Izba Pamięci im. Wandy Traczyk-Stawskiej

17 września 2026 roku, podczas sesji Rady m.st. Warszawy, radni jednogłośnie przyjęli uchwałę w sprawie zmiany nazwy i statutu Muzeum Warszawy. Na jej mocy Izba Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy przy ul. Wolskiej 168 otrzymała imię Wandy Traczyk-Stawskiej. Uroczystość odbyła się 2 października, to nie tylko data zakończenia Powstania Warszawskiego, ale również Dzień Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy, ustanowionym z inicjatywy Wandy Traczyk-Stawskiej. To właśnie ona przez lata zabiegała o godne upamiętnienie tysięcy cywilnych ofiar Powstania, a pamięć o ich losach była jednym z najważniejszych elementów jej społecznej misji.

Dzięki wieloletniej pełnej oddania i determinacji pracy pani Wandy pamięć o tych, którzy zginęli bez broni w piwnicach, na ulicach, w ruinach domów została zachowana. Pani Wanda była inicjatorką budowy Izby Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy, upamiętniającej dziesiątki tysięcy mieszkanek i mieszkańców stolicy. Poprzez szczególną opiekę nad tym symbolicznym miejscem nieustannie przypominała nam, iż historia Powstania Warszawskiego to nie tylko heroizm walczących, ale także dramat cywilów, ludzi, którzy stali się ofiarami wojny, dzisiejsze upamiętnienie jest wyrazem naszej wdzięczności dla pani Wandy za mądrość i szlachetność za troskę o młode pokolenie oraz za wytrwałą działalność na rzecz wzajemnego zrozumienia i pokoju. – odczytała w liście od Rafała Trzaskowskiego, prezydenta m.st. Warszawy, jego zastępczyni Karolina Bober.

Strażniczka pamięci o Powstaniu

Szczególnym dziełem Wandy Traczyk-Stawskiej była właśnie Izba Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy. To z jej inicjatywy powstało miejsce, które dziś służy mieszkańcom i odwiedzającym jako przestrzeń edukacji, refleksji i budowania świadomości historycznej. Izba powstała z inicjatywy Społecznego Komitetu, którego przewodniczącą była Wanda Traczyk-Stawska. Kamień węgielny został wmurowany w lipcu 2021 roku.

Wanda przez całe swoje życie była wierna pamięci o swoich poległych kolegach i koleżankach oraz wartościom, o które walczyliśmy w Powstaniu Warszawskim. Nadanie Izbie Pamięci jej imienia to wyraz szacunku dla jej służby, postawy i wieloletniej pracy na rzecz zachowania prawdy historycznej. Wanda zawsze podkreślała znaczenia szacunku, wolności, solidarności i życia w pokoju – zaznaczył Janusz Maksymowicz, prezes Związku Powstańców Warszawskich

Jej nazwisko w nazwie Izby Pamięci, przypomina, iż pamięć wymaga troski, zaangażowania i ludzi, którzy potrafią upominać się o tych, których głos nie może już wybrzmieć.

Wanda Traczyk-Stawska jest dziś z nami w tym miejscu poprzez swoje dzieło, pamięć i wartości, które pozostawiła. Była nie tylko żołnierką i nauczycielką, ale przede wszystkim niezłomną strażniczką pamięci o Powstańcach i cywilnych mieszkańcach Warszawy. Nadanie jej imienia Izbie Pamięci stanowi wyraz wdzięczności za jej inicjatywy, które na trwałe wpisały się w historię miasta, oraz zobowiązanie kolejnych pokoleń do pielęgnowania pamięci, której poświęciła całe życie – powiedział Michał Szczerba, poseł do Parlamentu Europejskiego.

Podczas uroczystości odsłonięta została nowa nazwa placówki: Izba Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy im. Wandy Traczyk-Stawskiej.

„…mam obowiązek żeby ten cmentarz wołał na cały świat…„

Na Cmentarzu Powstańców Warszawy spoczywają uczestnicy Powstania Warszawskiego oraz tysiące mieszkańców miasta, którzy zginęli w 1944 roku. Pani Wanda z pełnym zaangażowaniem poświęciła swoje życie, aby o niego dbać. Dzięki jej staraniom, nie tylko zachował swój historyczny charakter, ale również zyskał nowe elementy edukacyjne. Konsekwentnie zabiegała o konserwację i renowację grobów, pomników i tablic pamiątkowych.

Dzisiaj, gromadzi nas tutaj testament Pani Wandy. Przy każdym spotkaniu, mówiła: macie bardzo dużo do zrobienia. Pamiętajmy o tym, bo pamięć o wydarzeniach, o ludziach, o odwadze, o niezłomności, to jest to, z czego my musimy czerpać. Bo przyszłość, którą budujemy, przyszłość, którą będą budowały kolejne pokolenia, musi być lepsza, musi być bezpieczna, musi być z pamięcią o tym, iż wtedy, kiedy nie mówimy stop złu, wtedy, kiedy nie stawiamy tamy obojętności, dzieją się złe rzeczy. Ale dzisiaj gromadzi nas tutaj pamięć i wdzięczność za to wszystko, co zrobiła pani Wanda. – mówiła Magdalena Roguska, sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Pamięć przekazywana kolejnym pokoleniom

Izba Pamięci pełni nie tylko funkcję miejsca upamiętnienia. Jest również przestrzenią spotkania z historią. Pozwala spojrzeć na Powstanie Warszawskie także z perspektywy zwykłych mieszkańców miasta i ogromu tragedii, jaka dotknęła Warszawę w 1944 roku.

Czujemy odpowiedzialność za testament ideowy pani Wandy, ale też głęboką potrzebę, żeby kontynuować działania pani Wandy na wielu różnych płaszczyznach. – podkreśliła Katarzyna Wagner, dyrektor Muzeum Warszawy.