Gwarancja pochodzenia energii – co to jest i jak ją uzyskać

Co to jest gwarancja pochodzenia energii?

Gwarancja pochodzenia energii dla firm to elektroniczny dokument wydawany przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE), który poświadcza, iż wskazana w nim ilość energii elektrycznej wprowadzona do sieci została wytworzona z odnawialnych źródeł energii. Podstawę prawną stanowi ustawa z dnia 20 lutego 2015 roku o odnawialnych źródłach energii.

Każda gwarancja pochodzenia:

• odpowiada dokładnie 1 MWh energii elektrycznej,
• wskazuje rodzaj źródła odnawialnego, z którego energia została wyprodukowana (np. energia wiatrowa, słoneczna, wodna, biomasa),
• zawiera informacje o lokalizacji instalacji, okresie wytwarzania oraz technologii,
• jest ważna przez 12 miesięcy od zakończenia okresu wytwarzania energii.

Po wykorzystaniu (umorzeniu) gwarancji nie może ona zostać ponownie użyta ani sprzedana.

Podstawowe znaczenie ma zrozumienie, iż gwarancja pochodzenia nie dotyczy fizycznego przepływu prądu. Energia w sieci przesyłowej i dystrybucyjnej jest wspólna dla wszystkich odbiorców. Gwarancja pochodzenia energii elektrycznej OZE potwierdza więc pochodzenie w sensie bilansowym i dokumentacyjnym, a nie to, iż konkretna zielona megawatogodzina popłynęła bezpośrednio do danego zakładu czy biura. Firma pobiera zatem ten sam strumień energii, ale poprzez nabycie i umorzenie gwarancji pochodzenia, wspiera produkcję energii z OZE w skali systemowej.

Czy gwarancja pochodzenia potwierdza energię z OZE?

Jak wyjaśnia doradca energetyczny Eco dla Biznesu – gwarancja pochodzenia jednoznacznie potwierdza energię OZE dla firm, ale wyłącznie w sensie formalnym i rozliczeniowym. Jest to w tej chwili najbardziej uznany w Unii Europejskiej instrument dokumentacyjny potwierdzający pochodzenie energii oraz mechanizm, który umożliwia firmom wykazanie korzystania z tzw. zielonej energii dla firm z gwarancją pochodzenia. Funkcjonują one w jednolitym systemie europejskim, co zapewnia ich wiarygodność i rozpoznawalność także poza Polską.

Z tego względu gwarancja pochodzenia jest powszechnie akceptowana:

• w raportach ESG i raportach niefinansowych,
• w raportach śladu węglowego organizacji (zakres Scope 2),
• w procedurach przetargowych i zapytaniach ofertowych,
• w relacjach z bankami, instytucjami finansowymi i inwestorami.

Jak działa gwarancja pochodzenia energii w praktyce?

Aby zrozumieć, jak działa dokument potwierdzający pochodzenie energii, warto przyjrzeć się całemu systemowi wydawania i obrotu.

Proces rozpoczyna się u producenta OZE. Po wytworzeniu energii i wprowadzeniu jej do sieci elektroenergetycznej, składa wniosek o wydanie gwarancji pochodzenia. Dane w nim zawarte podlegają weryfikacji. Najczęściej dokonuje tego operator systemu elektroenergetycznego lub akredytowana jednostka odpowiedzialna za potwierdzenie ilości i źródła wytworzonej energii.

Po pozytywnej weryfikacji dokument trafia do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, który wydaje gwarancję pochodzenia w formie elektronicznej. Od tego momentu staje się on oficjalnym, prawnie obowiązującym dokumentem potwierdzającym wytworzenie 1 MWh energii z OZE.

Wydane gwarancje są następnie zapisywane w Rejestrze Gwarancji Pochodzenia prowadzonym przez Towarową Giełdę Energii. Rejestr ten umożliwia:

• ewidencję wszystkich wydanych gwarancji,
• ich obrót rynkowy,
• przenoszenie pomiędzy podmiotami,
• oraz finalne umorzenie gwarancji pochodzenia energii.

Umorzenie oznacza, iż dana gwarancja zostaje przypisana do konkretnego odbiorcy końcowego (np. firmy) i trwale wycofana z dalszego obrotu. Od tego momentu nie może być ponownie sprzedana ani wykorzystana przez inny podmiot.

Kto może wystąpić o gwarancję pochodzenia energii?

O wydanie gwarancji pochodzenia mogą występować wytwórcy energii z OZE. Nie chodzi tu wyłącznie o duże instalacje, ale także mniejsze źródła (z wyłączeniem mikroinstalacji w określonych przypadkach). Ustawa o OZE dopuszcza również wydawanie gwarancji dla innych nośników energii, takich jak biometan, wodór odnawialny, ciepło czy chłód z OZE.

Firmy zużywające energię nie występują o gwarancje bezpośrednio, ale nabywają je na rynku. Mogą to zrobić:

• wraz z zakupem energii elektrycznej (w ramach jednej oferty handlowej),
• niezależnie od fizycznej dostawy energii, jako osobny produkt certyfikacyjny,
• na rynku krajowym lub europejskim, w zależności od potrzeb raportowych i strategii ESG firmy.

W ten sposób zapewniona jest duża elastyczność w kształtowaniu polityki ekologicznego wizerunku marki.

Gwarancja pochodzenia a świadectwa pochodzenia energii

Warto w tym miejscu wyraźnie rozróżnić gwarancję pochodzenia od świadectw pochodzenia energii, często określanych jako zielone certyfikaty. Choć oba instrumenty dotyczą energii odnawialnej, ich funkcja i charakter prawny są zupełnie inne.

Świadectwa pochodzenia energii:

• są prawami majątkowymi,
• stanowią element systemu wsparcia dla wytwórców OZE,
• podlegają obowiązkowi umarzania przez określone podmioty (np. sprzedawców energii),
• mają realną wartość regulacyjną i finansową,
• są instrumentem realizacji polityki energetycznej państwa.

Z kolei gwarancje pochodzenia energii:

• nie są prawami majątkowymi,
• nie wynikają z obowiązku ustawowego po stronie odbiorców energii,
• nie pełnią funkcji wsparcia finansowego dla wytwórców,
• mają charakter informacyjny, dokumentacyjny i ewidencyjny,
• służą wyłącznie do potwierdzania pochodzenia energii dla odbiorcy końcowego (firmy, instytucji, organizacji).

Tym samym świadectwa pochodzenia są narzędziem regulacyjnym i ekonomicznym systemu wsparcia OZE. Równocześnie gwarancje pochodzenia są narzędziem transparentności, raportowania i wiarygodności środowiskowej. Oba narzędzia różnią się zatem pod kątem podatkowym, księgowym czy w kontekście rozliczania śladu węglowego.

Gwarancja pochodzenia a raportowanie ESG

Do czego służy gwarancja pochodzenia energii? Firmy sięgają po ten instrument głównie z powodu raportowania ESG. W obszarze „E” przedsiębiorstwa muszą wykazać m.in.:

• zużycia energii elektrycznej,
• emisyjności energii wykorzystywanej w działalności operacyjnej,
• udziału energii z OZE w miksie energetycznym,
• wpływu zużycia energii na ślad węglowy organizacji.

Bez gwarancji pochodzenia energii nie istnieje formalna, audytowalna podstawa do uznania energii za odnawialną w rozumieniu standardów raportowych. Sama deklaracja dostawcy lub ogólne informacje o zielonej energii nie są wystarczające w procesach sprawozdawczych.

Te wytyczne dotyczą zarówno raportów dobrowolnych, jak i obowiązkowych (raportów sporządzanych zgodnie z wymogami dyrektywy CSRD, standardami ESRS oraz innymi europejskimi i międzynarodowymi ramami raportowania niefinansowego).

Czy gwarancja pochodzenia jest obowiązkowa? Nie. Jest to instrument dobrowolny dla sektora MŚP, jednak tylko ona stanowi niezbędny element wiarygodnego, zgodnego ze standardami wykazywania udziału energii odnawialnej w działalności przedsiębiorstwa. Warto też zwrócić uwagę, iż dokument gwarancji jest coraz częściej:

• wymogiem kontraktowym,
• elementem procedur zakupowych,
• standardem w relacjach z dużymi odbiorcami i instytucjami finansowymi.

Brak gwarancji nie oznacza naruszenia prawa, ale może ograniczać możliwości wykazania korzystania z zielonej energii (certyfikat).

Ceny gwarancji pochodzenia – aktualna sytuacja rynkowa

Rok 2025 przyniósł istotne zmiany na rynku gwarancji pochodzenia. Po okresie bardzo wysokich cen w latach 2022–2023, w tej chwili obserwujemy wyraźną korektę. W marcu średnia cena gwarancji pochodzenia na Towarowej Giełdzie Energii spadła do około 5,3 zł/MWh, czyli poziomu czterokrotnie niższego od rekordów z października 2023 roku. Pod koniec roku kształtował się on na jeszcze nieco niższym poziomie.

Jednocześnie wolumen obrotu przekracza wielokrotnie 5,7 TWh miesięcznie. To świadczy o rosnącym wykorzystaniu tego instrumentu przez firmy. Dla przedsiębiorstw z sektora MŚP certyfikat w postaci gwarancji pochodzenia stał się relatywnie tanim i łatwo dostępnym narzędziem.

Jak firmy mogą wykazać korzystanie z zielonej energii?

Istnieją trzy główne, formalnie uznawane sposoby wykazywania korzystania z energii odnawialnej:

• własna produkcja energii z OZE – poprzez inwestycje we własne instalacje odnawialne (np. fotowoltaika, biogaz, wiatr),
• kontrakty PPA (Power Purchase Agreement) – długoterminowe umowy zakupu energii bezpośrednio od wytwórców OZE,
• zakup i umorzenie gwarancji pochodzenia energii.

Każde z tych rozwiązań ma inne wymagania organizacyjne, finansowe i operacyjne. Dla wielu mniejszych i średnich przedsiębiorstw to właśnie gwarancja pochodzenia energii elektrycznej z OZE jest rozwiązaniem najbardziej elastycznym, najszybszym do wdrożenia i niewymagającym inwestycji infrastrukturalnych. Bardzo często wystarczy zdecydować się na doradztwo energetyczne dla biznesu i w ciągu kilku dni można poprawić wizerunek własnej marki. Takie usługi świadczy Eco dla Biznesu.

Liczne badania potwierdzają, iż konsumenci coraz częściej kierują się w swoich decyzjach wartościami wyznawanymi przez firmę. Na szczycie zachowań pożądanych dla wielu branż jest troska o środowisko i przyszłość planety. Wiedząc, jak potwierdzić pochodzenie energii z OZE, można bardzo łatwo dołączyć do grona organizacji, które wyznaczają rynkowe trendy, są przyjazne dla przyrody i kreują wielopoziomową politykę Corporate Social Responsibility.