Kontroler może wejść na posesję. Sprawdzą wszystko i zażądają dokumentów

Właściciele domów korzystający z szamb lub przydomowych oczyszczalni ścieków muszą liczyć się z kontrolą gminy. Urzędnicy mogą sprawdzić nie tylko umowę z firmą odbierającą nieczystości, ale również rachunki i faktury potwierdzające regularny wywóz. Przepisy dają upoważnionym kontrolerom także prawo wstępu na prywatną nieruchomość – w przypadku terenu niezwiązanego z działalnością gospodarczą między godz. 6:00 a 22:00. Brak wymaganych dokumentów może skończyć się grzywną.

Fot. Warszawa w Pigułce

Gminy mają obowiązek prowadzić kontrole

Nie jest to wyłącznie lokalna inicjatywa poszczególnych urzędów.

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach zobowiązuje wójta, burmistrza lub prezydenta miasta do kontrolowania właścicieli nieruchomości w zakresie pozbywania się nieczystości ciekłych.

Co więcej, takie kontrole muszą być prowadzone co najmniej raz na dwa lata, zgodnie z przygotowanym planem kontroli.

W praktyce samorządy prowadzą je także w 2026 roku. Przykładowo gmina Pokrzywnica informuje mieszkańców, iż kontrolowane będzie posiadanie odpowiednich umów oraz dowodów zapłaty za odbiór nieczystości.

Kontroler może wejść na posesję

To jedno z najważniejszych uprawnień, o którym część właścicieli nieruchomości może nie wiedzieć.

Przy takich kontrolach stosuje się przepisy art. 379 i 380 Prawa ochrony środowiska. Zgodnie z nimi upoważniony kontrolujący ma prawo wejść wraz z rzeczoznawcami i potrzebnym sprzętem na teren nieruchomości.

Jeżeli nie jest tam prowadzona działalność gospodarcza, kontrola może odbywać się w godzinach od 6:00 do 22:00.

Na teren związany z prowadzeniem działalności gospodarczej kontrolujący może wejść przez całą dobę.

Nie oznacza to jednak, iż każda kontrola musi wyglądać jak wizyta urzędników na posesji. Samorządy mogą również wzywać właścicieli do urzędu w celu przedstawienia wymaganych dokumentów. Taką procedurę opisuje np. gmina Hażlach.

Sprawdzą umowę i rachunki

Właściciel nieruchomości wyposażonej w zbiornik bezodpływowy powinien przede wszystkim posiadać umowę z przedsiębiorcą uprawnionym do opróżniania zbiorników i transportu nieczystości ciekłych.

To jednak nie wystarczy.

Podczas kontroli trzeba być przygotowanym również na okazanie dowodów zapłaty za wykonane usługi – mogą to być m.in. rachunki, faktury lub inne potwierdzenia.

Samorządy podkreślają przy tym, iż dokumenty powinny potwierdzać regularność wywozu nieczystości.

Nie wystarczy więc podpisać umowy z firmą i nigdy z jej usług nie korzystać.

Przydomowe oczyszczalnie również są kontrolowane

Przepisy nie dotyczą wyłącznie tradycyjnych szamb.

Kontrolowane są również nieruchomości wyposażone w przydomowe oczyszczalnie ścieków. W tym przypadku sprawdzane mogą być dokumenty dotyczące opróżniania osadników w instalacji oczyszczalni.

Gmina może więc zestawić sposób gospodarowania nieczystościami z informacjami dotyczącymi konkretnej nieruchomości.

Kontroler może żądać wyjaśnień i dokumentów

Uprawnienia kontrolujących są szersze niż samo wejście na teren nieruchomości.

Prawo ochrony środowiska pozwala im m.in. przeprowadzać niezbędne czynności kontrolne oraz żądać pisemnych lub ustnych informacji związanych z kontrolą.

Właściciel powinien więc być przygotowany nie tylko na przedstawienie rachunków, ale również na wyjaśnienie sposobu gospodarowania ściekami na swojej posesji.

Po kontroli powstaje protokół

Z czynności kontrolnych sporządzany jest protokół.

Przepisy określają, iż powinny znaleźć się w nim m.in. dane organu i osoby prowadzącej kontrolę, miejsce i data kontroli, jej zakres oraz stwierdzone nieprawidłowości, o ile zostały wykryte.

Kontrolowany ma prawo otrzymać protokół oraz wnieść do niego zastrzeżenia i uwagi wraz z uzasadnieniem. Może również odmówić jego podpisania – sama odmowa nie powoduje jednak, iż ustalenia kontroli automatycznie przestają istnieć.

Brak umowy albo rachunków może skończyć się grzywną

Konsekwencje mogą pojawić się wtedy, gdy właściciel nie jest w stanie wykazać prawidłowego pozbywania się nieczystości.

Samorządy przypominają, iż zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach brak wymaganej umowy lub potwierdzeń wywozu nieczystości może skutkować karą grzywny.

Dlatego szczególnie ważne jest przechowywanie rachunków i faktur. Mogą one stanowić podstawowy dowód, iż ścieki rzeczywiście były odbierane przez uprawniony podmiot.

Odmowa kontroli nie musi jej zakończyć

Przepisy przewidują również sytuację, w której przeprowadzenie kontroli napotyka problemy.

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach stanowi, iż wójt, burmistrz albo prezydent miasta może zwrócić się do adekwatnego komendanta Policji o pomoc, jeżeli jest ona niezbędna do przeprowadzenia czynności kontrolnych.

To kolejny powód, dla którego wezwania lub zapowiedzi kontroli nie należy ignorować.

Najważniejsze dokumenty warto przygotować wcześniej

Właściciel domu korzystający z szamba powinien przede wszystkim wiedzieć, gdzie ma:

umowę z uprawnioną firmą odbierającą nieczystości oraz rachunki, faktury lub inne potwierdzenia kolejnych odbiorów.

W przypadku przydomowej oczyszczalni analogicznie istotna jest dokumentacja dotycząca opróżniania osadnika.

Kontrole nie są jednorazową akcją. Gminy mają ustawowy obowiązek przeprowadzać je co najmniej raz na dwa lata.

Dlatego właściciel nieruchomości, który przez dłuższy czas nie ma żadnych dokumentów potwierdzających legalny i regularny odbiór nieczystości, powinien liczyć się z tym, iż podczas kontroli urząd może poprosić właśnie o ich okazanie.