Chiny zmieniają kurs: Zamiast w beton, Pekin inwestuje w ludzi

Wraz z rozpoczęciem dorocznych “Dwóch Sesji” w Pekinie, światło dzienne ujrzał projekt 15. planu pięcioletniego (2026-2030), który sygnalizuje fundamentalną zmianę w chińskiej filozofii rozwoju. Centralnym punktem nowej strategii jest koncepcja “inwestowania w ludzi” (投资于人), która ma zastąpić dotychczasowy model oparty na masowych inwestycjach w infrastrukturę. To strategiczny zwrot, który ma na celu pobudzenie konsumpcji wewnętrznej, stworzenie “dywidendy talentów” i zapewnienie zrównoważonego wzrostu w obliczu malejącej efektywności starych metod.

Przez dekady chiński cud gospodarczy napędzany był przez gigantyczne inwestycje w aktywa materialne – drogi, mosty, fabryki i nieruchomości. Jednak, jak przyznają sami chińscy decydenci, ten model się wyczerpuje. Artykuł opublikowany w “Qiushi”, flagowym magazynie teoretycznym Komunistycznej Partii Chin, wskazuje na alarmujący wzrost wskaźnika ICOR (Incremental Capital-Output Ratio) z 2,84 do 9,44 w latach 2008-2023. Oznacza to, iż do wygenerowania jednej dodatkowej jednostki PKB potrzeba dziś kilkukrotnie więcej kapitału niż jeszcze kilkanaście lat temu. W odpowiedzi na to wyzwanie, Pekin oficjalnie ogłasza zwrot w kierunku “inwestowania w kapitał ludzki”.

Czym jest “inwestowanie w ludzi”?

Jak wyjaśnia na łamach “Qiushi” ekonomista Yu Chunhai z Uniwersytetu Renmin, koncepcja ta oznacza skierowanie większych środków publicznych na takie dziedziny jak edukacja, opieka zdrowotna, zatrudnienie i zabezpieczenie społeczne. Celem jest podnoszenie kwalifikacji, dbałość o zdrowie i rozwój zawodowy obywateli. Nie jest to jedynie zmiana kierunku inwestycji, ale, jak podkreśla Yu, “nowa orientacja rozwojowa”, która ma skorygować dotychczasowy paradygmat. Chiny chcą przejść od “dywidendy demograficznej”, wynikającej z dużej liczby ludności, do “dywidendy talentów”, opartej na wysokich kwalifikacjach i innowacyjności społeczeństwa.

Pięć filarów nowej strategii

Projekt 15. planu pięcioletniego, liczący ponad 70 tysięcy znaków, przekłada tę ogólną koncepcję na konkretne cele i programy. Można wyróżnić pięć kluczowych obszarów, które pokazują, jak w praktyce będzie wyglądać “inwestowanie w ludzi”.

1. Nowe wskaźniki i projekty socjalne: Zamiast koncentrować się wyłącznie na wskaźnikach ekonomicznych, plan wprowadza nowe, bardziej zorientowane na człowieka cele. Oczekiwana długość życia ma wzrosnąć z 79,25 do 80 lat. Wskaźnik partycypacji w ubezpieczeniach emerytalnych został zastąpiony przez udział łóżek pielęgnacyjnych w placówkach opieki nad osobami starszymi (wzrost z 68% do 73%). Zamiast liczby miejsc w żłobkach, mierzony będzie wskaźnik zapisów dzieci poniżej 3. roku życia (wzrost o 6 punktów procentowych). Plan zakłada również realizację 25 ze 109 głównych projektów w obszarze poprawy bytu obywateli, obejmujących m.in. usługi dla seniorów i dzieci, podstawową opiekę zdrowotną i szkolnictwo.
2. Płatne urlopy i nowe wakacje szkolne: Plan zakłada wdrożenie systemu płatnych urlopów wypoczynkowych oraz, co jest nowością, “zachęcanie do elastycznych i rozłożonych w czasie urlopów” oraz “badanie możliwości wprowadzenia wiosennych i jesiennych przerw w nauce dla uczniów szkół podstawowych i średnich”. Ma to na celu nie tylko poprawę jakości życia, ale również stymulowanie konsumpcji w sektorach takich jak turystyka i kultura.
3. Rozwój talentów w strategicznych technologiach: Plan kładzie ogromny nacisk na dostosowanie systemu edukacji do potrzeb strategicznych sektorów, takich jak sztuczna inteligencja i układy scalone. Zapowiedziano “ponadstandardowe” inwestycje w te dziedziny na uniwersytetach, rozszerzenie “Inicjatywy Podwójnej Pierwszej Klasy” (programu wspierania najlepszych uczelni) oraz utworzenie kilku nowych uniwersytetów badawczych. Ma to zapewnić stały dopływ kadr do branż, które mają stanowić o przyszłej sile gospodarczej Chin.
4. Budowa społeczeństwa przyjaznego rodzinie: W odpowiedzi na kryzys demograficzny, plan idzie o krok dalej niż poprzednie dokumenty. Zamiast jedynie “optymalizować politykę wsparcia dzietności”, nowa strategia zakłada “integrację wsparcia dla dzietności z różnymi politykami gospodarczymi i społecznymi”. Konkretne propozycje obejmują m.in. eliminację kosztów porodu w ramach ubezpieczenia, pełne wdrożenie urlopów macierzyńskich, zachęcanie do elastycznych form pracy dla rodziców małych dzieci oraz preferencje mieszkaniowe dla rodzin wielodzietnych.
5. Reforma systemu meldunkowego (hukou): Plan zapowiada “badanie możliwości ustanowienia jednolitego krajowego systemu zarządzania populacją” i stopniowe przechodzenie na system rejestracji w miejscu stałego zamieszkania. Jest to kluczowa reforma, która ma na celu zlikwidowanie barier w dostępie do usług publicznych (opieki zdrowotnej, edukacji, ubezpieczeń społecznych) dla milionów migrantów wewnętrznych, którzy pracują w miastach, ale są zameldowani na wsi. W samej prowincji Zhejiang ponad 16 z 66 milionów mieszkańców nie posiada lokalnego meldunku, co pokazuje skalę problemu.

Nowa strategia Pekinu to ambitna próba przestawienia gigantycznej gospodarki na nowe tory. Jak podkreślają chińskie media państwowe, “inwestowanie w ludzi” nie oznacza rezygnacji z inwestycji materialnych, ale dążenie do ich lepszej integracji i synergii. Ostatecznym celem, jak czytamy w “Qiushi”, jest “rozwój człowieka”. Najbliższe pięć lat pokaże, na ile Chinom uda się zrealizować tę wizję i przekuć ją w realną poprawę jakości życia swoich obywateli oraz nowy, bardziej zrównoważony model wzrostu.

Źródła:

• Beijing Scroll, “Reading China’s 15th Five-Year Plan Through “Investing in People””, 7 marca 2026.
• Xinhua, “Xinhua Commentary: Investing in people: China’s vision of inclusive, sustainable development”, 7 marca 2026.
• South China Morning Post, “China pivots to ‘investing in people’ strategy as growth engine switches gears”, 5 marca 2026.
• Xinhua, “China’s five-year development targets focus on addressing people’s concerns: official”, 7 marca 2026.

Leszek B. Ślazyk

e-mail: [email protected]