“Brak czasu w merytoryczną rozmowę o poszczególnych zapisach sprawia, iż prawo nie będzie tak dobre, jak mogłoby być, gdybyśmy wspólnie poświęcili czas na realny dialog” – pisze Agnieszka Kosowicz w liście do ministra MSWiA Marcina Kierwińskiego. Ale i tak udało się zebrać merytoryczne uwagi. Pełna treść listu poniżej:
…
Warszawa, 31 grudnia 2025 r
Szanowny Panie Ministrze,
Dziękujemy za możliwość zgłoszenia uwag do procedowanej nowelizacji “ustawy pomocowej”. Nowelizacja zawiera wiele wartościowych zmian, w pełni akceptujemy zamysł odchodzenia od szczególnych rozwiązań w kierunku włączania dobrych doświadczeń działania “specustawy” do standardowego polskiego prawodawstwa. Cieszy nas wysiłek porządkowania i uspójniania przepisów, na przykład eliminacji różnicowania traktowania osób objętych ochroną czasową ze względu na narodowość, dbałość o sytuację dzieci w ukraińskim systemie pieczy zastępczej, doprecyzowanie sytuacji dzieci urodzonych w Polsce czy planowanie rozwiązań, które odciążą urzędy i przyniosą usprawnienie procedur.
Jednocześnie, termin na analizę dokumentu uniemożliwia rzetelne ustosunkowanie się do projektu ustawy. To kolejny raz, gdy nie dają nam Państwo wystarczająco dużo czasu, aby zabrać głos w sposób tak wnikliwy i przemyślany, jak byśmy chcieli.
Nie jest możliwe w okresie świąteczno-noworocznym przygotowanie uwag do planowanych przepisów w ciągu praktycznie trzech dni, gdy większość zespołu przebywa na urlopach. Ubolewamy nad tym, ponieważ w naszej ocenie przygotowywana nowelizacja to najważniejszy akt prawny w obszarze migracji, jaki będzie procedowany w najbliższym roku. Ostatecznie, reguluje sytuację blisko miliona ludzi.
Brak czasu w merytoryczną rozmowę o poszczególnych zapisach sprawia, iż prawo nie będzie tak dobre, jak mogłoby być, gdybyśmy wspólnie poświęcili czas na realny dialog.
Mimo, iż na szczegółową analizę dokumentu nie ma czasu, sygnalizujemy obszary, w których warto byłoby uzupełnić, przemyśleć lub uszczegółowić przepisy (wiele dotyczy obrotu danymi osobowymi):
Przepływ/wymiana danych osobowych
To istotny i potrzebny obszar, który służy też pozyskaniu pełniejszej wiedzy i rozumieniu obecności migrantów w Polsce, co nie budzi naszych wątpliwości. Jednocześnie systemy nie działają idealnie. Dane giną. Ludzie mylą się wpisując dane do systemów. Regularnie pomagamy migrantom w sytuacjach, gdy ich dane, często wrażliwe, są błędnie zapisane albo wymagają korekty z różnych przyczyn. To są trudne, wymagające procedury / procesy, utrudniające życie. Może od razu poprawić metody eliminacji błędów? Ten temat wymaga wnikliwej analizy – sygnalizujemy tylko duże pole praktycznych problemów w tej kwestii.
Problem rozbieżności danych
Nie wprowadzono realnego mechanizmu umożliwiającego systemowe rozwiązanie dotychczasowego problemu rozbieżności w danych dotyczących przekraczania granicy państwowej. W konsekwencji, w dalszym ciągu występują sytuacje, w których informacje gromadzone w rejestrach administracyjnych pozostają niespójne lub niepełne, co prowadzi do wszczynania postępowań w przedmiocie cofnięcia statusu UKR. Jednocześnie ciężar udowodnienia braku podstaw do cofnięcia tego statusu zostaje przerzucony na cudzoziemca, pomimo iż okoliczności te wynikają z nieprawidłowości leżących po stronie organów administracji publicznej.
Dane osób małoletnich
Nowelizacja w art. 113 b zakłada gromadzenie i uporządkowanie danych dotyczących osób małoletnich, które przebywają w Polsce na podstawie ochrony czasowej – co jest wartościowym rozwiązaniem. Jednocześnie zakłada możliwość przekazywania danych osób małoletnich objętych ochroną czasową konsulom. w tej chwili Polska obejmuje ochroną czasową obywateli państwa, które nie jest do nich nastawione wrogo i co do zasady współpracuje z Polską. Nie zawsze musi tak być. Na przykład, w możliwym do wyobrażenia scenariuszu objęcia ochroną czasową osób z państw nie szanujących praw człowieka, przekazywanie danych konsulom może być dla tych osób zagrożeniem (podobnie jak w procedurze wnioskowania o ochronę międzynarodową nie przekazuje się informacji o wnioskodawcach przedstawicielom kraju pochodzenia). Tworząc rozwiązania niespecyficzne do obecnej sytuacji proponujemy to uwzględnić.
Aktualizacja danych a utrata legalności pobytu
W słusznym wysiłku porządkowania danych rząd przewiduje możliwość utraty legalnego pobytu w Polsce przez osoby, które nie dopilnują aktualizacji danych. Apelujemy o ponowne rozważenie tego rozwiązania. Powrót do legalnego pobytu dla osoby, która raz go straci, to sprawa niemal w Polsce niemożliwa. Ryzykujemy więc wzrost w Polsce liczby osób bez legalnego pobytu – to niekorzystne pod każdym względem.
Wsparcie dla ofiar gwałtu i przemocy
Cieszy nas uwzględnienie tej grupy wśród osób potrzebujących wsparcia (art 112 d). Nie jest jednak określone, kto i jak ma ustalać fakt bycia ofiarą gwałtu lub przemocy. Osoba zyska uprawnienia, gdy zezna, iż jest ofiarą gwałtu? Lekarz ma to potwierdzić? Policja ma wydać zaświadczenie o zgłoszeniu przestępstwa? Jak praktyce ma wyglądać potwierdzanie przynależności do tej grupy osób? Brak precyzji sprawia, iż nie wiadomo, czy osoba w potrzebie dostanie ostatecznie pomoc – obecny zapis będzie budził wiele pytań w praktyce. Warto zadbać, aby tak się stało.
Zawieszenie biegu terminów
Kolejne zawieszenie biegu terminów na załatwienie spraw administracyjnych, w tym w szczególności dotyczących udzielenia cudzoziemcom zezwoleń na pobyt czasowy, pobyt stały, pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zmiany zezwolenia na pobyt czasowy i pracę oraz udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji, zostało przedłużone do dnia 4 marca 2027 r. i obejmuje wszystkich cudzoziemców, a nie wyłącznie obywateli Ukrainy. Rozwiązanie to skutkuje dalszym utrwaleniem systemowych opóźnień w postępowaniach legalizacyjnych
oraz prowadzi do sytuacji, w której cudzoziemcy zmuszeni są oczekiwać przez wiele lat na rozstrzygnięcie spraw dotyczących legalizacji pobytu. Należy podkreślić, iż ustawodawca, mimo świadomości istniejących i wielokrotnie sygnalizowanych trudności w funkcjonowaniu organów administracji, nie podejmuje działań zmierzających do rzeczywistego ulepszenia postępowań, ograniczając się do kolejnego przedłużenia zawieszenia biegu terminów
Prowadzenie działalności gospodarczej
Do art. 17 projektu ustawy – „Osoby, które podjęły działalność gospodarczą na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 9, mogą ją prowadzić na warunkach określonych w art. 23 ustawy zmienianej w art. 9 w brzmieniu dotychczasowym, w okresie legalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”. Przepis nie wprowadza żadnych dodatkowych przesłanek, (takich jak posiadanie określonego tytułu pobytowego, ograniczenie czasowe inne niż wynikające z okresu legalnego pobytu, wymóg uzyskania konkretnego rodzaju zezwolenia na pobyt). Powyższe rodzi pytanie, czy warunek legalnego pobytu stanowi jedyny wymóg dalszego prowadzenia działalności gospodarczej przez te osoby, a tym samym czy działalność ta może być prowadzona bez dodatkowych ograniczeń czasowych oraz również w okresie pobytu na podstawie wizy, w ramach ruchu bezwizowego lub na podstawie dowolnego zezwolenia na pobyt.
Chętnie nawiążemy głębszą rozmowę z Państwem na temat planowanej nowelizacji, liczymy, iż umożliwią Państwo rzetelną rozmowę o mankamentach systemu.
Z poważaniem,
Agnieszka Kosowicz
Prezeska Zarządu
Fundacji Polskie Forum Migracyjne
Żródło materiału: Polskie Forum Migracyjne
