2025 | Żywność FER – od działań europejskich do lokalnych

Rok obfity w działania zarówno na poziomie lokalnym , krajowym, Europejskim i światowym. Wspólnym celem dla wszystkich tych działań jest wzmacnianie oddolnych inicjatyw żywnościowych i doprowadzenie, aby to co w tej chwili nazywane jest Alternatywnym Systemem Żywnościowym stało się wiodącym systemem dostępu do żywności.

Jesteśmy częścią światowego ruchu

W mijającym roku wzmocniliśmy nasze zaangażowanie w rozwój Rolnictwa Wspieranego Społecznie (RWS) – jednej z najbardziej wymagających form krótkiego łańcucha dostaw. Choć współpracujemy z URGENCI (międzynarodową siecią RWS) od ponad 16 lat, dopiero w 2025 roku formalnie dołączyliśmy do grona organizacji członkowskich. Równolegle działamy w międzynarodowych sieciach na rzecz suwerenności żywnościowej oraz ekonomii społecznej i solidarnej, m.in. w RIPESS Europe.

Ważnym obszarem naszych działań była obecność w globalnych procesach ruchów żywnościowych. Uczestniczyliśmy w 3. Światowym Forum Nyeleni na Sri Lance, które zgromadziło drobne rolniczki i rolników, pasterzy, rybaków, przedstawicieli rdzennych społeczności oraz organizacje z całego świata. Wspólnie pracowano tam nad dokumentem „Deklaracja z Kandy – wspólny plan działania do transformacji systemowej”, wyznaczającym kierunki dla dalszych działań na rzecz suwerenności żywnościowej.

Współpraca międzysektorowa

Kontynuowaliśmy również współpracę europejską w ramach projektu VIVID, koncentrując się na wzmacnianiu żywotności społeczności RWS: ich stabilności finansowej, dobrym funkcjonowaniu oraz widoczności. Nie działamy w pojedynkę – łączymy siły z innymi podmiotami. Wspólnie z Uniwersytetem Przyrodniczym przygotowaliśmy i w marcu 2025 roku opublikowaliśmy artykuł naukowy „Current status of CSA in Poland”, opisujący aktualną sytuację gospodarstw dostarczających żywność w modelu RWS w Polsce. To pierwszy tak kompleksowy spis i naukowa analiza tego typu.

Na poziomie krajowym zaangażowaliśmy się w powołanie Koalicji Suwerenności Żywnościowej – kluczowego rezultatu czerwcowej konferencji w Warszawie poświęconej miejskim systemom żywnościowym. Jako Koalicja będziemy wnioskować o powstanie krajowej polityki żywnościowej, niezbędnej do ulepszenia prac nad miejskimi politykami żywnościowymi. W tym kontekście Wrocław jest jednym z miast wiodących w transformacji żywnościowej i tworzeniu miejskiej polityki żywnościowej, w której istotną rolę odgrywają oddolne inicjatywy żywnościowe.

Działamy tam gdzie żyjemy

Lokalnie, we Wrocławiu, najdłużej działającą i najsilniejszą społecznością jest ta skupiona wokół Bazaru Krótka Droga. Nasze drogi przeplatają się od początku jego istnienia (od 2009 roku), a w tej chwili – gdy Bazar funkcjonuje jako część Targowiska Jemiołowa – wspieramy go w różnych formach. We wrześniu, wspólnie z badaczami z Francji oraz Uniwersytetu w Liège (Belgia), przeprowadziliśmy warsztat z udziałem społeczności Targowiska oraz przedstawicieli Rady Osiedla Gajowice. Dotyczył on wypracowania możliwych rozwiązań planistycznych dla tego miejsca, z uwzględnieniem obecnych funkcji (targowej, rekreacyjnej, roli placu publicznego) oraz potrzeb mieszkanek i mieszkańców osiedla. Wypracowane propozycje posłużą dalszemu rozwojowi targowiska i samego miejsca.

W 2025 roku kontynuowaliśmy także działania wspierające rozwój miejskiego rolnictwa. Zależy nam na poznaniu opinii i warunków funkcjonowania miejskich ogrodników, dlatego przeprowadziliśmy sesję warsztatową z udziałem przedstawicieli Urzędu Miasta oraz osób zaangażowanych w uprawy miejskie. Rozmawialiśmy o tym, w jaki sposób aktualna polityka Wrocławia umożliwia wykorzystanie przestrzeni miejskiej do upraw żywności oraz które obszary wymagają wzmocnienia. To jeden z postulatów tzw. Paktu Mediolańskiego, który Wrocław przyjął w 2022 roku, deklarując działania na rzecz zrównoważonej polityki żywnościowej. Oba działania realizowaliśmy w ramach projektu badawczego FoodCityBoost.

Chronologicznie ostatnim wydarzeniem był nasz udział w Światowym Sympozjum Rolnictwa Wspieranego przez Społeczność w Villarceaux (Francja). Po ponad siedmioletniej przerwie sympozjum zgromadziło rolniczki, rolników i aktywistów z całego świata. Wymienialiśmy się doświadczeniami dotyczącymi krajowych dróg do suwerenności żywnościowej. Część relacji była poruszająca – m.in. z Palestyny i Libanu, gdzie żywność bywa wykorzystywana jako narzędzie wojny. Inne świadectwa, np. pasterzy z Turcji, Francji czy Albanii, pokazywały siłę tradycji i wspólnot. Ważnym wątkiem był również wymiar feministyczny, zwłaszcza temat pracy opiekuńczej kobiet – potrzeba jej uznania i nadania jej wartości. Podczas spotkania zawiązała się także grupa badaczy akademickich, co może przyczynić się do lepszego poznania modelu RWS oraz jego silniejszego uwzględnienia w politykach krajowych i europejskich. W sympozjum uczestniczyli również rolnicy i rolniczki z Polski, w tym z Dolnego Śląska, praktykujący bezpośrednią współpracę między producentami a konsumentami.