Filharmonia Opolska im. Józefa Elsnera stawia na przyszłość. Nowe technologie w służbie dźwięku i środowiska

Ponad 1,2 mln złotych dofinansowania z Krajowego Planu Odbudowy, pięć interdyscyplinarnych projektów i wyraźny zwrot w stronę nowych technologii oraz edukacji ekologicznej – Filharmonia Opolska podsumowała cykl inicjatyw zrealizowanych w ramach programu NextGenerationEU. Instytucja nie tylko wzbogaciła repertuar, ale też zmieniła sposób komunikacji z publicznością i otworzyła się na współpracę z naukowcami oraz ekspertami od sztucznej inteligencji.

Konferencja prasowa podsumowująca przedsięwzięcia realizowane w ramach KPO (Inwestycja A2.5.1) była okazją do pokazania skali zmian. Projekty łączyły muzykę klasyczną z nowoczesnymi technologiami, edukacją oraz refleksją nad kondycją środowiska naturalnego regionu.

– Daliśmy nowe życie starym instrumentom, rozmawialiśmy o wyzwaniach związanych z Odrą i wprowadziliśmy sztuczną inteligencję do naszych działań – mówił dyrektor instytucji, prof. Maciej Fortuna. – Harfa, którą sztuczna inteligencja, ale też nowe technologie przywróciły do życia, zmieniły pierwotne przeznaczenie instrumentów przeznaczonych już do likwidacji. Mieliśmy projekt „Odra”, gdzie graliśmy koncerty multimedialne. Wreszcie wydarzenie będące oczkiem w głowie melomanek i melomanów – Konkurs Muzyki Polskiej im. Józefa Elsnera, pierwsza edycja.

Wicemarszałek województwa opolskiego Zbigniew Kubalańca podkreślał finansowy i organizacyjny wymiar przedsięwzięcia: – To kolejny dowód na to, iż Filharmonia Opolska otwiera się na nowe środowiska. Przy tych pięciu projektach ponad 1,2 mln złotych pochodziło ze środków zewnętrznych, a ponad 400 tys. zł stanowił wkład własny samorządu województwa.

Rzeka jako temat artystyczny i obywatelski

Jednym z najbardziej wyrazistych projektów było interdyscyplinarne wydarzenie „Odra: rzeka znaczeń”. Multimedialne koncerty, wizualizacje generowane z użyciem algorytmów AI oraz debaty z udziałem ekspertów środowiskowych stworzyły przestrzeń do rozmowy o stanie rzeki i wyzwaniach klimatycznych. Muzyka stała się medium refleksji nad odpowiedzialnością człowieka wobec natury, a filharmonia – miejscem dialogu między nauką, sztuką i społecznością regionu.

Konkurs z algorytmem w jury

Pierwsza edycja Ogólnopolskiego Konkursu Muzyki Polskiej im. Józefa Elsnera zgromadziła młodych skrzypków z całego kraju. Wydarzenie, którego finał zwieńczył koncert laureatów z Orkiestrą Filharmonii, miało tradycyjną formułę artystycznej rywalizacji, ale wzbogacono je o nowoczesny element: dodatkową nagrodę przyznawaną przez algorytm sztucznej inteligencji.

Przewodniczącym jury był wybitny skrzypek, prof. dr hab. Konstanty Andrzej Kulka, a sam konkurs stał się jednym z najważniejszych punktów sezonu artystycznego w regionie.

Drugie życie instrumentów

Projekt „Instrumentalne Transformacje” był przykładem twórczego wykorzystania idei upcyclingu. Z wycofanych z użytku instrumentów powstała interaktywna instalacja dźwiękowa, w której publiczność – dzięki czujnikom i aplikacji internetowej – mogła współtworzyć brzmienie.

W realizację przedsięwzięcia zaangażowali się artyści i naukowcy z ośrodków akademickich, m.in. z Uniwersytetu Artystycznego im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu, Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach oraz Politechniki Opolskiej, gdzie opracowano algorytm sztucznej inteligencji obsługujący system instalacji. Honorowy patronat nad wystawą objął marszałek województwa opolskiego Szymon Ogłaza.

Plakat, który „ożywa”

Nowoczesne technologie zmieniły także sposób komunikacji z odbiorcami. W projekcie „Interaktywne Plakaty AR” tradycyjny afisz koncertowy stał się nośnikiem rozszerzonej rzeczywistości. Po zeskanowaniu telefonem grafika odsłaniała materiały wideo i treści edukacyjne. To rozwiązanie, które zwiększa dostępność oferty i przyciąga młodsze pokolenie melomanów.

Rekord i wspólnota

Finałem cyklu była „Złota Trąbka” – konkurs i przegląd instrumentów dętych. Wydarzenie zakończyło się ustanowieniem Rekordu Polski w najliczniejszym wspólnym wykonaniu „Karolinki” na instrumentach dętych. Obok rywalizacji muzycznej odbyły się panele edukacyjne, w tym dyskusja „Czyste powietrze”, a w ocenie uczestników ponownie wykorzystano narzędzia AI.

Trwałe efekty

Realizacja projektów w ramach KPO pozwoliła Filharmonii rozwinąć infrastrukturę technologiczną, wzmocnić współpracę z partnerami – od szkół muzycznych po instytucje badawcze – oraz wypracować nowe modele pracy z publicznością. Wsparcie Unii Europejskiej i Samorządu Województwa Opolskiego przełożyło się nie tylko na jednorazowe wydarzenia, ale także na trwałą zmianę kompetencji i kierunku rozwoju instytucji.

W praktyce oznacza to, iż filharmonia przestaje być wyłącznie miejscem koncertów. Staje się laboratorium dźwięku, przestrzenią debaty o ekologii i polem eksperymentu z technologią. Muzyka pozostaje w centrum, ale jej otoczenie – cyfrowe, edukacyjne i społeczne – wyraźnie się poszerza.

Fot. melonik