Biometan szuka rynku. Jak działa nowy mechanizm KE?

Komisja Europejska uruchomiła Europejski Mechanizm dla Biometanu – nowe narzędzie, które ma ułatwić producentom, odbiorcom i traderom znalezienie partnerów handlowych w całej UE. Platforma będzie kojarzyć podaż z popytem, a dodatkowo zapewni dostęp do informacji o regulacjach i warunkach handlu na najważniejszych europejskich rynkach. O zasadach działania Mechanizmu opowiadają Maciej Ciszewski – szef wydziału w Dyrekcji Generalnej ds. Energii KE odpowiedzialnego za Platformę oraz Mikołaj Jasiak – prowadzący projekt Mechanizmu dla Biometanu.

W czerwcu br. Komisja Europejska uruchomiła Europejski Mechanizm dla Biometanu. Czym on jest?

Maciej Ciszewski

Maciej Ciszewski (MC): Mechanizm dla Biometanu jest jednym z trzech mechanizmów Europejskiej Platformy dla Energii i Surowców – nowego narzędzia Komisji Europejskiej, które jest zbudowane w bliskiej współpracy z europejskimi uczestnikami rynku i przeznaczone dla nich.

Platforma ma za zadanie skracać poszukiwanie kontrahentów i negocjacje handlowe na trzech rynkach, które charakteryzują się strategicznym znaczeniem dla europejskiego sektora energetycznego, innowacyjnością oraz skomplikowanym otoczeniem regulacyjnym: biometanu, wodoru i metali ziem rzadkich.

Mechanizm dla Biometanu opiera się na interaktywnym środowisku cyfrowym, którego użytkownikami mogą być: producenci, konsumenci przemysłowi, traderzy, inwestorzy, a w dłuższej perspektywie również samorządy. W ramach Mechanizmu mogą oni komunikować się ze sobą w ustrukturyzowany sposób – na podstawie skojarzenia podaży z popytem, wygenerowanego przez Mechanizm (tzw. matching). Innymi słowy – o ile parametry danego produktu odpowiadają zarówno kupującemu, jak i sprzedającemu, dostają oni możliwość kontaktu ze sobą i rozpoczęcia bezpośrednich negocjacji.

Negocjacje realizowane są poza Platformą – Komisja Europejska w nich nie uczestniczy i nie ma wpływu na ich przebieg, wszystko odbywa się na zasadach rynkowych, z poszanowaniem tajemnicy handlowej. Co ważne, ani rejestracja, ani aktywność na Platformie nie są podawane do publicznej wiadomości. Ponadto po raz pierwszy na naszej Platformie proponujemy uczestnikom interaktywny Przewodnik Regulacyjny dedykowany uczestnikom Mechanizmu dla Biometanu.

Z myślą o kim utworzono Mechanizm dla Biometanu?

MC: Mechanizm Biometanowy jest pod względem katalogu uczestników wyjątkowy. Kojarzenie podaży i popytu przeznaczone jest dla producentów biometanu, traderów i konsumentów przemysłowych. Pierwsza runda matchingu rozpocznie się w listopadzie.

Za kilka miesięcy będziemy też uruchamiać inny rodzaj rundy – inwestycyjną. Jest ona przeznaczona dla inwestorów szukających lokalizacji dla biometanowni, a z drugiej strony dla samorządów, które chciałyby przedstawić inwestorom warunki inwestycyjne w swoich regionach. Ponadto operatorzy sieci gazowych, którzy chcieliby wesprzeć samorządy w ich staraniach, mogą przedstawić inwestorom warunki przyłączenia do sieci gazowej na poziomie lokalnym. Chętnie opowiemy o tym więcej we właściwym czasie.

Nowy Mechanizm Biometanowy KE ma kojarzyć producentów, traderów i odbiorców przemysłowych z całej UE. Pierwsza runda matchingu ruszy w listopadzie, a jej wyniki mają być znane wiosną 2027 r. Platforma jest bezpłatna i dobrowolna. Towarzyszący jej Regulatory Dashboard w pierwszej wersji obejmie 8 rynków: Danię, Francję, Niemcy, Włochy, Holandię, Szwecję, Hiszpanię i Polskę

Na jakim etapie znajduje się dziś Mechanizm dla Biometanu? Czy do pierwszej rundy matchingu można jeszcze przystąpić?

Mikołaj Jasiak

Mikołaj Jasiak (MJ): Mechanizm jest w tej chwili w ostatniej fazie przygotowania, a równolegle cały czas trwa rejestracja uczestników. Pierwsza runda kojarzenia podaży z popytem rozpocznie się na początku listopada. Dokładne terminy dalszych etapów zostaną ogłoszone 14 października na European Biomethane Week w Brukseli.

Co najważniejsze dla czytelników – polskie spółki zainteresowane kupnem lub sprzedażą biometanu mają zatem jeszcze czas na rejestrację. Niemniej jednak zachęcamy do tego, aby z tym nie zwlekać – będzie nam wtedy łatwiej udzielić ewentualnej pomocy technicznej lub przybliżyć zasady działania Mechanizmu. Tuż przed rozpoczęciem rundy może być trudno o indywidualne wsparcie dla przyszłych uczestników.

Dlaczego warto, aby producent biometanu przystąpił do Mechanizmu, zamiast samodzielnie poszukiwać odbiorców? Jaką konkretną wartość daje Platforma producentowi – szczególnie firmie z młodego rynku, takiego jak Polska?

MC: W trakcie naszych analiz zaobserwowaliśmy, iż producenci biometanu w wielu krajach są często ograniczeni w jego sprzedaży do odbiorców znajdujących się w ich najbliższej okolicy. A przecież ograniczenie do jednego odbiorcy nie jest dla wytwórcy biometanu sytuacją optymalną. Ponadto duża część producentów to podmioty niezależne, nienależące do międzynarodowych koncernów, a zatem ich możliwości poszukiwania odbiorców poza swoim krajem mogą być ograniczone.

Jeśli chodzi o polskich obecnych i przyszłych producentów, to mogą oni bardzo skorzystać na dodatkowej funkcji mechanizmu, jaką jest Przewodnik Regulacyjny (Regulatory Dashboard). Opisuje on zasady handlu w najważniejszych dla biometanu państwach UE i obejmuje takie aspekty jak wymagana dokumentacja (certyfikaty), ograniczenia wynikające z krajowych subsydiów czy metodologia obliczania emisji gazów cieplarnianych.

MJ: Co ważne – polscy przedsiębiorcy, którzy jeszcze nie sprzedają biometanu do innych państw UE ani choćby nie planują takiego ruchu w najbliższym czasie, również mogą zarejestrować się na Platformie. Nie ma wymogu składania ofert sprzedaży przeznaczonych zagranicę, mogą kierować je do krajowych odbiorców. Natomiast już teraz polscy producenci mogą zdobyć wiedzę regulacyjną na temat warunków sprzedaży biometanu z Polski na najważniejsze rynki europejskie i kierować się nią przy wyborze ich modelu biznesowego.

Spójrzmy na Mechanizm z drugiej strony – co zyskuje odbiorca biometanu? Czy Platforma pozwoli mu porównywać oferty według takich parametrów jak kraj pochodzenia, rodzaj surowca, poziom redukcji emisji GHG, sposób dostawy czy posiadane certyfikaty?

MC: W skrócie – tak. Odbiorca w ramach rundy Mechanizmu zgłasza swoje zapotrzebowanie: wolumen, miejsce dostawy, długość kontraktu i, zgodnie z planowanym użyciem – atrybuty, które stanowią o możliwości wykorzystania biometanu do wypełnienia obowiązków publicznych nałożonych na przedsiębiorstwa w ramach dekarbonizacji (compliance): systemu rozliczania emisji gazów cieplarnianych – ETS, rozporządzenia w sprawie dekarbonizacji transportu morskiego (Fuel EU Maritime) czy systemów krajowych dotyczących transportu drogowego, ogrzewania lub parytetu biometanu w sprzedaży gazu ziemnego.

KONGRES BIOGAZU 2026 – W GRUDNIU SPOTKAMY SIĘ W WARSZAWIE

Producenci lub dostawcy mogą odpowiedzieć na takie zapotrzebowanie, składając swoje oferty w ramach rundy Mechanizmu. Liczymy, iż odbiorcy będą otrzymywać konkurencyjne oferty, na podstawie których będą mogli wybrać, z którym oferentem chcą rozpocząć negocjacje.

MJ: I tutaj znowu Przewodnik Regulacyjny ma za zadanie ułatwić uczestnikom podejmowanie decyzji. Tym razem – czy „warto negocjować z kontrahentem z państwa X”. Niestety, w UE zdarza się, iż zawieranie umów między niektórymi państwami członkowskimi nie jest możliwe dla wszystkich zastosowań biometanu wynikających z obowiązków dekarbonizacyjnych, którym może podlegać odbiorca.

Jak w praktyce taki handel transgraniczny ma być powiązany z systemem gwarancji pochodzenia, Proof of Sustainability oraz Union Database? Czy można powiedzieć, iż Mechanizm pomoże znaleźć kontrahenta, natomiast UDB i pozostałe systemy będą odpowiadały za wiarygodność i identyfikowalność sprzedawanego biometanu?

MJ: To bardzo ważne rozróżnienie. Europejska Platforma Energii i Surowców to instrument Komisji Europejskiej nowego typu – nie jest ani regulacją, ani finansowaniem. Jest usługą oferowaną europejskim przedsiębiorstwom, które mogą z niej korzystać nieodpłatnie, a uczestnictwo jest dobrowolne. Gwarancje pochodzenia, Proof of Sustainability i Union Database to elementy europejskiego otoczenia regulacyjnego – wiążące prawnie uczestników na rynku.

Jaka jest zatem relacja między Mechanizmem Biometanowym a otoczeniem regulacyjnym? Teza zawarta w Pani pytaniu jest prawdziwa. Mechanizm Biometanowy można by było określić jako „elektroniczne targi” biometanu, ułatwiające handel między sprzedającymi a kupującymi. Jest to handel specyficzny, bo to, co określa wartość i zastosowanie biometanu, to nie jego wartość kaloryczna ani cena ustalana na wolnym rynku (jak w przypadku gazu ziemnego), a jego środowiskowe atrybuty. Atrybuty te są określone na różnych poziomach regulacji unijnej i krajowej, a potwierdzane są przez określone prawem dokumenty: gwarancje pochodzenia i Proof of Sustainability. Union Database z kolei ma służyć weryfikacji, czy dany atrybut nie został wykorzystany wielokrotnie, niezgodnie z prawem.

Mechanizm zawiera również Przewodnik Regulacyjny, pozwalający porównywać warunki funkcjonowania rynku w poszczególnych państwach. Jak szczegółowe będą te informacje? Czy polski producent będzie mógł sprawdzić w jednym miejscu m.in. system wsparcia, wymagania jakościowe, zasady certyfikacji oraz warunki sprzedaży biometanu na konkretnym rynku?

MJ: Dokładnie tak. Przewodnik ma skupić w jednym miejscu informacje dotyczące atrybutów biometanu wymaganych przez poszczególne państwa członkowskie. Dodajmy, iż zdecydowana większość popytu na biometan ma swoje źródło w regulacjach, a zatem dostosowanie produkcji do wymagań regulacyjnych w najbardziej perspektywicznych sektorach może być dla producenta kluczem do sukcesu.

Ponadto Przewodnik będzie zawierać analizę różnych typów transakcji między państwami członkowskimi w zakresie wymaganej dokumentacji, parametrów biometanu czy możliwości transgranicznego transferu atrybutów przez AIB Hub lub ERGAR. W swoim pierwszym wydaniu Przewodnik będzie obejmować Danię, Francję, Niemcy, Włochy, Holandię, Szwecję, Hiszpanię i Polskę.

Polska jest dziś rynkiem biometanu na bardzo wczesnym etapie rozwoju. Czy Komisja Europejska postrzega Mechanizm jako narzędzie, które może pomóc zmniejszyć różnice między dojrzałymi rynkami a państwami dopiero rozwijającymi produkcję?

MC: Jak wspomniał Mikołaj, Mechanizm Biometanowy nie jest regulacją – jest usługą. Chcemy, by dzięki niej polskie i europejskie podmioty mogły poznać złożoność regulacji w obszarze biometanu. Więc w jakimś sensie jest to mały krok w kierunku wyrównywania szans.

Jak pokazują przykłady innych państw członkowskich, szybki rozwój biometanu zależy od punktualnej i dokładnej implementacji przepisów UE oraz krajowych inicjatyw nadających biometanowi wysoki priorytet w krajowej polityce energetycznej.

Kiedy można spodziewać się wyników pierwszego matchingu?

MC: Najprawdopodobniej wiosną przyszłego roku. Biometan nie jest łatwym rynkiem, dlatego chcemy, aby uczestnicy mieli czas na dokładnie zapoznanie się z działaniem Mechanizmu, a także na uważne przygotowanie ofert pod względem regulacyjnym, również przy pomocy naszego Regulatory Dashboard. Zachęcamy do jak najszybszej rejestracji na Platformie, a także do bezpośrednich kontaktów z Komisją Europejską.

Wszystkie informacje na temat Mechanizmu Biometanowego, a także formularz zgłoszeniowy, można znaleźć tutaj.

CHCESZ WIEDZIEĆ WIĘCEJ? CZYTAJ MAGAZYN „RYNEK BIOGAZU I BIOMETANU”:

Rozmawiała Jolanta Kamińska
Zdjęcie: Shutterstock