Kompetencje klimatyczne nie tylko dla ekologów. Potrzebne są inżynierom, ekonomistom menedżerom

Dwie profesorki z Islandii i Słowacji mówiły o tym, jak uczelnie mogą przekuć wiedzę o klimacie w działanie. Okazją była IV Międzynarodowa Konferencja Ekonomii Zmian Klimatu (InCECC), zorganizowana 14-16 października 2026 r. na Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach jako oficjalne wydarzenie towarzyszące Europejskiemu Paktowi na rzecz Klimatu.

Większość z nas sporo wie o zmianie klimatu, a jednak nasze nawyki zmieniają się bardzo powoli. Jak zauważa prof. Lára Jóhannsdóttir z Uniwersytetu Islandzkiego, problemem nie jest brak wiedzy, ale to, co z nią robimy.

Co mogą zrobić uczelnie?

Zapytaliśmy dwie badaczki, które na co dzień pracują ze studentami — prof. Lárę Jóhannsdóttir z Uniwersytetu Islandzkiego i prof. Janę Chovancovą z Uniwersytetu w Preszowie, ambasadorkę Paktu na Słowacji – co uczelnie mogą zmienić w podejściu do działań na rzecz klimatu.

Sama wiedza nie wystarczy

Prof. Lára Jóhannsdóttir przypomniała, iż zmiana klimatu to nie tylko kwestia środowiska, ale także wyzwanie społeczne, gospodarcze i polityczne. Tymczasem uczelnie wciąż kształcą w odrębnych dziedzinach: prawie, zarządzaniu, ekonomii czy inżynierii. Na kierunkach biznesowych przez cały czas uczy się teorii sprzyjających działaniu wg archaicznych modeli. Przyszli inżynierowie zdobywają wiedzę techniczną, nie zawsze dostrzegając społeczne, gospodarcze i etyczne konsekwencje technologii ani wyzwania związane z zarządzaniem nimi. Można więc świetnie rozumieć naukę o klimacie, a jednocześnie nie widzieć szerszych zależności, bez których trudno podjąć skuteczne działania.

Prof. Lara Jóhannsdóttir podczas konferencji REACCT. Zdjęcie: I. Ptak i W. Piersiała-Gawlik.

Prof. Jana Chovancová podkreśliła, iż informacje trzeba także naprawdę przyswoić, by wpływały na decyzje przyszłych menedżerów i ekonomistów. Praca ze studentami daje uczelniom szansę kształtowania ich wartości. Europejski Pakt na rzecz Klimatu pomaga docierać z wiedzą do młodych ludzi i rozwijać u nich metody działania oraz postawy przydatne w przyszłej pracy.

Od biernych słuchaczy do współtwórców

A gdyby studenci nie tylko słuchali wykładów, ale naprawdę poczuli, iż to ich sprawa? Na tym polega idea design sprint – metody opartej na myśleniu projektowym (design thinking), opracowanej przez pracowników Google Ventures. Prof. Chovancová zaczęła ją stosować, gdy zauważyła, iż prowadzi zajęcia w tradycyjnym modelu: ona mówi, a studenci przede wszystkim słuchają. Na początku „sprintu” studenci starają się poczuć problem i spojrzeć na niego oczami osoby, której dotyczy. Następnie szukają możliwych rozwiązań, wybierają najbardziej realne, tworzą model lub prototyp i przedstawiają swój pomysł zleceniodawcy albo osobie, która zgłosiła problem. Prof. Chovancová organizuje takie sprinty we współpracy z samorządem Preszowa. Gdy nowe przepisy zobowiązały słowackie gminy do segregowania odpadów tekstylnych, obok papieru i tworzyw sztucznych, miasto nie było na to gotowe. Studenci zaproponowali, jak wyjaśnić zmiany mieszkańcom, co zrobić z zebranymi tekstyliami i jak stworzyć potrzebną infrastrukturę. Pracowali nad rozwiązaniem choćby w czasie przerwy. Później przyznali, iż po raz pierwszy na studiach mieli poczucie, iż zajmują się czymś naprawdę ważnym.

Prof. Jana Chovancova podczas konferencji REACCT. Zdjęcie: P. Wosik i M. Yurkovska, Ecorys.

Inny przykład podaje prof. Jóhannsdóttir. Uniwersytet Islandzki co roku zabiera około 60-80 studentów na Arctic Circle Assembly – dużą międzynarodową konferencję na Islandii. W wydarzeniu uczestniczy około 2500 osób z 70 krajów, w tym głowy państw, ministrowie, parlamentarzyści, przedstawiciele ludności rdzennej, naukowcy, przedsiębiorcy i ekolodzy. Studenci rozmawiają z nimi przy kawie lub podczas przerw obiadowych, uczestniczą w sesjach plenarnych i mniejszych spotkaniach, a po konferencji wykonują związane z nią zadania.

Myślę, iż to dobry sposób, by studenci aktywnie włączyli się w to, co dzieje się poza uczelnią. Niektórzy z nich rozmawiali bezpośrednio z decydentami, przedstawicielami ludności rdzennej i organizacji pozarządowych. Dzięki temu wychodzą poza salę wykładową, poznają problemy społeczne, widzą, co trzeba zrobić i jaką rolę mogą w tym odegrać. Tak wiedza przekłada się na działanie.

Czego potrzebują firmy?

Jak podkreśla prof. Jóhannsdóttir, dla firm działania na rzecz klimatu są decyzją strategiczną. Menedżerowie powinni widzieć je w kategorii win-win: może na nich zyskać każda strona.

Pomaga w tym model 5C:

• Pierwsze C – to commitment, czyli zaangażowanie. Potrzebne jest poparcie liderów – zarówno na uczelniach, jak i w firmach. Bez niego nic się nie wydarzy.
• Drugie C to configuration – odpowiednie zorganizowanie firmy: ustalenie, kto odpowiada za działania, czy trzeba zmienić umowy z dostawcami i co poprawić, by działać w sposób bardziej zrównoważony.
• Trzecie C to core business, czyli podstawowa działalność firmy. To najważniejszy element, którego brakowało w literaturze, gdy kilka lat temu badaczka publikowała swój artykuł. jeżeli firma nie uwzględni zmian w swojej głównej działalności, pozostaną one tylko dodatkiem.
• Czwarte C to communication – komunikacja, a więc angażowanie interesariuszy.
• Piąte C to continuous improvement – ciągłe doskonalenie, nie jednorazowa zmiana.

Osobny przedmiot czy temat na każdym kierunku?

Obie badaczki podobnie wyobrażają sobie najbliższą dekadę: edukacja klimatyczna powinna być częścią każdego kierunku studiów, a nie dodatkiem do programu.

Chciałabym, żeby edukacja klimatyczna była obecna na każdym kierunku, bez myślenia w odrębnych dziedzinach. Inżynierowie powinni rozumieć, po co rozwijają technologie, a absolwenci kierunków biznesowych – iż nie możemy działać tak jak dotąd. To ważne we wszystkich dyscyplinach. choćby jeżeli istnieją osobne programy klimatyczne, ten temat powinien być mocniej obecny również na innych kierunkach

– mówi prof. Jóhannsdóttir.

Warsztaty podczas konferencji REACCT. Zdjęcie: I. Ptak i W. Piersiała-Gawlik.

Uczelnie nie muszą kształcić wyłącznie «zielonych» specjalistów od zarządzania. Potrzebujemy menedżerów, ekonomistów i marketingowców, którzy zrównoważony rozwój mają w głowie, niejako w DNA, i stosują go w praktyce. Mikropoświadczenia za dodatkowe moduły w ramach istniejących kursów mają więcej sensu niż tworzenie wyłącznie «zielonych» kierunków studiów

– mówi prof. Chovancová.

Od czego zacząć?

Prof. Jana Chovancová, ambasadorka Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu na Słowacji, uważa, iż najlepiej działać zespołowo – choćby bez dużej wiedzy na początek. Radzi założyć grupę lub dołączyć do istniejącej, nawiązać współpracę z bardziej doświadczonym ambasadorem Paktu i wspólnie wyznaczać zadania. Studenci mogą wnieść świeże pomysły. Osobom, które chciałyby same zostać ambasadorami Paktu, przypomina, iż warto śledzić informacje o kolejnych naborach. Na stronie Paktu można znaleźć informacje o zadaniach, korzyściach i wymaganiach związanych z pełnieniem funkcji ambasadora, a także aktualności dotyczące kolejnych naborów. Więcej informacji.

Oba wywiady przeprowadzono podczas IV Międzynarodowej Konferencji Ekonomii Zmian Klimatu (InCECC), zorganizowanej 14-16 października 2026 r. na Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach. Strona konferencji: www.cecc.ue.katowice.pl/4th-incecc

Było to oficjalne wydarzenie towarzyszące Europejskiemu Paktowi na rzecz Klimatu. Zaprezentowano tam wyniki współfinansowanego przez UE projektu REACCT (Reflecting Economics and Climate Change in Teaching).
Nauka o klimacie była patronem merytorycznym wydarzenia.

Wywiady przeprowadziła Marta Yurkovska, Ecorys Polska.
Materiały graficzne przygotowała Anastasiia Shyshenok, Ecorys Polska
Tłumaczenie na język polski wykonał Piotr Wosik, Ecorys Polska