Historie mierzone w kilometrach – Międzynarodowy Dzień Archiwów

Zdjęcie: 07.06.2024. Kielce. Archiwum Państwowe. Międzynarodowy Dzień Archiwów / Fot. Wiktor Taszłow - Radio Kielce

Dwa kilometry bieżące dokumentów, unikalne listy z obozów pracy oraz pamiątki po bohaterach regionu – to codzienność kieleckich archiwistów. Z okazji Międzynarodowego Dnia Archiwów Delegatura Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach przypomina o roli, jaką odgrywają dokumenty w odkrywaniu prawdy historycznej.

Jak mówi Iwona Czyżyk kierownik Wydziału Archiwalnego Delegatury IPN w Kielcach, ich zasób to przede wszystkim świadectwa tragicznych wydarzeń XX wieku.

– To głównie dokumenty dotyczące zbrodni nazistowskich, komunistycznych oraz zbrodni popełnionych przeciwko ludzkości i pokojowi. Nasz zasób liczy ponad dwa kilometry bieżących akt. Obrazowo mówiąc, gdybyśmy ustawili te dokumenty pionowo, tak jak książki na półce, utworzyłyby one linię o długości właśnie około dwóch kilometrów – tłumaczy.

Wśród milionów stron dokumentów znajdują się unikalne pamiątki o szczególnej wartości historycznej i emocjonalnej

– Jedną z naszych archiwalnych perełek jest dar przekazany przez rodzinę Władysława Franasia, najmłodszego legionisty Józefa Piłsudskiego. W kolekcji tej znajdują się również dokumenty dotyczące jego syna, który przebywał w niemieckim obozie pracy przymusowej. Są to niezwykle poruszające materiały, wśród których znajduje się korespondencja listowa podczas pobytu w obozie – mówi Iwona Czyżyk.

Kieleckie archiwum skrywa również kolekcje o charakterze regionalnym i pomaga w zamykaniu zagadkowych historii z przeszłości lokalnych bohaterów.

– Bardzo ciekawym zbiorem przekazanym do naszego zasobu jest kolekcja Katarzyny Ciepieli, bratanicy Ludwika Machalskiego pseudonim Mnich działacza opozycji antykomunistycznej. Dokumenty te zawierają osobiste świadectwa, w tym jego legitymacje szkolne i studenckie. To postać o tyle tragiczna, iż w 1951 roku wykonano na nim wyrok śmierci i przez lata nie było wiadomo, gdzie spoczywa jego ciało. Dysponujemy listem, który Machalski napisał do matki w dniu swojej egzekucji. Instytut Pamięci Narodowej prowadził długie poszukiwania jego szczątków, które ostatecznie udało się odnaleźć i zidentyfikować. Dziś jest już pochowany na cmentarzu na kieleckich Piaskach, co czyni tę historię niezwykle piękną i wzruszającą – podkreśla Iwona Czyżyk.

Kierownik Wydziału Archiwalnego zachęca mieszkańców regionu, aby nie obawiali się dzielić domowymi pamiątkami. Wskazuje, iż to właśnie pojedyncze losy budują tożsamość narodową.

– Dziś z okazji dnia archiwów najważniejszym przesłaniem jest apel, aby nie trzymać takich dokumentów i osobistych historii głęboko w szufladach. Często komuś może się wydawać, iż posiadane pamiątki są nieważne lub pozbawione wartości. Zapraszam do nas – chętnie pokierujemy, pomożemy i opowiemy, w jaki sposób przechowujemy takie dokumenty i jak o nie dbamy, by nie zapadły się w niepamięć. Oferujemy profesjonalne ocalenie od zapomnienia historii pojedynczych osób, ponieważ to właśnie te jednostkowe losy tworzą naszą wspólną, wielką historię – mówi Iwona Czyżyk.

Obchodzony 9 czerwca Międzynarodowy Dzień Archiwów to święto ustanowione przez Międzynarodową Radę Archiwów (ICA), którego celem jest zwiększenie świadomości społecznej na temat znaczenia archiwów w ochronie pamięci narodowej, tożsamości i praworządności.

---