28 maja 2026 r. w Nowym Jorku, podczas lunchu w Yale Club organizowanego przez Economic Club of New York premier Kanady Mark Carney przemawiając do ok. 200 osób – głównie tytanów nowojorskiego biznesu, finansistów, prezesów i przedstawicieli kanadyjskich banków w USA (w tym miliardera Johna Catsimatidisa) nakreślił relacje Kanady z USA.
Carney przedstawił wizję „nowego partnerstwa” między Kanadą a Stanami Zjednoczonymi – nie opartego na starych zależnościach, ale na równowadze, w której silniejsza i bardziej niezależna Kanada może realnie pomóc „make America great again”. Użył sformułowania:
„Canada Strong will help make America great again. The examples are legion where we should work together and compete with the world together.” (Silna Kanada pomoże uczynić Amerykę wielką ponownie. Przykłady, w których powinniśmy pracować razem i konkurować ze światem razem, są liczne). Podkreślił, iż Kanada chce być supermocarstwem energetycznym i oferuje USA konkretne, praktyczne rozwiązania w sektorach:
- energia (ropa, gaz, czysta elektryczność – szczególnie ważne przy boomie AI),
- minerały krytyczne (nikiel, miedź, grafit, potas),
- aluminium,
- motoryzacja,
- infrastruktura AI.
Mówił o koncepcji „Fortress North America” – kontynentalnej fortecy przeciwko chińskim zagrożeniom gospodarczym – i o tym, iż inwestycje w Kanadzie (rząd planuje katalizować 1 bilion dolarów inwestycji w ciągu 5 lat w energię, transport, dane i obronność) uczynią Kanadę lepszym, bardziej pewnym partnerem dla USA.
Ton wystąpienia był konstruktywny i pragmatyczny – daleki od konfrontacji. Carney zaznaczył, iż Kanada nie chce się izolować od USA, ale też nie wraca do modelu „podległej” zależności. Mówił o „innej Kanadzie – silniejszej, bardziej pewnej siebie” , która oferuje partnerstwo na równych zasadach.
Wystąpienie odbyło się w kontekście trwających napięć handlowych z administracją Trumpa (cła sektorowe, brak formalnych negocjacji od miesięcy) oraz zbliżającego się przeglądu umowy CUSMA/USMCA (1 lipca 2026). Carney wyraził nadzieję, iż „przejdziemy przez to” Sala zareagowała oklaskami.
Lider konserwatystów Pierre Poilievre skrytykował wystąpienie jako „pełne buzzwordów” i „taniec retoryczny” – zarzucił Carneyowi niekonsekwencję (raz mówi o „rupture” z USA, raz chce „make America great again”). Ambasador USA w Kanadzie Pete Hoekstra pochwalił przekaz jako „wart powtórzenia”.
W kontekście wystąpienia Carneya w Nowym Jorku (gdzie mówił o „Fortress North America” i wspólnej konkurencji z Chinami) – reakcja mediów i komentatorów amerykańskich była raczej pozytywna wobec tonu proamerykańskiego. Jednak stare napięcie wokół chińskich EV przez cały czas jest żywe: wielu w USA widzi w kanadyjsko-chińskim dealu dowód, iż Ottawa próbuje grać na dwa fronty – zbliżać się do USA retorycznie, ale jednocześnie dywersyfikować w stronę Chin.
W styczniu 2026 r. Carney w Pekinie podpisał „nowe strategiczne partnerstwo” z Xi Jinpingiem. Kanada obniżyła cło na chińskie EV z 100 % do 6,1 % (dla kwoty do 49 tys. aut rocznie, z perspektywą wzrostu), w zamian Chiny obniżyły cła na kanadyjską rzepak i inne produkty rolne. Ambasador USA w Kanadzie Pete Hoekstra zapowiedział, iż USA nie dopuszczą chińskich EV produkowanych lub importowanych przez Kanadę na swój rynek.
