Bezprawność działania organu władzy publicznej przy udostępnieniu danych wyborców

Stanowiska stron

Powód wniósł w pozwie m.in. o nakazanie pozwanemu złożenia przeprosin za bezprawne udostępnienie jego danych osobowych. Podniósł, iż pozwany bez podstawy prawnej przekazał poczcie dane ze spisu wyborców, w tym dane powoda. Działanie to miało naruszać dobra osobiste powoda, w szczególności prawo do prywatności, poczucie bezpieczeństwa oraz zaufanie do organów władzy publicznej.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, wskazując, iż powód nie wykazał ani naruszenia danych osobowych, ani bezprawności działania organu polegającego na ich przekazaniu.

Ustalenia Sądu I instancji

Sąd I instancji ustalił, iż 20.4.2020 r. Poczta Polska – powołując się na art. 99 ustawy z 16.4.2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 517; dalej: InstrWsparSARSCoV2U) – złożyła do Ministerstwa Cyfryzacji wniosek o przekazanie danych z rejestru PESEL, co nastąpiło 22.4.2020 r. Następnie, 12.5.2020 r., Ministerstwo Cyfryzacji zwróciło się do Poczty Polskiej o złożenie oświadczenia o ich trwałym usunięciu. Poczta Polska złożyła takie oświadczenie 26.5.2020 r.

Sąd przychylił się częściowo do żądania powoda. Przyjął, iż prawo do prywatności, poczucie bezpieczeństwa oraz zaufanie do organów państwa podlegają ochronie prawnej. Przy czym prawo do prywatności jest dobrem chronionym konstytucyjnie (art. 47 i 51 Konstytucji RP). Sąd uznał również za bezprawne działanie pozwanego, upatrując jego podstaw w braku uprawnienia Poczty Polskiej do przeprowadzenia wyborów.

Skarb Państwa zaskarżył wyrok, wnosząc o jego zmianę i oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Rozstrzygnięcie i stanowisko Sądu II instancji

Sąd II instancji podzielił ustalony stan faktyczny, ale uznał apelację za usprawiedliwioną i zmienił zaskarżony wyrok, oddalając powództwo. Uznał, iż Sąd I instancji dokonał wadliwej subsumpcji i błędnie zastosował przepisy art. 24 § 1 KC, art. 92 ustawy z 10.5.2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1781; dalej: OchrDanychU) oraz art. 79 i 82 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27.4.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.Urz. UE L z 2016 r. Nr 119, s. 1, dalej: RODO) w związku z art. 99 InstrWsparSARSCoV2U. Sąd II instancji doszedł do przekonania, iż o ile ocena podstaw prawnych ochrony prawa do prywatności i przepisów o ochronie danych osobowych była prawidłowa, o tyle nie przedstawiono pełnego spektrum prawnego działania pozwanego.

Sąd II instancji przypomniał, iż Marszałek Sejmu wyznaczył termin wyborów na 10.5.2020 r. postanowieniem z 5.2.2020 r. oraz ustalił kalendarz wyborczy. Następnie 18.4.2020 r. wszedł w życie art. 99 InstrWsparSARSCoV2U, przyznający operatorowi wyznaczonemu uprawnienie m.in. do uzyskania danych z rejestru PESEL po złożeniu odpowiedniego wniosku. Operator został również uprawniony do przetwarzania tych danych w celu realizacji zadań związanych z organizacją wyborów.

Sąd odwołał się ponadto do ustawy z 6.4.2020 r. o szczególnych zasadach przeprowadzania wyborów powszechnych na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych w 2020 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 827), która weszła w życie 9.5.2020 r. Ustawa przewidywała przeprowadzenie wyborów wyłącznie w drodze głosowania korespondencyjnego. Ostatecznie 10.5.2020 r. Państwowa Komisja Wyborcza stwierdziła brak możliwości głosowania na kandydatów.

Sąd II instancji doszedł ostatecznie do wniosku, iż z art. 7 Konstytucji RP i wyrażonej w nim zasady legalizmu wynika domniemanie zgodności z prawem obowiązujących przepisów ustawowych, choćby wówczas, gdy są one „niejasne lub budzą wątpliwości co do zgodności z innymi przepisami prawa”. Sąd podniósł również, iż bezpośrednie stosowanie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP nie oznacza przyznania sądom i innym organom stosującym prawo generalnej kompetencji do kontroli konstytucyjności ustaw. Z kolei domniemanie zgodności ustawy z Konstytucją RP może być obalone jedynie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a sędzia związany jest ustawą, dopóki obowiązuje.

W konsekwencji Sąd uznał, iż centralny organ administracji rządowej nie był uprawniony do kontroli schematy wystąpienia Poczty Polskiej z żądaniem dostarczenia elektronicznego spisu wyborców, gdyż zasada legalizmu determinuje niemożność kwestionowania przez organ władzy wykonawczej nakazów wynikających z przepisów uchwalonego prawa.

Komentarz