ETS kosztuje polską gospodarkę miliardy euro rocznie – raport WEI wskazuje rynkowe alternatywy

System handlu uprawnieniami do emisji (ETS) znacząco obciąża polską gospodarkę – według raportu Warsaw Enterprise Institute (WEI) roczne koszty mogą sięgać choćby 12,87 mld euro, a w przeliczeniu na mieszkańca – do 352 euro. Opracowanie nie ogranicza się jednak do szacowania kosztów: eksperci przeanalizowali również alternatywne, rynkowe instrumenty dekarbonizacji.

Rynkowe alternatywy dla ETS: ulgi podatkowe i fundusze innowacji

Raport powstały w WEI we współpracy ze Stowarzyszeniem Odpowiedzialna Transformacja Energetyczna oraz Climate & Freedom International Coalition wskazuje na dwa potencjalne narzędzia zastępujące ETS:

• Ulgi podatkowe na rzecz dekarbonizacji – polegające na obniżeniu stawki podatku dochodowego od osób prawnych o ok. 5 punktów procentowych dla dochodów z produktów o najniższej emisji w sektorach najbardziej emisyjnych. Według raportu, przy koszcie budżetowym od 3,55 do 17,76 mld euro, mogłyby one zwiększyć PKB Unii Europejskiej o 6,75 do 44,4 mld euro rocznie (15–99 euro na mieszkańca).
• Fundusze szybkiej innowacji – neutralne technologicznie i dostępne dla wszystkich inwestora. Koszt: od 1,94 do 4,19 mld euro, potencjalny wzrost PKB: od 3,68 do 10,48 mld euro rocznie.

W optymistycznym scenariuszu rezygnacja z ETS i wdrożenie obu instrumentów mogłaby przynieść choćby 245 euro korzyści na mieszkańca UE.

Obecny model polityki klimatycznej powinien zostać zastąpiony rozwiązaniami w większym stopniu opartymi na mechanizmach wolnorynkowych, takimi jak ulgi podatkowe dla inwestycji ograniczających emisje oraz fundusze wspierające szybkie wdrażanie innowacji technologicznych

– Marek Lachowicz, ekspert WEI i główny autor raportu.

Koszty ETS dla polskiej gospodarki

System ETS wymusza na przedsiębiorstwach z objętych sektorów zakup uprawnień do emisji CO₂. Raport podkreśla, iż firmy nie mają alternatywy dla tych zakupów, a podaż uprawnień jest kontrolowana administracyjnie. Aż 90% uprawnień sprzedawanych na aukcjach trafia do zaledwie dziesięciu podmiotów. Ceny uprawnień są bardzo zmienne – od około 20 euro w 2020 roku do około 100 euro w 2022 roku. Analizy statystyczne wykazały wystąpienie bańki cenowej w latach 2017–2023.

Polska, z uwagi na wysoki udział przemysłu energochłonnego i energetyki węglowej, jest szczególnie narażona na negatywne skutki ETS. Rosnące koszty osłabiają konkurencyjność polskich firm wobec przedsiębiorstw spoza UE i zwiększają ryzyko tzw. ucieczki emisji – przenoszenia produkcji poza Unię.

Ta sama cena emisji CO2 oznacza zupełnie inne skutki dla Niemiec czy Francji niż dla Polski. W Europie Środkowo-Wschodniej ETS działa często bardziej jak kara gospodarcza niż impuls modernizacyjny

– Marek Lachowicz.

Wykorzystanie środków z aukcji i efekty społeczne

Raport zwraca uwagę, iż wpływy z aukcji uprawnień miały finansować dekarbonizację. Tymczasem, według Najwyższej Izby Kontroli, tylko 1,3% środków przekazanych do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przeznaczono bezpośrednio na redukcję emisji.

ETS 2: nowe wyzwania dla ogrzewania i transportu

Od 2028 roku system ETS 2 obejmie m.in. transport drogowy i ogrzewanie budynków mieszkalnych, bez żadnych bezpłatnych uprawnień. Szacunki raportu wskazują, iż ceny ogrzewania mogą wzrosnąć o 31–41%, a koszty transportu o ok. 25%. Najbardziej odczują to mieszkańcy mniejszych miejscowości i gospodarstwa domowe o niższych dochodach.

W praktyce przedsiębiorstwa nie mają alternatywy dla zakupu uprawnień. Jednocześnie ceny są bardzo niestabilne i podatne na spekulację. To utrudnia planowanie inwestycji i zwiększa ryzyko dla całej gospodarki

– Marek Lachowicz.

Podsumowanie

Raport WEI podkreśla, iż obecny model ETS generuje wysokie koszty społeczne i gospodarcze, szczególnie dla Polski. Rynkowe alternatywy, takie jak ulgi podatkowe i fundusze innowacji, mogą być skuteczniejsze i mniej obciążające dla gospodarki.

Zobacz również:

• V Kongres Energetyki Przyszłości: transformacja sektora, rynek energii i wyzwania ETS
• Polska zabiega o zmiany w ETS i pozyskuje kolejne miliardy z Funduszu Modernizacyjnego
• Ponad 120 mld zł z ETS2 na modernizację Polski – apel o jasny plan wydatkowania środków
• Polska i Czechy wspólnie o przyszłości ETS2 – rozmowy wiceministrów środowiska
• Opóźnienie ETS2 może kosztować UE 50 mld euro – najważniejsze wyzwania i konsekwencje

Źródło: Warsaw Enterprise Institut