1 godzina temu
Właściciele domów ogrzewanych drewnem powinni sprawdzić nie tylko piec czy kocioł. Przepisy antysmogowe obejmują również kominki, kozy i inne miejscowe ogrzewacze pomieszczeń. W wielu województwach korzystanie z urządzenia, które nie spełnia obowiązujących wymagań, może skończyć się mandatem do 500 zł, a po skierowaniu sprawy do sądu – grzywną do 5000 zł.
Fot. Warszawa w Pigułce.Nie oznacza to jednak ogólnopolskiego zakazu używania wszystkich starszych kominków. Zasady zależą od miejsca zamieszkania. Poszczególne sejmiki województw ustalają własne terminy, wymagania techniczne i ograniczenia dotyczące paliw oraz urządzeń grzewczych.
Kominki też podlegają przepisom antysmogowym
Uchwały antysmogowe kojarzą się przede wszystkim z likwidacją starych kotłów na węgiel, czyli popularnych kopciuchów.
Ich zakres jest jednak znacznie szerszy.
Mogą obejmować również piece, kozy oraz kominki, w których spalane jest drewno lub inne paliwo stałe.
Podstawę prawną stanowi art. 96 Prawa ochrony środowiska. Pozwala on sejmikom województw wprowadzać ograniczenia i zakazy dotyczące eksploatacji instalacji, w których spalane są paliwa.
W praktyce oznacza to, iż wymagania mogą różnić się w zależności od województwa, a choćby – w niektórych przypadkach – konkretnego miasta.
Ekoprojekt ma znaczenie przy kominkach
W wielu uchwałach jednym z podstawowych wymagań jest zgodność urządzenia z wymaganiami tzw. ekoprojektu.
Chodzi o parametry efektywności energetycznej oraz emisji zanieczyszczeń określone w przepisach unijnych dla miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń.
Nie każdy stary kominek spełnia te wymagania.
Dlatego właściciel powinien sprawdzić dokumentację techniczną urządzenia, instrukcję albo dokumenty producenta.
W czasie kontroli mogą one stanowić podstawę do wykazania, iż kominek spełnia wymagania obowiązujące na danym terenie.
Na Mazowszu przepisy już obowiązują
Dobrym przykładem jest województwo mazowieckie.
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska przypomniał we wrześniu 2026 roku, iż uchwała antysmogowa obejmuje również użytkowników kominków.
W przypadku kominka wymagane jest spełnienie wymagań ekoprojektu albo zastosowanie rozwiązania ograniczającego emisję pyłu do wartości odpowiadających tym wymaganiom.
Oznacza to, iż właściciel starego urządzenia nie powinien zakładać, iż problem dotyczy wyłącznie kotłów centralnego ogrzewania.
Nie zawsze trzeba wymieniać cały kominek
W części województw przepisy pozostawiają możliwość dostosowania starszego urządzenia.
Przykładowo w Małopolsce od 1 maja 2024 roku można używać kominków spełniających wymagania ekoprojektu albo urządzeń o sprawności cieplnej wynoszącej co najmniej 80 proc.
Jeżeli kominek nie spełnia tych warunków, może być konieczna jego wymiana albo wyposażenie w urządzenie ograniczające emisję pyłu do poziomu wymaganego przez ekoprojekt.
Takim rozwiązaniem może być np. odpowiednie urządzenie redukujące emisję.
Nie oznacza to jednak, iż zamontowanie dowolnego „filtra” automatycznie legalizuje każdy stary kominek.
Urządzenie musi faktycznie pozwolić osiągnąć wymagane parametry.
Kraków ma znacznie ostrzejsze zasady
Szczególnym przypadkiem jest Kraków.
Na terenie miasta obowiązuje zakaz spalania paliw stałych w kotłach, piecach i kominkach.
Oznacza to, iż choćby nowoczesny kominek spełniający wymagania ekoprojektu nie może być tam używany do spalania drewna tylko dlatego, iż jest urządzeniem niskoemisyjnym.
To pokazuje, dlaczego przy takich przepisach nie można stosować jednej zasady dla całej Polski.
Najpierw trzeba sprawdzić uchwałę obowiązującą w konkretnym miejscu.
Za złamanie uchwały mandat do 500 zł
Nieprzestrzeganie ograniczeń i zakazów określonych w uchwale antysmogowej jest wykroczeniem.
Art. 334 Prawa ochrony środowiska przewiduje za takie naruszenie karę grzywny.
W postępowaniu mandatowym straż miejska lub gminna może nałożyć mandat do 500 zł.
Jeżeli sprawa trafi do sądu, grzywna może wynieść od 20 do 5000 zł.
Nie jest więc prawdą, iż właściciel starego kominka automatycznie otrzyma 5000 zł kary podczas pierwszej kontroli.
To maksymalna wysokość grzywny, którą może orzec sąd za naruszenie przepisów uchwały antysmogowej.
Samo posiadanie starego kominka nie zawsze oznacza karę
To bardzo ważne rozróżnienie.
Przepisy antysmogowe dotyczą przede wszystkim eksploatacji instalacji.
Rządowy poradnik dotyczący kontroli palenisk wskazuje, iż sam fakt znajdowania się w domu urządzenia niespełniającego wymagań nie musi jeszcze oznaczać podstawy do ukarania.
Znaczenie ma jego użytkowanie.
Jeżeli podczas kontroli pojawią się dowody wskazujące, iż niedozwolony kominek jest używany, może zostać stwierdzone wykroczenie.
Dowodem nie musi być wyłącznie przyłapanie właściciela podczas rozpalania ognia. Znaczenie mogą mieć także inne okoliczności, np. popiół, pozostałości paliwa, zdjęcia czy zeznania świadków.
Kontroler może poprosić o dokumentację
Właściciel urządzenia powinien zachować dokumenty dotyczące jego parametrów.
Może to być instrukcja użytkowania, dokumentacja techniczna, wyniki badań albo dokument od producenta potwierdzający zgodność z wymaganiami ekoprojektu.
W niektórych regionach brak dokumentów może poważnie utrudnić wykazanie, iż urządzenie spełnia wymagania.
Dlatego dokumentacji nie warto wyrzucać choćby kilka lat po zakupie kominka.
Kontrole mogą prowadzić strażnicy i urzędnicy
Przestrzeganie uchwał antysmogowych mogą kontrolować m.in. straże miejskie i gminne oraz upoważnieni pracownicy samorządów.
Uprawnienia mają również inne służby przewidziane przepisami, w tym Policja, a w określonych przypadkach Inspekcja Ochrony Środowiska.
Kontrola może obejmować zarówno urządzenie grzewcze, jak i stosowane paliwo oraz dokumentację potwierdzającą parametry instalacji.
Kara może pojawić się ponownie
Mandat lub grzywna nie oznacza, iż właściciel może dalej bez konsekwencji korzystać z niedozwolonego urządzenia.
Jeżeli po pierwszej kontroli przez cały czas eksploatuje kominek niezgodny z uchwałą i podczas kolejnej kontroli ponownie zostanie stwierdzone naruszenie, może dojść do kolejnego postępowania.
Dlatego nie należy traktować grzywny jako jednorazowej „opłaty za możliwość dalszego palenia”.
Jeżeli lokalne przepisy wymagają dostosowania urządzenia, problem trzeba usunąć.
Nie we wszystkich województwach obowiązują takie same regulacje
Uchwały antysmogowe przyjęło większość województw.
Ministerstwo Klimatu wskazuje, iż takie regulacje obowiązują m.in. na Mazowszu, Śląsku, w Małopolsce, Wielkopolsce, na Dolnym Śląsku, Lubelszczyźnie, Pomorzu czy w województwie łódzkim.
Nie przyjęły ich natomiast województwa warmińsko-mazurskie i podlaskie.
Nawet pomiędzy regionami posiadającymi uchwały terminy i wymagania są różne.
Nie należy więc opierać się wyłącznie na ogólnopolskim artykule czy informacji znalezionej w mediach społecznościowych.
Jak sprawdzić swój kominek przed kontrolą?
Właściciel powinien przede wszystkim ustalić, jaka uchwała antysmogowa obowiązuje w jego województwie lub mieście.
Następnie warto:
Sprawdzić dokumentację kominka. Poszukaj informacji o zgodności z ekoprojektem, sprawności i emisji.
Zweryfikować lokalny termin. Sam fakt, iż urządzenie jest stare, nie mówi jeszcze, czy w danym województwie wolno go używać.
Sprawdzić możliwość modernizacji. W części regionów dopuszczalne jest zastosowanie urządzenia ograniczającego emisję zamiast wymiany całego kominka.
Zachować dokumenty. Podczas kontroli mogą być potrzebne do potwierdzenia parametrów urządzenia.
Do 5000 zł za używanie kominka niezgodnie z uchwałą
Właściciele kominków powinni więc sprawdzić lokalne przepisy jeszcze przed rozpoczęciem regularnego palenia.
Nie ma jednego ogólnopolskiego zakazu wszystkich starych kominków ani jednej daty ich obowiązkowej wymiany.
Są natomiast regionalne uchwały antysmogowe, które mogą wymagać zgodności z ekoprojektem, odpowiedniej sprawności, modernizacji urządzenia albo całkowicie zakazywać używania określonych paliw.
Za naruszenie obowiązującej uchwały można otrzymać mandat do 500 zł, a po skierowaniu sprawy do sądu grzywnę do 5000 zł. Najważniejsze jest więc nie to, ile lat ma kominek, ale czy wolno go eksploatować zgodnie z przepisami obowiązującymi w konkretnym miejscu.
