Latarnia morska Fisgard, budynek dziedzictwa federalnego, na wyspie Vancouver w Kolumbii Brytyjskiej
Zaledwie 45 proc. zabytkowych budynków należących do kanadyjskiego rządu federalnego znajduje się w stanie ocenianym jako co najmniej zadowalający. Wynika to z najnowszego raportu Ministerstwa Usług Publicznych i Zamówień Publicznych Kanady. Eksperci ostrzegają, iż wieloletnie zaniedbania mogą doprowadzić do nieodwracalnego zniszczenia części historycznych obiektów.
W całym kraju znajduje się niemal 1260 budynków objętych federalnym statusem zabytkowym – od Nunavut po Nową Fundlandię. Są wśród nich obiekty o ogromnym znaczeniu historycznym, architektonicznym i symbolicznym.
Według raportu za rok budżetowy 2025–2026 tylko 45 proc. zabytkowych nieruchomości należących do Korony spełnia kryterium co najmniej zadowalającego stanu technicznego. Dla porównania w przypadku wszystkich budynków federalnych odsetek ten wynosi niemal 55 proc.
Co więcej, resort obniżył zakładany poziom utrzymania zabytków z 53 do 35 proc. Urzędnicy tłumaczą zmianę przesunięciami w finansowaniu i nowymi priorytetami.
Zaniedbania mogą kosztować coraz więcej
Chris Wiebe, odpowiedzialny za politykę ochrony dziedzictwa w organizacji National Trust for Canada, uważa, iż zabytkowe budynki powinny być utrzymywane przynajmniej na poziomie porównywalnym z pozostałymi nieruchomościami federalnymi.
Ostrzega, iż odkładanie niezbędnych remontów prowadzi do coraz większej degradacji obiektów. Z czasem ich renowacja staje się droższa i trudniejsza do uzasadnienia ekonomicznego.
Problem nie jest nowy. Już w 2018 roku federalny audytor generalny stwierdził, iż instytucje odpowiedzialne za większość zabytkowych nieruchomości nie robią wystarczająco dużo, aby je chronić.
Kontrola wykazała między innymi, iż resort obrony, Ministerstwo Rybołówstwa i Oceanów oraz Parks Canada nie dysponowały odpowiednią wiedzą o stanie posiadanych obiektów ani skutecznymi strategiami ich konserwacji.
Rezydencja premiera symbolem zaniedbań
Oficjalna rezydencja premiera Kanady przy 24 Sussex Drive w Ottawie wymaga generalnego remontu. Na razie stoi i pochłania pieniądze.
Najbardziej znanym przykładem jest oficjalna rezydencja premiera Kanady przy 24 Sussex Drive w Ottawie.
Budynek pozostaje niezamieszkany od 2015 roku z powodu poważnych problemów technicznych. Wśród nich wymieniano nieszczelny dach, przestarzałą instalację elektryczną, zniszczoną kanalizację oraz plagę gryzoni.
Mimo iż rezydencja stoi pusta, podatnicy wydają na jej utrzymanie dziesiątki tysięcy dolarów rocznie.
W czerwcu premier Mark Carney przedstawił plan ratowania obiektu. Zakłada on publiczną zbiórkę pieniędzy oraz konkurs na projekt renowacji. Zwycięska koncepcja ma zostać ogłoszona do przyszłorocznego Dnia Kanady.
Rząd zapewnia jednocześnie, iż kontynuuje renowację historycznych budynków w Ottawie, w tym kompleksów Lester B. Pearson i West Memorial.
Minister Joël Lightbound podkreśla, iż inwestycje w zabytki pozwalają zachować ich bezpieczeństwo, dostępność i wartość dla przyszłych pokoleń.
Kanada bez odpowiedniej ustawy
Zdaniem Wiebe’a dodatkowym problemem jest brak kompleksowej ustawy chroniącej federalne budynki zabytkowe.
Jak zauważa ekspert, Kanada jest jedynym państwem grupy G7, które nie ma takich przepisów. Projekt odpowiedniej ustawy przedstawiono w parlamencie w 2022 roku, ale nie przeszedł on choćby drugiego czytania.
Obecnie ochrona historycznych nieruchomości opiera się przede wszystkim na polityce administracyjnej, a nie na jednoznacznych obowiązkach ustawowych.
Ekspert obawia się również planowanej wyprzedaży lub wynajmowania zbędnych nieruchomości federalnych. Według budżetu z kwietnia 2024 roku ograniczenie powierzchni biurowej rządu ma przynieść 3,9 mld dolarów oszczędności w ciągu dziesięciu lat, a następnie 900 mln dolarów rocznie.
Wiebe ostrzega, iż zaniedbane budynki mogą trafiać do prywatnych właścicieli zainteresowanych przede wszystkim wartością gruntów, a nie zachowaniem historycznej zabudowy.
Podkreśla, iż odpowiedzialność rządu nie ogranicza się do reprezentacyjnych obiektów w Ottawie. Równie ważne zabytki znajdują się w innych częściach Kanady i także wymagają ochrony.
