Dubrovnik Forum 2026: Globalna agenda i regionalne inicjatywy infrastrukturalne

Wstęp

W dniach 26 – 27 czerwca w Chorwacji odbyła się 19. edycja organizowanego corocznie Dubrovnik Forum. Konferencja obejmowała szeroki zakres tematów dotyczących polityki międzynarodowej i globalnego zarządzania. Była tym samym okazją dla chorwackiej administracji do nawiązania kontaktów z różnorodną grupą przedstawicieli państw i organizacji międzynarodowych. Wśród tematów dyskusji szczególnie mocno wybrzmiewały kwestie budowy wewnątrz i poza europejskich połączeń infrastrukturalnych. Liderzy Chorwacji dostrzegają, iż ich kraj może odgrywać większą rolę w kreowaniu łańcuchów dostaw wkomponowanych w Inicjatywę Trójmorza oraz projekt IMEC. W odniesieniu do pierwszej z inicjatyw, priorytet rozwoju infrastruktury transportowej w najbliższych latach ma objąć przede wszystkim budowę połączeń kolejowych i elektroenergetycznych.

Konferencja z globalną perspektywą

Organizowane corocznie przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Europejskich Chorwacji Dubrovnik Forum jest jedną z najważniejszych konferencji międzynarodowych w Europie Południowo-Wschodniej. Tegoroczna edycja była już dziewiętnastą w historii tej inicjatywy. Zgromadziła ponad 500 uczestników, w tym licznych przywódców politycznych, ekspertów, przedstawicieli organizacji międzynarodowych i naukowców. Wśród panelistów znalazło się ponad 30 ministrów i ich zastępców, w tym szef MSZ Chorwacji Gordon Radman i MSZ Włoch Antonio Tajani, a także przedstawiciele rządów państw europejskich, azjatyckich i afrykańskich. Obecny był również Zastępca Przewodniczącej Parlamentu Europejskiejgo Nicolae Ștefănuță, zastępca Sekretarza Generalnego OECD Frantisek Ruzicka, przedstawiciele Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie i Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju Przemysłowego. Minister Spraw Zagranicznych Uzbekistanu miał okazję zaprezentować perspektywy współpracy energetycznej ze swoim państwem, a Sekretarz Stanu z MSZ Mongolii podzielił się refleksją nad polityką wielowektorową swojego państwa.

Szeroki przekrój zaproszonych gości odzwierciedlał bogatą tematykę samej konferencji, która w tym roku odbywała się pod ogólnikowo brzmiącym hasłem „Era Wielobiegunowości” („The age of Multipolarity”). Poszczególne panele dotyczyły kwestii rywalizacji mocarstw, bezpieczeństwa morskiego i energetycznego, handlu i transportu międzynarodowego, instytucji międzynarodowych, rozwoju państw globalnego południa oraz ich pozycji w polityce międzynarodowej. Nie zabrakło również tematów regionalnych, kwestii stabilności Bałkanów Zachodnich oraz wyzwań stojących przed Unią Europejską i NATO, choć rola tych dwóch organizacji znalazła się raczej na marginesie pozostałych dyskusji.

Łatwo było zauważyć, iż Forum skupia się na kwestiach dalece wykraczających poza te bezpośrednio dotykające Chorwację, czego najlepszym przykładem może być dyskusja nad rolą państw afrykańskich z udziałem przedstawicieli 5 państw tego kontynentu, w tym 2 ministrów. Na tle innych podobnych konferencji, Forum w Dubrowniku wyróżniało się przyjęciem szerokiej, globalnej perspektywy, nieograniczonej jedynie do problemów najbliższego sąsiedztwa organizatora.

Infrastrukturalne wyzwania regionalne i globalne

Jednym z wiodących tematów konferencji była spójność infrastrukturalna i transportowa Bałkanów Zachodnich oraz szerzej, Europy Południowo-Wschodniej. Omawiano obecny stan i oczekiwania wysuwane względem Inicjatywy Trójmorza oraz Korytarza Gospodarczego Indie – Bliski Wschód – Europa (IMEC, India–Middle East–Europe Economic Corridor).

Tegoroczne Forum w Dubrowniku odbywało się w szczególnym czasie dla Inicjatywy Trójmorza. Zaledwie dwa miesiące wcześniej, w tej samej sali konferencyjnej miał miejsce szczyt głów państw Trójmorza, na którym podsumowano dekadę działalności formatu. Równocześnie w tym samym czasie w Brukseli wciąż toczą się dyskusje nad kształtem następnego wieloletniego budżetu Unii Europejskiej, z którego finansowane będą projekty proponowane i realizowane przez Inicjatywę Trójmorza.

Romana Vlachutin, specjalny wysłannik Chorwacji ds. strategicznej łączności oraz krajowy koordynator ds. Inicjatywy Trójmorza, przekonywała, iż Trójmorze to w tej chwili „najważniejszy projekt infrastrukturalny Unii Europejskiej”. Dyskusja o nim wymaga jednak zmiany sposobu myślenia. To nie jest wyłącznie rozmowa o infrastrukturze, podkreślała Vlachutin „dyskusja o połączeniach infrastrukturalnych to w rzeczywistości dyskusja o łańcuchach dostaw i tworzeniu wartości dodanej w gospodarce”. Zaznaczała też, iż na tę inicjatywę należy patrzeć w szerszej, globalnej perspektywie. Nowe porty morskie państw Trójmorza mogą znacząco skrócić drogę jaką muszą pokonać statki towarowe pływające między kontynentami. Znaczenie Trójmorza wykracza poza kontynent europejski.

Vlachutin zauważyła, iż Inicjatywa Trójmorza osiągnęła już pewne sukcesy, przede wszystkim w zakresie tworzenia infrastruktury przesyłowej gazu. Tu lista najważniejszych osiągnięć ma się jednak kończyć. Podróż pociągiem pasażerskim z Gdańska do Zagrzebia wciąż trwa około 20 godzin. Skład towarowy potrzebuje zaś aż 52 godzin, aby dotrzeć z Gdańska do Salonik. Po drodze musi jeszcze kilkukrotnie zmienić lokomotywę. Przez to czas podróży jest znacznie dłuższy niż na analogicznych zachodnioeuropejskich trasach.

Stając wobec wyzwań transformacji energetycznej, przemieszczania się łańcuchów dostaw i kryzysu bezpieczeństwa w Europie, Vlachutin wskazuje, iż priorytetem Inicjatywy Trójmorza na następne lata ma być rozwój infrastruktury kolejowej i budowa transgranicznych połączeń elektroenergetycznych. Aby te inwestycje były, możliwe niezbędne jest zabezpieczenie w planie na następne wieloletnie ramy budżetowe odpowiedniego finansowania z Unii Europejskiej, między innymi z Instrumentu Łącząc Europę (Connecting Europe Facility).

Podobnie wiele miejsca co Trójmorzu organizatorzy konferencji poświęcili inicjatywie Korytarza Gospodarczego Indie – Bliski Wschód – Europa. Ten oficjalnie zaprezentowany w 2023 roku na szczycie G20 w New Delhi projekt gospodarczy, wypracowany początkowo przez dyplomatów ze Stanów Zjednoczonych, Arabii Saudyjskiej, Zjednoczonych Emiratów Arabskich i Indii, miał służyć stworzeniu nowych korytarzy transportowych z i przez Bliski Wschód. W szczególności, nowe szlaki miały omijać Morze Czerwone i drogą lądową łączyć saudyjskie porty nad Zatoką Perską z Śródziemnomorskimi portami Izraela. Poza państwami inicjatorami, pierwszy protokół uzgodnień został podpisany w 2023 roku jeszcze przez Francję, Włochy, Niemcy oraz Komisję Europejską. Pomimo iż od 2023 roku nie odbyło się żadne oficjalne spotkanie wszystkich sygnatariuszy IMEC, to różne projekty krajowe i dwustronne utożsamiane z IMEC są realizowane.

Projekt IMEC zdaje się odżywać w dyskursie politycznym po serii kryzysów, jakie w latach 2023-2026 przetaczały się przez Bliski Wschód. Luigi Di Maio, specjalny przedstawiciel UE w Zatoce Perskiej przekonywał w Dubrowniku, iż z perspektywy państw europejskich IMEC jest częścią budowy odporności handlowej. Dziś Unia Europejska jest jego zdaniem zbyt uzależniona od cieśniny Ormuz i Morza Czerwonego. IMEC pozwoli zdywersyfikować szlaki handlowe i zmniejszyć skutki ewentualnych kryzysów.

Romana Vlachutin zwracała uwagę na fiasko lądowej części inicjatywy Pasa Drogi i Szlaku (Belt and Road Initiative). Wojna w Ukrainie, gospodarcza izolacja Rosji przez tzw. Zachód oraz niestabilność Azji Środkowej sprawiły, iż inwestycje w tym regionie straciły na atrakcyjności. „Północna Droga (BRI – przyp. autora) jest zneutralizowana i na razie nie wróci. Obecna generacja liderów ma już do niej zły sentyment” – twierdziła Vlachutin. Konieczność zabezpieczenia łańcuchów dostaw sprawia jednak, iż i tak musimy szukać nowych szlaków. Piwot Indii na Europę, przynajmniej w sferze handlowej, będzie jej zdaniem jednym z kluczowych czynników kształtujących międzynarodowe stosunki gospodarcze Indii i Europy. Vlachutin wskazuje, iż IMEC sięga swoim potencjałem daleko poza półwysep Dekan. Infrastruktura tworzona w ramach tej inicjatywy wzmacnia też połączenie Europy z Azją Wschodnią i Południowo Wschodnią.

Zainteresowanie Chorwacji IMEC jest zrozumiałe. Jednym z portów uwzględnionych w planach inwestycji powiązanych z IMEC jest Adriatycki Triestr. Chorwacja chciałaby „przechwycić” część towarów skierowanych na rynki Europy Środkowej, tak aby w pierwszej kolejności trafiły one do jej portów, a następnie koleją i drogami były transportowane dalej. Takie wizje nie są jednak proste do wdrożenia. Jak podkreślał Affaq Hussain, współzałożyciel i dyrektor Bureau of Research on Industry and Economic Fundamentals (BRIEF), budowa tego rodzaju infrastruktury wymaga długoterminowych inwestycji, przekraczających znacząco horyzont dekady. Niezbędne jest przeprowadzenie złożonego due diligence i zabezpieczenie finansowania na wiele lat do przodu. Projekt IMEC nie może być realizowany jedynie przez inwestorów prywatnych. Dlatego tak istotne stało się zaangażowanie państw i organizacji międzynarodowych.

Podsumowanie

Konferencja w Dubrowniku jest ciekawym przykładem tego, jak państwo małe może przyciągnąć uwagę partnerów, z którymi pozornie ma kilka wspólnego. Dubrovnik Forum przyciągnął gości z odległych regionów, z którymi w innych okolicznościach trudniej byłoby chorwackiej dyplomacji zorganizować dwustronne spotkania. Konferencja nie skupiała się wyłącznie na kwestiach Bałkanów Zachodnich, ale zwracała uwagę na wyzwania globalne. W tym sensie można powiedzieć, ze organizator, a jest nim przecież rząd Chorwacji, stara się odważnie grać powyżej swojej wagi i aktywnie dbać o relacje z odległymi partnerami.

Program Forum podkreślał też ambicje Chorwacji w aktywnym wpływaniu na kształt łańcuchów dostaw w regionie. Jakość infrastruktury i zdolności Chorwacji przez cały czas odstają od możliwości jej partnerów, choćby z Europy Środkowej. Zagrzeb chce jednak wykorzystywać korzyści wynikające z położenia swojego państwa i uczestniczyć w dyskusjach na temat przebiegu szlaków handlowych w regionie. Dlatego też należy oczekiwać, iż Chorwacja pozostanie w najbliższym czasie jednym z motorów Inicjatywy Trójmorza i będzie starać się dołączyć do rozmów w ramach inicjatywy IMEC.