Liliana Wiadrowska w filmie opublikowanym 13 czerwca 2026 r. ocenia, iż krytyka banderyzmu bywa zbywana zarzutem ruskiej propagandy bez odpowiedzi na fakty. Dla Polski oznacza to spór o prawo do własnej pamięci historycznej, trzeźwej polityki wobec Ukrainy i debaty wolnej od propagandowych etykiet.
Etykieta, która ma zamknąć rozmowę
Zarzut ruskiej propagandy bywa w polskiej debacie używany jak przycisk kończący rozmowę. Nie trzeba wtedy sprawdzać źródła, odpowiadać na pytanie ani mierzyć się z niewygodnym faktem. Wystarczy przypisać rozmówcy obcy interes. To mechanizm wygodny dla ludzi, którzy chcą uniknąć sporu o kult OUN-UPA, ludobójstwo Polaków i warunki uczciwego pojednania z Ukrainą.
Liliana Wiadrowska opisuje ten problem w rozmowie opublikowanej na kanale *Polka na Bałkanach*. W filmie *Banderowcy są wśród nas. Nienawidzą nas bardziej niż Rosjan?* Wiadrowska mówi w 39:46: „Tam nie ma innych argumentów”
To trafna diagnoza metody, choć nie rozstrzyga automatycznie każdego sporu. Rosja rzeczywiście prowadzi działania propagandowe przeciw Polsce i Ukrainie. Z tego nie wynika jednak, iż każdy fakt szkodliwy dla wizerunku władz w Kijowie został wymyślony w Moskwie. Prawdziwość twierdzenia zależy od dowodów. Nie od tego, komu politycznie może się ono przydać.
Podobny mechanizm etykietowania pojawia się także w sporach krajowych. Wcześniejsza debata z udziałem Wiadrowskiej pokazała, jak etykiety wypierają rozmowę o bezpieczeństwie. Gdy przeciwnik zostaje opisany jako agent, ekstremista albo propagandysta, publiczność ma przestać słuchać jego argumentów. To oszczędza wysiłku, ale niszczy zdolność państwa do rozpoznawania rzeczywistości.
Fakty o OUN-UPA nie pochodzą z Kremla
Polskie stanowisko w sprawie zbrodni OUN-UPA ma podstawę w badaniach historycznych i aktach państwowych. Ustawa z 4 czerwca 2025 r. ustanowiła 11 lipca świętem państwowym pod nazwą Narodowy Dzień Pamięci o Polakach, Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej. W obowiązującym akcie prawnym zapisano, iż zamordowano ponad sto tysięcy Polaków, głównie mieszkańców wsi.
Jest to stanowisko Rzeczypospolitej, a nie rosyjska narracja. Można dyskutować o szczegółach, zakresie odpowiedzialności poszczególnych struktur i polityce pamięci, ale nie wolno sprowadzać udokumentowanej zbrodni do narzędzia bieżącej wojny informacyjnej. Państwo, które rezygnuje z własnego języka opisu historii, oddaje część suwerenności.
Trzeba zarazem zachować precyzję. Odpowiedzialność ponoszą sprawcy, dowódcy i formacje uczestniczące w zbrodniach, a nie cały naród ukraiński. Wielu Ukraińców ratowało polskich sąsiadów i płaciło za to życiem. Krytyka banderyzmu nie daje prawa do pogardy wobec Ukraińców jako ludzi. Twarda pamięć i ludzka godność mogą i powinny iść razem.
Świat nie mieści się w dwóch przegródkach
Wojna Rosji przeciw Ukrainie sprzyja czarno-białemu myśleniu. Rosyjski imperializm jest realnym zagrożeniem dla bezpieczeństwa Polski. Ukraina broni się przed agresją. Oba zdania są prawdziwe. Prawdziwe pozostaje również to, iż Polska ma własne interesy, własne rachunki historyczne i prawo wymagać szacunku dla swoich ofiar.
W tym kontekście Liliana Wiadrowska stwierdza w 40:02, w filmie *Banderowcy są wśród nas. Nienawidzą nas bardziej niż Rosjan?* na kanale *Polka na Bałkanach*: „gdzie nie ma ludzi niewinnych praktycznie”
Jej wypowiedź jest przestrogą przed moralnym uproszczeniem. Nie oznacza zrównania agresora z napadniętym ani rozmycia win konkretnych sprawców. Oznacza zgodę na badanie pełnego obrazu. Sojusz polityczny nie może działać jak immunitet od krytyki, a wojna nie może kasować historii. Realizm narodowy wymaga równoczesnego rozpoznawania rosyjskiego zagrożenia i obrony polskiej pamięci.
Taka postawa chroni też debatę przed rosyjską manipulacją. Kreml najłatwiej wykorzystuje tematy zakazane, przemilczane i pozostawione bez uczciwej odpowiedzi. jeżeli polskie instytucje same mówią o Wołyniu, prowadzą badania i wspierają godne pochówki, obca propaganda traci monopol na podnoszenie bolesnych spraw. Milczenie nie rozbraja kłamstwa. Zostawia mu wolne pole.
Pamięć i kooperacja nie muszą się wykluczać
Rok 2026 przyniósł konkretne prace poszukiwawcze i ekshumacyjne na Wołyniu oraz w innych miejscach na Ukrainie. W odpowiedzi na interpelację poselską polski rząd poinformował, iż proces wydawania zgód przebiegał bez zakłóceń, a działania były prowadzone we współpracy ze stroną ukraińską. To fakt ważny, bo pokazuje, iż nacisk na prawdę może przynosić praktyczny rezultat.
W Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej odnaleziono szczątki ofiar, a 55 zamordowanych, w tym 26 dzieci, doczekało się państwowego pogrzebu. Taki czyn znaczy więcej niż dziesiątki deklaracji o pojednaniu. Pojednanie zaczyna się od imienia ofiary, grobu i odpowiedzialności, nie od żądania ciszy.
Polska powinna wspierać Ukrainę tam, gdzie wymaga tego nasze bezpieczeństwo, i stawiać wymagania tam, gdzie chodzi o prawdę historyczną oraz szacunek dla obywateli II Rzeczypospolitej. To nie jest sprzeczność. Tak wygląda polityka dojrzałego państwa, które nie myli solidarności z rezygnacją z własnego interesu.
Jak sprawdzać zarzut propagandy
Oskarżenie o udział w propagandzie powinno być początkiem weryfikacji, a nie końcem rozmowy. Trzeba wskazać, które twierdzenie jest fałszywe, skąd pochodzi i jaki zabieg manipulacyjny zastosowano. Czy podano nieprawdziwą liczbę? Czy wyrwano dokument z kontekstu? Czy prawdziwy fakt połączono z fałszywym wnioskiem? Bez takiego wyjaśnienia zarzut pozostaje polityczną pałką.
W sprawie Wołynia podstawą powinny być dokumenty państwowe, badania historyków, wyniki ekshumacji i świadectwa poddane krytyce źródłowej. Materiał pochodzący z rosyjskiego medium może być niewiarygodny, ale sama droga publikacji nie zmienia prawdy w fałsz ani fałszu w prawdę. Źródło trzeba ocenić, fakt sprawdzić, a interpretację oddzielić od obu. Dopiero wtedy można uczciwie rozstrzygnąć spór.
Ta zasada działa również w drugą stronę. Prawicowy autor nie uzyskuje automatycznie racji dlatego, iż mówi o polskiej krzywdzie. Liczby, nazwiska i daty przez cały czas wymagają dowodów. Obrona pamięci narodowej traci wiarygodność, gdy dopuszcza przesadę. Prawda o zbrodniach OUN-UPA jest wystarczająco ciężka. Nie trzeba jej wzmacniać twierdzeniami bez pokrycia.
Polskie instytucje powinny odpowiadać na manipulację własną pracą: otwartymi archiwami, badaniami, identyfikacją szczątków i edukacją. Wtedy obywatel nie musi wybierać między przemilczeniem a przekazem obcego państwa. Otrzymuje wiedzę potwierdzoną przez Rzeczpospolitą. To najlepsza ochrona przed wojną informacyjną.
Polski interes nie potrzebuje cudzej zgody
Relacje polsko-ukraińskie mają wymiar bezpieczeństwa, gospodarki i historii. Rosyjska agresja sprawia, iż niektóre cele Warszawy i Kijowa są wspólne, ale wspólnota zagrożenia nie usuwa różnic. Polska pomoc powinna służyć polskiemu bezpieczeństwu, a nie prowadzić do zawieszenia prawa do krytyki. Przyjaźń między państwami nie polega na jednostronnym milczeniu.
Władze w Kijowie mają prawo budować własną politykę pamięci. Polska ma takie samo prawo do oceny tej polityki, zwłaszcza gdy honorowane są osoby lub formacje obciążone zbrodniami na obywatelach II Rzeczypospolitej. Sprzeciw wobec kultu OUN-UPA nie jest atakiem na prawo Ukrainy do niepodległości. Jest obroną polskich ofiar i warunkiem relacji opartej na prawdzie.
Spór ma też wymiar prawny. W debacie publicznej wraca projekt ustawowej ochrony przed propagowaniem banderyzmu. Można różnić się w ocenie konkretnych przepisów, ich zakresu i skuteczności. Nie można jednak udawać, iż sam problem został wymyślony przez Moskwę. Polskie państwo już uznało ludobójczy charakter zbrodni OUN-UPA i ustanowiło dzień pamięci ich ofiar.
Dojrzała polityka wymaga dwóch zdolności naraz: współpracy przeciw wspólnemu zagrożeniu oraz obrony spraw, w których interesy partnerów się rozchodzą. Rezygnacja z jednej czyni państwo bezbronnym, rezygnacja z drugiej czyni je niesamodzielnym. Polska nie musi wybierać między bezpieczeństwem a pamięcią. Musi prowadzić oba zadania własnym głosem.
Odpowiedzialność mediów i polityków
Media mają w tym sporze obowiązek większy niż powtarzanie najmocniejszej etykiety. Dziennikarz powinien zapytać oskarżającego, który konkretny fragment wypowiedzi uważa za rosyjski przekaz i na jakiej podstawie. Powinien też sprawdzić, czy zakwestionowane dane znajdują potwierdzenie w polskich archiwach albo dokumentach urzędowych. Bez tej pracy program publicystyczny zamienia się w widowisko lojalności.
Politycy chętnie korzystają z prostego podziału, bo pozwala on ominąć odpowiedzialność za własne decyzje. Krytykę polityki wobec Kijowa można wtedy przedstawić jako pomoc dla Kremla, a pytanie o wzajemność jako atak na sojusznika. Taki język zubaża polską politykę zagraniczną. Obywatele mają prawo pytać o koszty, cele i warunki wsparcia bez podejrzenia, iż samo pytanie jest zdradą.
Także środowiska broniące pamięci Wołynia powinny pilnować języka. Ostra krytyka ideologii, organizacji i decyzji władz jest potrzebna. Przenoszenie winy sprawców na współczesnych Ukraińców byłoby fałszem i moralnym błędem. Ułatwiłoby też przeciwnikom przedstawienie całej sprawy jako etnicznej wrogości, a nie sporu o prawdę, pochówek i odpowiedzialność.
Najlepszą odpowiedzią na propagandę pozostaje jawność. Państwo powinno publikować wyniki badań, wspierać rodziny ofiar i informować o postępach ekshumacji. Wtedy debata opiera się na materiale dostępnym obywatelom, a oskarżenie o obcy przekaz można sprawdzić. Polska pamięć nie potrzebuje krzyku. Potrzebuje instytucji, które wykonują swoją pracę. Redakcja, która wymaga dowodów od każdej strony, wzmacnia państwo i chroni wiarygodność debaty.
Ironia, która odsłania mechanizm
W końcowej części rozmowy Wiadrowska ironicznie odtwarza sposób zbywania niewygodnych informacji. W filmie *Banderowcy są wśród nas. Nienawidzą nas bardziej niż Rosjan?* na kanale *Polka na Bałkanach* mówi w 46:57: „To w ogóle to wszystko to ruska propaganda.”
Sens tej wypowiedzi jest czytelny w kontekście rozmowy. Autorka nie potwierdza rosyjskiej narracji, ale kpi z automatycznej odpowiedzi, która ma unieważnić cały niewygodny materiał. Takiego skrótu nie należy zastępować skrótem przeciwnym. Nie każda krytyka Ukrainy jest prawdziwa, podobnie jak nie każda jest rosyjską operacją. Każdy przypadek wymaga źródeł i oceny.
Dobra debata zaczyna się od trzech pytań: co dokładnie twierdzisz, na jakich dowodach się opierasz, jakie wnioski z nich wynikają. Etykieta nie odpowiada na żadne z nich. Jest narzędziem dyscyplinowania rozmówcy i sygnałem dla publiczności, iż pewnych tematów lepiej nie dotykać.
Dla Polski stawka jest konkretna. Chodzi o prawo do nazywania ludobójstwa, godnego pochówku ofiar, ochrony prawdy historycznej i prowadzenia polityki zagranicznej według polskiego interesu. Rosyjską propagandę trzeba demaskować. Nie wolno jednak używać jej jako parawanu zasłaniającego banderyzm. Państwo poważne potrafi bronić Ukrainy przed agresją i jednocześnie bronić własnej pamięci.
Źródło: kanał YouTube „Polka na Bałkanach”, film „Banderowcy są wśród nas. Nienawidzą nas bardziej niż Rosjan?” (2026-06-13).












