Dodatkowe wynagrodzenie za oddawanie butelek? Sejm zajmuje się zaskakującą petycją

Obowiązujący w Polsce od 1 października 2025 roku system kaucyjny obejmuje trzy główne kategorie opakowań po napojach. Są to jednorazowe butelki z tworzyw sztucznych (PET) o pojemności do 3 litrów, puszki metalowe o pojemności do 1 litra oraz szklane butelki wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra.

W momencie zakupu napoju w sklepie do ceny doliczana jest kaucja wynosząca 50 groszy lub 1 złotą. Co istotne, do odebrania pieniędzy za zwrócone opakowanie nie jest wymagany paragon potwierdzający wcześniejszy zakup w danym miejscu. Warunkiem koniecznym jest jednak to, aby oddawana butelka lub puszka posiadała czytelną etykietę z kodem kreskowym.

Zgodnie z założeniami, decyzja o zakupie produktu objętego tym systemem oznacza akceptację jego zasad, w tym możliwości odzyskania wpłaconej kwoty poprzez zwrot opakowania. Cały mechanizm stanowi element realizacji unijnych przepisów dotyczących gospodarki odpadami oraz Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP). Jego głównym celem jest zwiększenie poziomu selektywnej zbiórki i recyklingu opakowań, a nie tworzenie mechanizmu zarobkowego czy odpłatnego świadczenia usług logistycznych przez konsumentów.

Czego domaga się autor petycji? Zmiany i propozycja premii

W dniu 28 maja 2026 roku do Sejmu wpłynęła petycja oznaczona numerem BKSP-153-X-1031/26, która dotyczy właśnie modyfikacji przepisów o systemie kaucyjnym. Jej autor domaga się wprowadzenia ustawowego zakazu nakładania na obywateli obowiązków mających znamiona nieodpłatnej pracy przymusowej oraz kompleksowej nowelizacji dotychczasowych regulacji.

Twórca wniosku postuluje, aby obywatel zwracający opakowanie objęte kaucją otrzymywał nie tylko zwrot wpłaconej wcześniej kwoty, ale również dodatkową premię wynoszącą 10 proc. wartości kaucji. Świadczenie to miałoby stanowić wynagrodzenie za wykonaną pracę na rzecz ochrony środowiska. W treści dokumentu wskazano konkretny przykład:

Przy kaucji wynoszącej 50 groszy, obywatel w momencie zwrotu opakowania powinien otrzymać 55 groszy (50 groszy zwrotu kapitału oraz 5 groszy zarobku za wykonaną czynność).

Krytyka systemu i zarzuty o brak ekwiwalentu finansowego

W obszernym uzasadnieniu petycji jej autor wskazuje na szereg zastrzeżeń prawnych oraz logistycznych. Wnioskodawca uważa, iż obecne przepisy nakładają na konsumentów uciążliwe obowiązki bez zapewnienia im adekwatnego ekwiwalentu finansowego. Proces segregacji, przechowywania i transportu opakowań wymaga od obywateli poświęcenia czasu oraz własnych środków.

W tekście petycji podkreślono:

Niektóre wdrażane regulacje prawne, w tym systemy gospodarki odpadami i systemy kaucyjne, w praktyce przerzucają cały ciężar logistyczny, czas i wysiłek związany z segregacją, przechowywaniem i transportem opakowań na konsumenta.

Zdaniem autora czynności związane ze zwrotem butelek i puszek wykonywane są faktycznie na rzecz podmiotów prywatnych, podczas gdy konsument otrzymuje jedynie zwrot swoich własnych, zamrożonych wcześniej pieniędzy. Wnioskodawca argumentuje:

Obywatel zmuszany jest do wykonywania czynności na rzecz wielkich sieci handlowych i przetwórców, nie otrzymując za to żadnego wynagrodzenia, a jedynie zwrot zamrożonych wcześniej własnych pieniędzy. Taki stan rzeczy budzi uzasadniony sprzeciw i nosi znamiona przymusowej eksploatacji czasu obywateli.

W celu poparcia swoich tez wnioskodawca powołuje się na art. 65 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który mówi o zakazie zmuszania do pracy. W jego ocenie brak premii finansowej narusza tę zasadę. W petycji zaznaczono:

Wprowadzenie systemu kaucyjnego powinno opierać się na partnerstwie i uczciwej stymulacji ekonomicznej, a nie na przymusie. Skoro obywatel poświęca swój prywatny czas i siły na zwrot opakowań wszelakiej maści do punktów zbiórki, powinien czerpać z tego realny benefit finansowy.

Aktualny etap prac w Sejmie i dalsza ścieżka legislacyjna

Petycja o numerze BKSP-153-X-1031/26 znajduje się w tej chwili na wstępnym etapie prac parlamentarnych. Oficjalna data wpłynięcia dokumentu do Sejmu to 28 maja 2026 roku. Następnie, 11 czerwca 2026 roku, marszałek Sejmu skierował pismo do rozpatrzenia przez adekwatną Komisję do Spraw Petycji (PET).

Przekazanie dokumentu do komisji to standardowy krok proceduralny. Zgodnie z Ustawą o petycjach, gremium to ma maksymalnie 3 miesiące od daty złożenia dokumentu na jego szczegółową analizę oraz podjęcie ostatecznej decyzji. Posłowie zasiadający w komisji przeanalizują zarówno postulaty dotyczące dodatkowej premii, jak i podnoszony przez wnioskodawcę zarzut dotyczący „pracy przymusowej”.

Po zakończeniu debat i prac analitycznych Komisja do Spraw Petycji może podjąć jedną z kilku decyzji: uchwalić dezyderat lub wniosek o podjęcie inicjatywy ustawodawczej w przypadku uznania postulatów za zasadne, przekazać petycję do odpowiedniego ministerstwa (np. Ministerstwa Klimatu i Środowiska) w celu uzyskania oficjalnej opinii, bądź podjąć decyzję o nieuwzględnieniu żądania i całkowitym zakończeniu prac nad dokumentem.