Komisja ds. Kultury i Dziedzictwa Narodowego ZWRP o nowelizacji ustawy i statutach muzeów

Stan prac nad nowelizacją ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej oraz doświadczenia województw związane z uzgadnianiem statutów muzeów z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego były głównymi tematami posiedzenia Komisji ds. Kultury i Dziedzictwa Narodowego Związku Województw Rzeczypospolitej Polskiej. W których uczestniczył wiceminister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Maciej Wróbel.

Podczas posiedzenia Komisji omówiono najważniejsze zagadnienia związane z planowaną nowelizacją ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Punktem wyjścia do dyskusji była informacja przedstawiona podczas posiedzenia Zespołu ds. Edukacji, Kultury i Sportu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, które odbyło się 20 maja 2026 roku.

Jak przekazała podczas tego posiedzenia Donata Jaworska, dyrektor Departamentu Narodowych Instytucji Kultury Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, prace nad projektem nowelizacji znajdują się na bardzo zaawansowanym etapie. Zaznaczyła jednocześnie, iż na obecnym etapie resort nie wskazuje jeszcze konkretnej daty udostępnienia projektu. Ministerstwo zdecydowało o podziale nowelizacji na dwa etapy legislacyjne, aby w pierwszej kolejności procedować rozwiązania już przygotowane i niewymagające dodatkowych, pogłębionych analiz.

Pierwszy etap nowelizacji ma objąć m.in. kwestie finansowania instytucji kultury, autonomii i nadzoru, zasad zarządzania instytucjami, procedur konkursowych, trybu powoływania i odwoływania dyrektorów, zasad współprowadzenia instytucji oraz wprowadzenie nowej formy organizacyjnej – społecznej instytucji kultury. Projekt ma zostać skierowany do pełnego procesu legislacyjnego, obejmującego uzgodnienia międzyresortowe, konsultacje społeczne oraz opiniowanie przez Komisję Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego.

W toku dyskusji zwrócono uwagę również na postulaty dotyczące sytuacji pracowników instytucji kultury, w tym kwestie nagród jubileuszowych, świadczeń emerytalnych oraz tzw. „trzynastek”. Wskazano, iż część z tych zagadnień będzie wymagała dodatkowych analiz, zwłaszcza w zakresie skutków finansowych oraz możliwości systemowego wdrożenia proponowanych rozwiązań. Podkreślono także znaczenie precyzyjnego określenia relacji między autonomią instytucji kultury a uprawnieniami nadzorczymi organizatora.

Drugim istotnym punktem posiedzenia były doświadczenia województw związane z uzgadnianiem statutów muzeów z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Temat został zgłoszony przez Województwo Pomorskie. Przedstawiciele samorządów województw wskazywali, iż obecne procedury bywają czasochłonne i skomplikowane, a proces uzgadniania zmian statutowych może trwać choćby kilka miesięcy. Zwrócono uwagę na potrzebę większej przejrzystości, ujednolicenia praktyki oraz ulepszenia komunikacji między muzeami, organizatorami i resortem kultury.

Przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego podkreślili, iż resort pracuje nad rozwiązaniami, które mają usprawnić proces uzgadniania statutów. Wskazano m.in. na potrzebę stosowania jednolitego wzorca zapisów statutowych oraz dostosowywania procedur do aktualnych wymagań wynikających z orzecznictwa sądowego i stanowisk organów nadzorczych. Zwrócono również uwagę na skalę zagadnienia – ministerstwo nadzoruje i opiniuje dokumenty dotyczące licznych muzeów, w tym muzeów prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego.

Podczas posiedzenia omówiono także potrzebę zebrania pytań i problemów zgłaszanych przez województwa w zakresie statutów muzeów oraz planowanej nowelizacji ustawy. Ustalono, iż kwestie wymagające doprecyzowania mogą zostać przekazane do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego za pośrednictwem Biura Związku Województw RP, tak aby możliwe było uzyskanie spójnych odpowiedzi i wypracowanie jednolitej praktyki.

W sprawach różnych poruszono również propozycję organizacji spotkania stacjonarnego dyrektorów departamentów kultury urzędów marszałkowskich. Spotkanie miałoby służyć wymianie doświadczeń, omówieniu praktycznych problemów związanych z funkcjonowaniem instytucji kultury oraz dalszej dyskusji nad projektowanymi zmianami legislacyjnymi. Wstępnie wskazano możliwość organizacji takiego spotkania jesienią w Warszawie.