Alarmujące badania stanu powietrza we Wrocławiu. Sprawdzili 47 punktów

Wrocław ma poważny problem ze spalinami. Aż 20 z 47 punktów pomiarowych nie spełniło aktualnie obowiązujących norm dla dwutlenku azotu (40 µg/mł) – to główny wniosek z najnowszych badań zleconych w akredytowanym laboratorium. Co więcej żadna lokalizacja nie spełniła nowych norm, które Polska przyjąć musi jeszcze w tym roku, a spełnić najpóźniej w 2030 (20 µg/mł).

Wrocław ma duży problem z zanieczyszczeniem powietrza dwutlenkiem azotu. Jego głównym źródłem w miastach jest transport drogowy. Tymczasem władze miasta ogłosiły, iż przynajmniej do 2028 roku rezygnują z wprowadzenia Strefy Czystego Transportu, która jest jednym z narzędzi do poprawy tej sytuacji.

– Projekt ustanowienia strefy budzi istotne kontrowersje społeczne. Prace nad nim zostały wstrzymane – zapowiedziała w kwietniu 2026 roku Renata Granowska, wiceprezydentka Wrocławia. Decydenci zasłaniają się brakiem przekroczeń dwutlenku azotu w 2024 roku.

• Czytaj także: Wrocław wycofuje się z SCT. Mieszkańcy zlecają własne badania

Nowych danych dostarczają najnowsze pomiary zaprezentowane przez Dolnośląskim Alarmem Smogowym. Sytuacja nie jest nowa, bo wcześniej podobny obraz pokazały badania Uniwersytetu Wrocławskiego z 2024 roku i „Dodatkowa ocena jakości powietrza za 2024 rok” przygotowana przez GIOŚ. Ta uwzględnia nowe, ostrzejsze normy unijne, która Polska musi przyjąć jeszcze w tym roku, a spełniać od 2030.

Jednocześnie władze stolicy Dolnego Śląska zapowiedziały rezygnację z wdrożenia narzędzia, które sytuację miało poprawić, czyli Strefy Czystego Transportu.

Alarmujące wyniki pomiarów we Wrocławiu. „Miasto udaje, iż problemu nie ma”

W poniedziałek 25 maja, w centrum Wrocławia, Dolnośląski Alarm Smogowy razem z innymi organizacjami społecznymi, przedstawił alarmujące wyniki pomiarów stężeń dwutlenku azotu (NO2). Te potwierdziły, iż transport samochodowy poważnie zatruwa powietrze we Wrocławiu.

– Miasto zamiata temat pod dywan i udaje, iż problemu nie ma, a problem jest – mówi Krzysztof Smolnicki, lider Dolnośląskiego Alarmu Smogowego (DAS).

W 20 z 47 lokalizacji stężenia przekroczyły obowiązującą normę 40 µg/mł, a we wszystkich punktach były wyższe niż nowe unijne normy (20 µg/mł od 2030 r.) oraz zalecenia WHO (10 µg/mł). Najwyższe wartości zanotowano m.in. przy al. Brücknera – ul. Gęsia (61 µg/mł), al. Armii Krajowej – ul. Krakowska (60 µg/mł) oraz ul. Swojczyckiej (52 µg/mł). Działacze przypomnieli, iż oddychanie tlenkami azotu odpowiada za choćby 400-500 przedwczesnych zgonów rocznie we Wrocławiu.

Wyniki zgodne z odczytami państwowych stacji

Badanie zrealizowano na przełomie lutego i marca 2026 roku przy użyciu profesjonalnych próbników szwajcarskiej firmy (tzw. samplery pasywne). Próbniki rozmieszczono w kluczowych miejscach narażenia mieszkańców na smog komunikacyjny. Głównie przy przystankach autobusowych i tramwajowych, ważnych skrzyżowaniach oraz ciągach komunikacyjnych, którymi codziennie przemieszczają się tysiące pieszych, rowerzystów i pasażerów komunikacji miejskiej.

Wyniki są w pełni reprezentatywne dla średniomiesięcznego stężenia i wykazują wysoką zgodność z danymi stacji Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (GIOŚ). Choć norma odnosi się do całorocznego stężenia, to w przypadku tlenków azotu nie notuje ono znaczących sezonowych zawahań (jak np. pyły zawieszone, charakterystyczne głównie dla zimniejszej połowy roku w związku z sezonem grzewczym).

– Wyniki pomiarów, których dokonaliśmy wraz z Dolnośląskim Alarmem Smogowym nie są optymistyczne. W żadnym z 47 przebadanych punktów we Wrocławiu nie są spełnione normy, które wejdą w życie już za około 3,5 roku. W 20 punktach przekroczone są choćby w tej chwili obowiązujące limity – mówi Filip Jarmakowski z działu transportowego Polskiego Alarmu Smogowego.

O tym, iż spaliny trują (a dwutlenek azotu jest ich składnikiem) uczymy się już w pierwszych latach życia. Sprawę od dawna szczegółowo badają naukowcy i w Polsce i za granicą. Szczególnie niepokojący jest wpływ NO2 na zdrowie mieszkańców, zwłaszcza dzieci i osób starszych. Dwutlenek azotu, którego głównym źródłem w miastach jest ruch samochodowy (głównie spaliny ze starszych diesli), powoduje poważne skutki zdrowotne. Widać je zarówno w perspektywie długoterminowej, jak i krótkoterminowej.

Astma, cukrzyca i obniżenie zdolności poznawczych

Według licznych badań epidemiologicznych, długotrwałe narażenie na stężenie NO2 wyższe o zaledwie 10 µg/mł zwiększa ryzyko zachorowania na astmę choćby o 10-17 proc. U dzieci ryzyko ostrych infekcji górnych dróg oddechowych rośnie o 9 proc. Istnieje również udokumentowany związek między wyższym stężeniem NO2 a większą zachorowalnością na cukrzycę. Widać także korelację ze wzrostem ryzyka zgonu z powodu zapalenia płuc lub oskrzeli – o 6 proc. przy każdym wzroście stężenia o 10 µg/mł.

Badania Śląskiego Uniwersytetu Medycznego potwierdzają wyraźny związek między podwyższonymi stężeniami dwutlenku azotu a nagłymi incydentami sercowo-naczyniowymi. To m.in. zawał serca, udar mózgu czy migotanie przedsionków. Nie mniej alarmujące są skutki krótkotrwałego narażenia. Badania przesiewowe w szkołach Barcelony wykazały, iż uczniowie z najbardziej zanieczyszczonych rejonów uzyskiwali wyniki gorsze testów zdolności poznawczych, koncentracji, pamięci krótkotrwałej i długotrwałej. W porównaniu z dziećmi oddychającymi czystszym powietrzem wypadali słabiej choćby o 23 proc.

Fot. DAS

Podobne rezultaty uzyskali psychologowie Uniwersytetu Jagiellońskiego. W dniach z wysokim stężeniem tlenków azotu dzieci wykazywały choćby o 20 proc. gorszą zdolność podtrzymania uwagi, zapamiętywania i rozumowania. Efekt był widoczny także u tych samych dzieci badanych w różne dni, a gorsze wyniki korelowały bezpośrednio z jakością powietrza.

• Czytaj także: SCT w Katowicach „tylko na papierze”. Organizacje apelują do władz miasta

Nie popełnić błędów Krakowa

Jednak smog komunikacyjny wpływa nie tylko na nasze zdrowie, ale także na jakość życia tu i teraz. To istotny argument, bardzo rzadko konkretnie w debacie o Strefach Czystego Transportu.

– Podwyższone stężenia NO₂ powodują choroby płuc i układu krążenia, zwiększają liczbę hospitalizacji oraz negatywnie wpływają na rozwój funkcji poznawczych u dzieci. Brak jakichkolwiek działań ze strony władz miasta w celu rozwiązania tego problemu może więc przełożyć się na jakość życia i zdrowia mieszkańców – dodaje Jarmakowski.

Smolnicki przypomina, iż SCT wzbudzała emocje w wielu europejskich miastach. Jednak tam, gdzie została ostatecznie zaakceptowana, kluczowa okazała się dobra komunikacja z mieszkańcami. To właśnie władze miejskie powinny prowadzić działania informacyjne i kompensacyjne, np. poprzez rozwój transportu publicznego.

– Kraków popełnił kardynalny błąd w komunikowaniu, po co nam SCT. Mówiono o poprawie jakości życia, a jednocześnie wprowadzono podwyżki cen biletów komunikacji miejskiej. Tymczasem osoby posiadające stare, 20-letnie diesle powinny otrzymać realne rekompensaty lub ulgi za to, iż nie mogą wjechać autem do miasta – mówi przedstawiciel DAS.

– Mieszkańcy dowiedzieli się przede wszystkim o zakazach, mimo iż do końca nie wyjaśniono, na czym dokładnie będą one polegały. W efekcie wprowadzono ograniczenia i podwyżki bez odpowiedniego przygotowania społecznego – dodaje.

Fot. DAS

Nie tylko kij, ale też marchewka

Zdaniem Smolnickiego Wrocław popełnia dziś bardzo podobny błąd.

– Na szczęście miasto Wrocław nie podnosi opłat za komunikację publiczną. Bardzo dobrze też, iż nasz wniosek wprowadziło wspólny bilet na komunikację miejską i pociągi regionalne. Jednak magistrat prowadzi propagandę sukcesu, przekonując, iż „jesteśmy najlepsi”, „wszystko działa świetnie” i „nie mamy problemu z jakością powietrza”.

Dobitnym tego przykładem była kampania „365 dni”, prowadzona przez miasto około półtora roku temu. Nie wspomniano w niej, iż przez cały rok mieszkańcy mają problem z tlenkami azotu. To zanieczyszczenia niewidoczne gołym okiem, ale bardzo groźne dla zdrowia.

– Do tego prekonsultacje ws. SCT we Wrocławiu prowadzono bez jasnego przedstawienia, co mieszkańcy dostaną w zamian. jeżeli pokazuje się wyłącznie ograniczenia, bez wprowadzania korzyści i działań osłonowych, to jest to najlepszy sposób na wywołanie protestów przeciwko SCT – mówi.

Doświadczenia z ponad 300 miast Europy dowodzą, iż Strefy Czystego Transportu skutecznie i trwale obniżają stężenia NO2. Organizacje apelują o pilne i konkretne działania, w tym:

• wprowadzenie Strefy Czystego Transportu wykluczającej najstarsze, najbardziej emisyjne diesle,
• rozwój atrakcyjnego transportu publicznego (tramwajów, Park &Ride i kolei miejskiej),
• rozbudowę bezpiecznej infrastruktury rowerowej,
• uspokojenie ruchu (strefy 30 km/h) oraz ograniczenie tranzytu przez centrum.

Także Rodzice dla Klimatu i Wrocławska Inicjatywa Rowerowa aktywnie uczestniczyły w przygotowaniu badania i raportu. Również te organizacje podkreślają negatywny wpływ NO2 na dzieci. Adresują również konieczność tworzenia miasta przyjaznego pieszym i rowerzystom.

–

Zdjęcie tytułowe: Dolnośląski Alarm Smogowy