zostały jeszcze ostatecznie wyliczone. Nie mamy jeszcze pełnych informacji dotyczących wynagrodzeń nauczycieli za listopad ani wszystkich kosztów edukacji w grudniu.

Czy w związku z sytuacją finansową miasta dyrektorzy powinni obawiać się, iż pod koniec roku zabraknie pieniędzy na wynagrodzenia nauczycieli albo ogrzewanie placówek?

Na ten moment rozpatrujemy scenariusz, który pozwoli uruchomić odpowiednie narzędzia i zabezpieczyć wszystkie wypłaty dla nauczycieli do samego końca roku. Środki na pensje dla nauczycieli muszą się znaleźć.

Kolejnym obszarem, w którym występują poważne problemy z finansowaniem, jest transport. To oczywiste, iż ceny biletów komunikacji miejskiej nie zostaną podniesione. Czy istnieje natomiast ryzyko, iż miasto będzie musiało ograniczyć liczbę kursów tramwajów i autobusów?

Nie. Prezydent wydał konkretne dyspozycje dotyczące zarówno tego, jak i przyszłego roku. Nie ma możliwości, żebyśmy ograniczali liczbę kursów czy zmniejszali częstotliwość funkcjonowania komunikacji miejskiej. Co więcej, w przyszłym roku planowany jest wzrost pracy przewozowej, więc koszty na pewno będą wyższe i mamy to na uwadze.

Czy w takim razie uda się uniknąć zaciągania kolejnego zadłużenia w tym roku?

W 2026 roku robimy wszystko, żeby nie zwiększać zadłużenia. Chodzi o to, aby dług zaplanowany przez prezydenta Miszalskiego na koniec roku, czyli 9 mld zł, nie wzrósł choćby o złotówkę.

Jak wygląda w takim razie perspektywa finansowa Krakowa w najbliższym czasie?

Muszę przyznać, iż mam głęboki żal do prezydenta Miszalskiego i prezydenta Kracika. Projekty budżetu i Wieloletniej Prognozy Finansowej, nad którymi prace trwały od czerwca, zostały nam przedstawione dopiero 21 października. Wszystko zostało już niemal domknięte na kolejne lata.

Z dokumentów wynikało, iż sytuacja, którą zastaliśmy, oznaczałaby deficyt budżetowy w 2027 roku sięgający prawie 1,5 mld zł. Wiązałoby się to z koniecznością zaciągnięcia przez miasto kolejnego gigantycznego zadłużenia. Dodatkowo otrzymaliśmy informację, iż aby spełnić wymagane wskaźniki, musielibyśmy ograniczyć wydatki inwestycyjne o ponad 300 mln zł. Czyli inwestycje, które mają już dziś zabezpieczone środki na 2027 rok w Wieloletniej Prognozie Finansowej, muszą zostać ograniczone o ponad 300 mln zł.

Z dokumentów przygotowywanych przez poprzednie władze miasta wynikało, iż już w 2027 roku Kraków osiągnąłby 100% wskaźnika zadłużenia, a w 2028 choćby 105%.

O jakich wymaganych wskaźnikach mówimy?

W dużym skrócie miasto nie może przekroczyć 100 procent wskaźnika zadłużenia, czyli zadłużenie miasta w danym roku nie może być wyższe niż wartość dochodów miasta w tym samym roku. o ile do tego dochodzi, trzeba wdrożyć program naprawczy. To z kolei oznacza, iż Regionalna Izba Obrachunkowa nakazuje skorygowanie wydatków miasta. Nie można wtedy rozpoczynać żadnych fakultatywnych działań i prowadzona jest bardzo restrykcyjna polityka fiskalna.

Wtedy rzeczywiście doszłoby do ograniczenia kursów komunikacji miejskiej, zaprzestania dotowania zajęć dodatkowych w klubach sportowych, domach kultury itd. Miasto musiałoby również zrezygnować z wielu wydarzeń kulturalnych. Cięcia dotknęłyby również pomocy społecznej i zdrowia. W praktyce nie byłoby dziedziny funkcjonowania miasta, której takie ograniczenia nie dotknęłyby w bardzo znaczący sposób.

A czy istnieje takie pojęcie jak bankructwo miasta? Czy Kraków jest na to narażony?

Ostatecznie nie. Gmina nie może zbankrutować. choćby jeżeli emituje papiery dłużne, czyli obligacje, to są one – mimo bardzo trudnej sytuacji finansowej Krakowa – chętnie kupowane. Wynika to z tego, iż papiery dłużne są zabezpieczone nie tylko przez miasto, ale również przez państwo.

Muszę też zaznaczyć, iż kontrola Regionalnej Izby Obrachunkowej nie ogranicza się przy tym wyłącznie do momentu, w którym gmina zbliża się do niebezpiecznych wskaźników finansowych. Jest prowadzona na bieżąco. RIO analizuje również kolejne lata i skutki prowadzonej polityki fiskalnej, tak aby nie dopuścić do sytuacji, w której konieczne byłoby wdrożenie tego programu naprawczego.

Na koniec kwestia metra, które było jednym z najgorętszych tematów kampanii wyborczej i wciąż budzi duże zainteresowanie mieszkańców. Czy w obecnej sytuacji finansowej Krakowa realizacja tego projektu jest w ogóle realna? Czy miasto przez cały czas zajmuje się przygotowaniami, czy na razie odkłada je na dalszy plan?

Prezydent Gibała realizuje to, co zapowiadał podczas kampanii wyborczej. Miasto nie rezygnuje więc całkowicie z pomysłu budowy metra. Wcześniej zabezpieczono ok. 200 mln zł na rozpoczęcie procesu projektowego i te środki pozostaną w Wieloletniej Prognozie Finansowej. Nie wiem jeszcze, w których dokładnie latach zostaną zabezpieczone – to decyzja prezydenta.

Czym innym jest jednak samo zabezpieczenie środków na dokumentację projektową, a czym innym pytanie, czy jest sens wydawać na nią tak duże pieniądze, jeżeli nie wiemy jeszcze, skąd pozyskamy finansowanie na budowę. Prezydent otrzymał w tej sprawie informacje od minister funduszy i polityki regionalnej Katarzyny Pełczyńskiej-Nałęcz, kiedy jeszcze pełniła tę funkcję. Z jej wypowiedzi wynika, iż trudno będzie pozyskać dla Krakowa kilkanaście miliardów złotych, biorąc pod uwagę kierunek, w jakim zmierzają rozmowy dotyczące przyszłej perspektywy finansowej budżetu unijnego.

Istotna jest również kwestia etapowania inwestycji. Warszawskie metro jest realizowane w kolejnych odcinkach, co ułatwia ubieganie się o dofinansowanie na poszczególne etapy. W przypadku Krakowa projekt od początku był natomiast traktowany jako całość – 26-kilometrowa inwestycja realizowana jednocześnie, bez podziału na mniejsze odcinki.

To oznacza, iż miasto musiałoby pozyskać nie kilka miliardów złotych na rozpoczęcie budowy wybranego fragmentu, ale kilkanaście miliardów na realizację całego projektu. o ile jednak przedstawiciele Polski w rządzie oraz Parlamencie Europejskim zabezpieczą odpowiednie finansowanie, Kraków będzie miał w przyszłości zagwarantowane ok. 200 mln zł na rozpoczęcie pierwszego etapu przygotowań.