„Chwytaj, co możesz”: globalny pęd do drugich paszportów

Podróżowanie z kraju do kraju bez ograniczeń. Krótsze kolejki na granicy. Prawo do życia i pracy w wymarzonym miejscu lub do odnowienia więzi z rodziną. To wszystko i jeszcze więcej jest marzeniem osób ubiegających się o podwójne obywatelstwo. Dotyczy to również pana George’a Clooneya, który świętował koniec 2025 roku, uzyskując dla siebie i swojej rodziny obywatelstwo francuskie.

Podwójne obywatelstwo – możliwość posiadania obywatelstwa dwóch (lub więcej) państw – od dawna cieszy się popularnością wśród podróżników, emigrantów i marzycieli. W świecie rosnącej biurokracji, kto nie chciałby ominąć długich kolejek do kontroli paszportowej i bezproblemowo obejść się z miejscowymi? Dla tych, którzy, tak jak Clooney, marzą o życiu i pracy w innym kraju, ale nie mają pracodawcy, który by ich sponsorował, uzyskanie kolejnego obywatelstwa może być kluczem do tego celu. choćby dla tych, którzy nie planują przeprowadzki, może to być transformacja.

Jednak w polityce XXI wieku fala może się odwrócić przeciwko podwójnemu obywatelstwu. W 2025 roku kilka państw europejskich zaostrzyło wymogi dotyczące obywatelstwa ze względu na pochodzenie oraz wprowadziło tzw. programy „złotego paszportu”, które przyznają obywatelstwo osobom o dużych wydatkach. W Stanach Zjednoczonych republikański senator z Ohio, Bernie Moreno, zaproponował „Ustawę o wyłącznym obywatelstwie”, która zabraniałaby Amerykanom posiadania jakiegokolwiek innego obywatelstwa.

Oto wszystko, co musisz wiedzieć:

Jak powszechne jest posiadanie podwójnego obywatelstwa?

Nie ma sposobu, aby poznać dokładne liczby, mówi Peter Spiro , profesor prawa na Uniwersytecie Temple. Dzieje się tak, ponieważ większość państw nie wymaga od obywateli deklarowania, czy posiadają więcej niż jedno obywatelstwo.

Jedno wydaje się jednak jasne: podwójne obywatelstwo staje się coraz bardziej popularne. W spisie powszechnym Wielkiej Brytanii z 2021 roku 2,1% mieszkańców Anglii i Walii posiadało kilka paszportów – około dwukrotnie więcej niż w spisie z 2011 roku, w którym 1,1% populacji zadeklarowało podwójne obywatelstwo. W niedawnym sondażu YouGov przeprowadzonym wśród Amerykanów, 6% zadeklarowało podwójne obywatelstwo.

Jakie osoby posiadają wiele obywatelstw?

Odkąd istnieje migracja, wielu imigrantów, którzy naturalizują się w nowym kraju, chce zachować swoje obywatelstwo. W ostatnich dekadach osoby zamożne również zaczęły ubiegać się o podwójne obywatelstwo, aby zwiększyć mobilność na świecie.

Teraz, gdy świat staje się coraz bardziej niestabilny, zainteresowanie emigracją rośnie. Listopadowy sondaż Gallupa wykazał, iż co piąty Amerykanin chciałby emigrować, w tym 40% kobiet w wieku 15–44 lat – co stanowi wzrost o 400% w porównaniu z podobnym sondażem przeprowadzonym w 2014 roku.

Ta chęć nowego startu za granicą znajduje odzwierciedlenie w rosnącej liczbie osób ubiegających się o drugi paszport, mówi Dominic Volek, szef działu obsługi klientów indywidualnych w Henley & Partners, firmie pomagającej zamożnym osobom w uzyskaniu podwójnego obywatelstwa na całym świecie. W 2025 roku firma pomogła klientom 91 narodowości, ale Amerykanie byli na czele listy.

Wielu Amerykanów stara się o podwójne obywatelstwo, aby móc podróżować za granicę, posługując się paszportem o mniejszej neutralności politycznej.

„Trzy lub cztery lata temu nie mieliśmy biura w USA, a teraz mamy ich dziewięć” – mówi, dodając, iż nastąpił „ogromny wzrost” liczby Amerykanów ubiegających się o podwójne obywatelstwo. Są wśród nich osoby niezadowolone z amerykańskiej polityki (z obu stron sporu politycznego) oraz osoby ultrabogate, które w czasie ograniczeń w podróżowaniu związanych z pandemią COVID-19 zdały sobie sprawę, iż amerykański paszport nie otwiera tylu drzwi, ile im się wydawało. Jak dodaje, amerykańscy klienci stanowią w tej chwili 30% obrotów firmy.

Obywatele brytyjscy również znaleźli się w pierwszej piątce rankingu Henleya, mówi Volek, po tym jak Brexit pozbawił ich swobody przemieszczania się po Unii Europejskiej. Dodaje, iż zaostrzenie polityki podatkowej zaproponowane przez obecny rząd Partii Pracy skłoniło niektórych zamożnych Brytyjczyków do poszukiwania pracy za granicą.

Te zmiany oznaczają odwrócenie trendów sprzed pandemii, kiedy popyt był napędzany przez mieszkańców państw wschodzących, borykających się z niestabilnością polityczną lub gospodarczą, mówi Volek. w tej chwili pięć największych rynków Henley to Stany Zjednoczone, Indie, Turcja, Chiny i Wielka Brytania.

Volek twierdzi, iż trend ten nie koncentruje się już głównie na relokacji. W niespokojnych czasach posiadanie drugiego (lub trzeciego, czy czwartego) paszportu staje się „polisą ubezpieczeniową”.

„Jest wiele zalet i żadnych wad” – mówi Spiro, autor kilku książek o obywatelstwie. „A zalety z pewnością stały się lepiej zrozumiałe w obliczu politycznych turbulencji w USA”.

Jakie są główne drogi do uzyskania obywatelstwa innego kraju?

Większość osób kwalifikuje się na jeden z trzech sposobów: poprzez pochodzenie, inwestycję lub naturalizację. Obywatelstwo przez pochodzenie zwykle wymaga wykazania, iż ​​przodkowie pochodzili z danego kraju, a przepisy różnią się w zależności od kraju co do liczby pokoleń, które mogą się kwalifikować, oraz tego, czy przodek naturalizujący się w innym kraju przerywa linię rodową.

Senator Partii Republikańskiej Bernie Moreno uważa, iż ​​osoby starające się o obywatelstwo amerykańskie powinny zrzec się swoich poprzednich więzi.

Obywatelstwo przez naturalizację wymaga legalnego pobytu w danym kraju przez określony czas – zwykle od pięciu do dziesięciu lat – przed złożeniem wniosku. Wymagania często obejmują weryfikację przeszłości kryminalnej, znajomość języka, egzaminy z historii i kultury lub dowód nieskazitelnego charakteru. choćby po spełnieniu kryteriów, uzyskanie obywatelstwa nie jest gwarantowane, a proces może trwać latami. Nie jest to też tanie – na przykład opłata za naturalizację jako obywatel brytyjski wynosi 2335 dolarów.

Obywatelstwo poprzez inwestycje to zupełnie inna sprawa, stworzona z myślą o zamożnych osobach, które mogą wpompować kapitał w lokalną gospodarkę. Osoby ubiegające się o obywatelstwo inwestują w danym kraju i otrzymują paszport lub zezwolenie na pobyt, które może ostatecznie prowadzić do uzyskania obywatelstwa.

Jakie sa korzysci z podwójnego obywatelstwa?

Jest ich mnóstwo. Podwójne obywatelstwo może umożliwić przeprowadzkę do innego kraju, otworzyć drzwi do możliwości zatrudnienia i otworzyć nowe możliwości edukacyjne dla dzieci. „Jeśli twoje dzieci są zainteresowane pracą lub nauką w UE, możesz to zrobić bezproblemowo” – mówi Spiro o niezwykle popularnych obywatelstwach europejskich.

W zależności od paszportu, może on również umożliwić podróżowanie bezwizowe lub zakup nieruchomości lub założenie firmy za granicą. „To oczywista sprawa dla tych, którzy się do tego kwalifikują” – mówi Spiro.

Na poziomie emocjonalnym, uzyskanie drugiego obywatelstwa może wzmocnić więzi z ojczyzną przodków lub zapewnić więź z krajem, który jest od dawna podziwiany. Niektóre diaspory, takie jak Irlandia i Włochy, przyczyniły się do wzmocnienia reputacji swoich państw macierzystych na całym świecie. „Wzmocniło to transnarodową włoską tożsamość kulturową i wzmocniło trwałą wartość, jaką Włochy przywiązują do więzi rodzinnych” – mówi o włoskiej diasporze adwokat Adriana Coco Ruggeri , specjalizująca się w sprawach dotyczących włoskiego obywatelstwa.

A jakie są wady?

Zaskakująco mało, choć mogą być one znaczące. Stany Zjednoczone i Erytrea nakładają podatki na obywateli niezależnie od miejsca zamieszkania, co oznacza, iż ​​osoby z podwójnym obywatelstwem ponoszą pewne obowiązki choćby po przeprowadzce za granicę. Inne kraje stosują opodatkowanie oparte na miejscu zamieszkania, co przez cały czas może skutkować wyższymi ogólnymi podatkami.

Ryzyko na tym się nie kończy. Włochy, które w 2025 roku wprowadziły drastyczne ograniczenia w zakresie obywatelstwa ze względu na pochodzenie, zaproponowały pobieranie od Włochów zamieszkałych za granicą rocznej opłaty w wysokości 2000 euro (2350 dolarów) za dostęp do krajowego systemu opieki zdrowotnej. Obywatele mogliby z niej zrezygnować, ale każdy, kto później będzie chciał skorzystać z opieki zdrowotnej, musiałby zapłacić za niewykorzystane lata. Propozycja ta odzwierciedla politykę z 2024 roku, która nakłada na rezydentów spoza UE we Włoszech obowiązek uiszczania takiej samej rocznej opłaty.

„Ale gdybyś miał karaibski paszport, mógłbyś pozwolić, aby twój rosyjski lub ukraiński paszport stracił ważność, a mimo to przez cały czas mógłbyś podróżować, prowadzić interesy i robić to, czego potrzebujesz, mając drugie obywatelstwo”.

Kolejnym zagrożeniem jest możliwość zrzeczenia się obywatelstwa. Niektóre kraje, w tym Argentyna i Iran, nie uznają zrzeczenia. Turcja zezwala na zrzeczenie się, ale w przypadku mężczyzn tylko po odbyciu służby wojskowej lub uiszczeniu opłaty za zwolnienie. Mężczyźni poniżej 45. roku życia, którzy nie spełniają tych warunków, są karani jako uchylający się od służby wojskowej i nie mogą zrzec się obywatelstwa.

Wreszcie, wartość drugiego paszportu nie jest stała. Program obywatelstwa Grenady w zamian za inwestycje od dawna cieszy się popularnością, ponieważ obywatele Grenady mogą uzyskać wizę inwestorską E-2 do Stanów Zjednoczonych, która umożliwia pobyt. Jednak w 2025 roku Waszyngton zaostrzył przepisy, wymagając od wnioskodawców trzyletniego pobytu w Grenadzie. „Kraje przyjmujące zaczynają rozumieć te przemyślane sposoby wykorzystania obywatelstwa” – ostrzega Spiro

Czym jest amerykańska ustawa o wyłącznym obywatelstwie?

W grudniu senator Bernie Moreno, republikanin z Ohio, przedstawił projekt ustawy o wyłącznym obywatelstwie z 2025 roku. Moreno, który urodził się w Kolumbii i uzyskał obywatelstwo amerykańskie w wieku 18 lat, argumentował, iż Amerykanie powinni być „wyłącznie lojalni Stanom Zjednoczonym”.

„Jeśli chcesz być Amerykaninem, to albo wszystko, albo nic” – powiedział w oświadczeniu zapowiadającym projekt ustawy.Spiro odrzuca tę propozycję jako w dużej mierze symboliczną. „To jest nie do przyjęcia z wielu powodów” – mówi, przewidując „zdecydowany” sprzeciw obu partii politycznych. „Wiele osób ma podwójne obywatelstwo, w tym żona i dziecko Donalda Trumpa. To nigdy nie zostanie zrealizowane” – dodaje. A choćby gdyby tak się stało? „To jest ewidentnie niezgodne z konstytucją”.

Spiro twierdzi, iż najciekawszą rzeczą w propozycji Moreno jest zainteresowanie, jakie wzbudziła – co jego zdaniem wynika po części z liczby Amerykanów z podwójnym obywatelstwem. „To już nie jest marginalne zjawisko” – mówi.

Reakcje były zróżnicowane. Sondaż YouGov przeprowadzony po ogłoszeniu Moreno wykazał, iż 45% respondentów uważa, iż ​​osoby ubiegające się o obywatelstwo amerykańskie nie powinny być zmuszone do zrzeczenia się swojego pierwotnego obywatelstwa, podczas gdy 31% zgadzało się z senatorem. Jednak postawy zmieniły się, gdy respondenci wzięli pod uwagę swój własny status – 56% stwierdziło, iż Amerykanie, którzy uzyskali inne obywatelstwo, nie powinni być zmuszani do zrzeczenia się paszportu amerykańskiego, a 65% stwierdziło, iż nie zrzekłoby się obywatelstwa amerykańskiego, gdyby sami uzyskali inne obywatelstwo.

Z jakiego paszportu korzystają osoby posiadające podwójne obywatelstwo?

Osoby posiadające podwójne obywatelstwo zwykle posługują się paszportem kraju, do którego wjeżdżają lub wyjeżdżają. Na przykład George Clooney wyjeżdżał ze Stanów Zjednoczonych z paszportem amerykańskim, wjeżdżał do Unii Europejskiej z paszportem francuskim, a następnie po powrocie procedura była odwrotna.

Czy w niektórych krajach podwójne obywatelstwo jest zakazane?

Tak. Gdyby ustawa Moreno kiedykolwiek weszła w życie, Stany Zjednoczone dołączyłyby do niewielkiej grupy krajów, które całkowicie zakazują podwójnego obywatelstwa, takich jak Iran, Kuba i Korea Północna. Podobną politykę stosuje ponad tuzin innych krajów, w tym Singapur, który według Henleya ma najpotężniejszy paszport na świecie.

Chiny, Indie i Japonia nie uznają podwójnego obywatelstwa, choć Indie pozwalają obywatelom, którzy uzyskają inne obywatelstwo, zachować ograniczony status znany jako obywatelstwo zagraniczne Indii.

Inne kraje ograniczają możliwość posiadania podwójnego obywatelstwa. Hiszpania wymaga od cudzoziemców zrzeczenia się dotychczasowego obywatelstwa – chyba iż pochodzą z byłej kolonii hiszpańskiej lub kilku innych krajów, takich jak Portugalia czy Francja. Obywatele hiszpańscy, którzy uzyskają drugie obywatelstwo (nieznajdujące się na powyższej liście), stracą swoje obywatelstwo hiszpańskie, chyba iż w ciągu trzech lat złożą formalny wniosek do rządu o jego utrzymanie.

Holandia również zniechęca do posiadania podwójnego obywatelstwa. Często wymaga ono zrzeczenia się obywatelstwa, a w niektórych przypadkach automatycznie unieważnia obywatelstwo holenderskie w momencie nabycia innego.

Czy kraje zaostrzają swoje wymagania?

Tak, dla wszystkich trzech dróg do obywatelstwa. „Popyt jest niepowstrzymany, po prostu rośnie” – mówi Volek. „Ale po stronie podaży widać wyraźne zacieśnienie”.

W 2025 roku Włochy wydały dekret nadzwyczajny, ograniczający obywatelstwo z dziedziczenia do dwóch pokoleń, wymagając, aby ostatni przodek w linii urodził się we Włoszech i zmarł wyłącznie jako obywatel włoski. Kilku sędziów skierowało już tę ustawę do włoskiego Trybunału Konstytucyjnego, który zaplanował rozprawę na marzec 2026 roku. Kontrowersyjne, restrykcyjne prawo włoskie dotyczące obywatelstwa zostanie teraz rozpatrzone przez Trybunał Konstytucyjny.

„Narusza ona zasady konstytucyjne, ponieważ z mocą wsteczną pozbawia prawa już nabyte i chronione przez włoską konstytucję, takie jak obywatelstwo, jedność rodziny oraz tożsamość indywidualna i zbiorowa. Ustawa jest nieproporcjonalna i została uchwalona na mocy dekretu nadzwyczajnego, pozbawionego pilności, z pominięciem adekwatnej kontroli ustawodawczej”.

Portugalia również dążyła do zaostrzenia przepisów, proponując zwiększenie wymogu rezydencji wymaganego do naturalizacji z pięciu do dziesięciu lat. Ustawa została zablokowana przez Trybunał Konstytucyjny, który zasugerował niezgodność z konstytucją i odesłał ustawę do rewizji. Szwecja ogłosiła plany podniesienia wymogu rezydencji z pięciu do siedmiu lat, a Polska zaproponowała podniesienie tego progu z trzech do ośmiu lat.

Niektóre długoletnie ścieżki są zamykane. W Portugalii szybka ścieżka dla potomków Żydów sefardyjskich wygnanych w XV wieku została zamknięta, a podobny program w Hiszpanii wygasł. Hiszpania przez cały czas oferuje skróconą ścieżkę naturalizacji – dwa lata zamiast dziesięciu – dla wnioskodawców, którzy mogą udowodnić sefardyjskie pochodzenie.

Dla osób dotkniętych Holokaustem i faszyzmem Niemcy oferują odrębną ścieżkę dla tych, którzy utracili obywatelstwo pod rządami nazistów. Włochy, które pozbawiły Żydów praw obywatelskich w 1938 roku, nie oferują niczego podobnego dla tych, którzy uciekli przed faszyzmem.

Co dzieje się z obywatelstwem opartym na inwestycjach?

Władze europejskie podjęły zdecydowane działania mające na celu ograniczenie tzw. programów złotych paszportów, argumentując, iż sprowadzają one obywatelstwo do transakcji handlowej. Malta zniosła swój program w 2025 roku po orzeczeniu Sądu Najwyższego Unii Europejskiej. Cypr i Bułgaria zrobiły to już wcześniej, a Hiszpania zakończyła swój program złotych wiz w tym samym roku, idąc w ślady Irlandii i Wielkiej Brytanii.

Ale inne kraje przez cały czas istnieją. Kilka państw karaibskich, w tym Antigua i Barbuda, Dominika, Saint Lucia, Grenada oraz Saint Kitts i Nevis, oferuje obywatelstwo w zamian za inwestycje, zapewniając bezwizowy dostęp do dużej części Europy i Stanów Zjednoczonych. Volek twierdzi, iż wielu inwestorów to Amerykanie, którzy chcą uzyskać neutralny politycznie dokument podróży.

Czy istnieje inny sposób na uzyskanie kwalifikacji?

George i Amal Clooney wiedzą, iż posiadanie przyjaciół na wysokich stanowiskach jest pomocne. Para i ich dzieci otrzymali obywatelstwo francuskie na wniosek ministra spraw zagranicznych kraju w ramach dodatku dla „wybitnego obywatela” . Stało się to pod koniec 2025 roku, na kilka dni przed zaostrzeniem wymagań językowych i obywatelskich.

Tom Hanks, Rita Wilson i ich dzieci otrzymali obywatelstwo greckie w 2020 roku . Aktorzy posiadają nieruchomości w tym kraju i nagłaśniali niszczycielskie pożary lasów w 2018 roku, powiedział wcześniej CNN minister spraw wewnętrznych Grecji .

George i Amal Clooneyowie otrzymali w grudniu obywatelstwo francuskie dla siebie i swoich dzieci.

Takie przypadki mogą spotkać się z krytyką, ale Volek twierdzi, iż rządy coraz bardziej formalizują ścieżki dla wyjątkowych wnioskodawców, w miarę jak tradycyjne programy inwestycyjne zanikają. „Programy zanikają, ale są zastępowane przez ramy oparte na zasługach” – mówi.

Istnieje różnica między tym, co mówią przepisy, a tym, co ludzie mogą zrobić w praktyce. Niektórzy ludzie potrafią posiadać wiele obywatelstw, choćby w okolicznościach, które nie powinny być dozwolone – być może dlatego, iż jeden kraj je uznaje, a drugi nie. Egzekwowanie przepisów może być również niespójne.

Rządy mogą nie reklamować wszystkich dostępnych ścieżek. Na przykład we Włoszech oficjalne wytyczne od dawna stanowiły, iż obywatelstwo nie mogło być przekazywane przez matki przed 1948 rokiem – stanowisko, które włoskie sądy wielokrotnie uchylały od 2009 roku.

Z tego powodu, jeżeli masz jakiekolwiek powiązania z innym krajem, zawsze warto skonsultować się ze specjalistą, który oceni twoje opcje.

Jakie korzyści odnoszą kraje „gospodarze”?

Rządy podają różne motywy. Włochy wskazały na wpływ polityczny swojej rozległej diaspory, podczas gdy Hiszpania powołała się na presję mieszkaniową, kończąc program złotych wiz. Inne podkreślają korzyści ekonomiczne lub demograficzne.

Małe lub wrażliwe państwa eksperymentują z ukierunkowanymi modelami inwestycyjnymi. Nauru, trzecia najmniejsza republika na świecie w Mikronezji, uruchomiła w 2024 roku swój Program Obywatelstwa na rzecz Odporności Gospodarczej i Klimatycznej, wymagający minimalnego wkładu w wysokości 105 000 dolarów na fundusz odporności klimatycznej wyspy. Paszport nauruański umożliwia podróżowanie bez wizy do 85 stanów, w tym do Hongkongu, Singapuru i Zjednoczonych Emiratów Arabskich.

Volek, którego firma pracowała nad projektem, przewiduje, iż nowi obywatele Naurua zgromadzą około 50 milionów dolarów, aby „dosłownie uratować kraj… przenosząc ludzi do środka wyspy i wprowadzając mechanizmy przeciwdziałające zmianom klimatycznym”.

Czy są jakieś kraje warte obserwacji?

Niektóre kraje udoskonalają programy obywatelstwa za inwestycję, zamiast z nich rezygnować. Oczekuje się, iż Argentyna uruchomi w tym roku program wymagający minimalnej inwestycji w wysokości 500 000 dolarów , a Salwador wprowadził ścieżkę obywatelstwa powiązaną z inwestycją w Bitcoiny. Żaden z tych programów nie wymaga stałego pobytu, a argentyński paszport umożliwia dostęp do potężnego bloku państw Ameryki Południowej – Mercosuru.

Jako Argentyńczyk Lionel Messi nigdy nie może zrzec się obywatelstwa – kraj ten jest jednym z niewielu na świecie, w którym jest to niedozwolone.

Volek przewiduje, iż rządy będą przez cały czas zawężać kryteria kwalifikowalności, jednocześnie opracowując programy kierujące pieniądze do sektorów priorytetowych.

I choć Spiro twierdzi, iż paszporty UE, USA, Australii i Nowej Zelandii są zwykle pożądane, jego zdaniem na pierwszym miejscu wśród osób mogących mieć podwójne obywatelstwo znalazłoby się państwo Zatoki Perskiej.

Czy warto złożyć wniosek teraz, choćby jeżeli tego nie potrzebuję?

Zdecydowanie, według wtajemniczonych. Spiro ma niemieckie obywatelstwo z racji pochodzenia, co oznacza, iż ​​chociaż nie planuje emigracji, jego syn mógł studiować w Berlinie. „Jeśli będzie chciał pracować gdziekolwiek w UE, będzie mógł to zrobić” – mówi.

Dla Voleka chodzi o posiadanie „planu B” w coraz bardziej niepewnym świecie. Jako rodowity RPA, posiada również paszport czarnogórski uzyskany dzięki inwestycjom (co powinno dać mu obywatelstwo UE w 2028 roku), złotą wizę do Dubaju i stałe miejsce zamieszkania w Singapurze.

„Wystarczy spojrzeć na wiadomości — żyjemy w niestabilnych czasach i nic się nie zmieni” – mówi Volek. Im szybciej, tym lepiej – mówią.

„Zasady się zmienią, a programy staną się droższe i nieco bardziej uciążliwe” – mówi Volek. „Niezależnie od możliwości finansowych, jeżeli możesz to zrobić dzięki programowi zejścia z kursu lub masz pieniądze i możesz to zrobić, powinieneś w 100% się na to zdecydować”.

Spiro się zgadza. „Przeprowadzka do Włoch nadała nowe poczucie pilności. Istnieje świadomość, iż choćby jeżeli kwalifikujesz się dzisiaj, jutro możesz nie mieć. Kwalifikowalność nie jest czymś ostatecznym.